Górnictwo głębinowe pod lupą. Test w Morzu Południowochińskim zaniepokoił naukowców

Zespół badaczy z Chińskiej Akademii Nauk ocenił skutki krótkotrwałej ingerencji w środowisko na dużych głębokościach i doszedł do wniosku, że nawet ograniczona czasowo eksploatacja może silnie oddziaływać na wrażliwe dno morskie. Morze Południowochińskie ma przy tym szczególne znaczenie: regularne upwellingi wnoszą żyzne wody, co wspiera połowy przybrzeżne, od których zależy utrzymanie ok. 3,7 mln osób rocznie. Jednocześnie jest to obszar, który interesuje firmy szukające polimetalicznych konkrecji oraz złóż skał bogatych w kobalt wykorzystywany w nowoczesnej elektronice.

W 2020 r. wykonano kontrolowany test wydobycia na głębokości ok. 1,3 tys. metrów. Przed rozpoczęciem prac i w trakcie ich trwania pobierano próbki skał oraz wody, aby sprawdzić, jak wzburzenie dna i unoszące się osady przekładają się na warunki w otoczeniu. W czasie wydobycia odnotowano gwałtowny wzrost mętności, a także wyraźne przetasowania w rozmieszczeniu substancji odżywczych – szczególnie związków azotu i krzemionki – w warstwie sięgającej do 50 metrów nad dnem.

Zmiany nie ograniczyły się do parametrów fizycznych wody. Naukowcy wykryli przestawienie składu mikroorganizmów żyjących zarówno na skałach, jak i w kolumnie wody. Analiza DNA pokazała spadek liczby genów związanych z przekształcaniem azotu w formy, które mogą być wykorzystywane przez morskie organizmy – najsilniej w próbkach zebranych najbliżej dna. Równolegle wzrosła aktywność genów powiązanych z denitryfikacją, czyli procesem prowadzącym do zamiany związków azotu w gazy ulatniające się z wody; dotyczyło to zarówno powierzchni skał, jak i wody nad nimi.

Badacze odnotowali także wzrost udziału genów odpowiadających za redukcję siarczanów, co interpretują jako sygnał nasilenia procesów beztlenowych w środowisku naruszonym przez wydobycie. Zwracają uwagę, że osłabienie naturalnych mechanizmów wiązania azotu mogło mieć związek z nagłym przyrostem zawiesiny i osadów w wodzie bezpośrednio nad dnem. Z kolei silniejsza denitryfikacja mogła wynikać ze wzrostu ilości materii organicznej oraz spadku zawartości tlenu, będących następstwem mechanicznego wzburzenia dna morskiego.

Choć w badaniu podkreślono, że nie ma precyzyjnych danych czasowych o tym, kiedy dokładnie pobierano próbki, opisane zmiany określono jako "krótkoterminowe" na tle tego, czego można się spodziewać przy długotrwałej eksploatacji. Jednocześnie naukowcy zaznaczają, że nawet tak szybko pojawiające się zaburzenia mogą wpływać na obieg składników odżywczych i funkcjonowanie całego ekosystemu. Wskazano również, że chmury osadów dodatkowo ograniczają przenikanie światła, mimo że na tej głębokości i tak nie występuje już naturalne oświetlenie.

Na świecie komercyjne wydobycie głębinowe nie zostało dotąd uruchomione, jednak Międzynarodowa Organizacja Dna Morskiego przyznała już 31 kontraktów eksploracyjnych, w tym pięć dla Chin. W Stanach Zjednoczonych firma The Metals Company oczekuje na zgodę agencji NOAA na rozpoczęcie badań wydobywczych w Strefie Clarion-Clipperton, a konsultacje publiczne w tej sprawie trwają do 19 października.

Obok ryzyk ekologicznych wskazywane są również wątpliwości ekonomiczne. Niezależna analiza Koinon Consulting ma ostrzegać inwestorów przed stratami sięgającymi miliardów dolarów nawet wtedy, gdy pominie się koszty potencjalnych szkód dla środowiska. Johnny West z Koinon Consulting ocenił w wypowiedzi dla Oceanographic, że wydobycie głębinowe nie wygląda na atrakcyjną inwestycję, bo potencjalny zwrot ma być zbyt niski w relacji do zagrożeń technicznych, środowiskowych, ekonomicznych i społecznych.