Intel X58 – chipset na miarę rewolucji?

Płyta główna określa możliwości rozbudowania peceta, a jej najważniejszym elementem jest zastosowany chipset. Nic więc dziwnego, że coraz więcej użytkowników zwraca na niego baczną uwagę i interesuje się najnowszymi modelami, które jeszcze nie trafiły na rynek. Obecnie najciekawszym chipsetem wydaje się Intel X58. Dlaczego? Bo to on, jako pierwszy, będzie obsługiwał procesory Nehalem. Zaoferuje też kilka istotnych zmian w porównaniu do swych poprzedników.

Procesory AMD, począwszy od serii Athlon 64, zamiast szyny FSB wykorzystują łącze HyperTransport. Koncern już dawno temu przeniósł kontroler pamięci z mostka północnego do procesora. Wiąże się to z dużymi korzyściami – procesor i pamięć mogą w bardzo szybkim tempie wymieniać się danymi, bez potrzeby komunikowania się z mostkiem północnym. Tymczasem Intel zamierza zastosować takie rozwiązanie dopiero teraz, gdy wprowadzi na rynek procesory Core i7 (Nehalem) oraz chipset X58. Ale to tylko jedna spośród kilku istotnych zmian, jakie czekają nas już w listopadzie.

Dla kogo te nowości?

W momencie premiery na rynku pojawią się jedne z droższych modeli procesorów Nehalem. Nieoficjalnie dowiedziałem się, że będzie to jeden model Extreme (najprawdopodobniej Core i7 965 Extreme Edition) i dwa układy nieco tańsze (Core i7 920 oraz Core i7 940). Natomiast płyty oparte na chipsecie X58 będą dzieliły się na – i tak już raczej zostanie na długi czas – drogie i bardzo drogie. Ale wysokie ceny nie powinny zanadto dziwić. Nowości opracowywane są bowiem z myślą o wymagających użytkownikach, entuzjastach komputerów. Osoby te są w stanie przeznaczyć na zakup podzespołów sprzętowych znacznie więcej pieniędzy niż typowy użytkownik.

Nehalemy będą współpracowały z płytami głównymi opartymi na X58

Jeśli chodzi o płyty główne oparte na chipsecie X58, najbardziej renomowani producenci mają już przygotowane po kilka modeli. I choć Intel sprzedaje im chipset X58 w cenie 52 dol. za sztukę, czyli taniej niż najdroższy na rynku X48 (70 dol. za sztukę), to jednak końcowe płyty i tak będą dość drogie i nie każdy będzie mógł sobie pozwolić na zakup. Ceny windować ma bogate wyposażenie (więcej złączy DIMM, obsługa technologii umożliwiających instalację kilku kart graficznych i in.). Dlatego początkowo sprzedaż płyt oraz procesorów Nehalem nie powinna być oszałamiająca, ale z miesiąca na miesiąc może być – i raczej będzie – coraz lepiej.

Jeśli jesteś zainteresowany chipsetem X58 i chcesz wiedzieć jakie funkcje zaoferują płyty weń wyposażone, poniższe akapity powinny cię zainteresować.

W płytach wykorzystujących chipset X58 (Tylersburg) musiały zajść poważne zmiany, takie jak zastosowanie nowej podstawki czy też zwiększenie ilości złączy DIMM dla pamięci RAM.

6 złączy DIMM, obsługa do 24 GB pamięci RAM DDR3 – cecha płyt z X58

Procesory Nehalem ma cechować modularna architektura, która pozwoli firmie Intel w pełni zróżnicować te układy i dostosować je do potrzeb poszczególnych segmentów rynkowych. Do sklepów trafią procesory dla wszystkich platform: komputerów stacjonarnych, laptopów i serwerów. Nehalemy zostaną wyposażone w zintegrowany kontroler pamięci, który może być nawet trzykanałowy. Intel będzie mógł bowiem blokować wybrane kanały, co pozwoli na opracowanie bardziej zaawansowanych procesorów dla najbardziej wymagających użytkowników, jak i mniej zaawansowanych („okrojonych”), które trafią prawdopodobnie do notebooków.

Co istotne, kontroler pamięci wbudowany w Nehalemach ma obsługiwać tylko moduły DDR3. Intel nie zamierza wprowadzać układów współpracujących z pamięciami DDR2. Ponieważ procesory Nehalem mają obsługiwać trzy kanały pamięci DDR3, płyty główne z chipsetem X58 będą musiały oferować od 3 do 6 złączy DIMM aby skrzystać z tego potencjału. Pośrednio dzięki temu zwiększy się maksymalna pojemność obsługiwanej pamięci.

Chipset X58 oraz podstawka LGA 1366. Uwaga: procesory Nehalem będą wymagały innego chłodzenia niż układy przystosowane do pracy z podstawką LGA 775

Ponieważ w Nehalemie zastosowano nową magistralę systemową i wbudowano kontroler pamięci, procesory Intela będą potrzebowały także nowej podstawki. Zastąpi ona niezwykle popularne gniazdo LGA775.

Odpowiednia podstawka została już skonstruowana. Mowa o Socket B (LGA 1366). Taką podstawkę znajdziemy na najnowszych płytach z chipsetem X58.

Jak podaje japońskie źródło, najlepsi producenci płyt głównych (MSI, Asus, Gigabyte) mają już gotowe modele z podstawkami LGA 1366. Będą współpracowały z pierwszymi procesorami Core i7, które pojawią się na rynku w połowie listopada. Poniżej krótkie opisy poszczególnych płyt.

Asus przygotował serię płyt P6T. Obecnie znamy nieco szczegółów na temat modelu P6T Deluxe. Oferuje 6 złączy DIMM dla pamięci DDR3 mogących pracować w trybie trzykanałowym, 3 sloty PCI-Express x16 2.0, 16-fazowy system zasilania oraz system chłodzenia oparty na tradycyjnych rurkach cieplnych. Płyta ma także 6 portów SATA 3.0 Gbps oraz dwa złącza SAS (Serial Attached SCSI), jeden port IDE i eSATA, podwójny Gigabit Ethernet oraz 7,1-kanałowy kodek audio. Co ciekawe, kilka dni temu do sieci trafiły zdjęcia tego modelu. Jedno z nich jest nieco alarmujące dla miłośników podkręcania. Na złączach DIMM Asus umieszcza bowiem naklejkę z informacją, że według specyfikacji Intela ustawienie dla pamięci napięcia wyższego niż 1,65 V może uszkodzić CPU. Dlatego Asus zaleca instalowanie pamięci RAM pracujących z napięciem niższym niż 1,65 V.

Alarmująca naklejka umieszczona na płycie głównej Asus P6T Deluxe (Fot. Zagraniczne forum japońskiego serwisu)

Najlepsza płyta Gigabyte oparta na chipsecie X58 będzie nazywać się X58 Extreme i zaoferuje 6 złączy DIMM dla pamięci oraz 4 sloty PCI-Express 2.0. Dla procesora przewidziano 12-fazowy system zasilania. Chipset i układ VRM będą chłodzone tradycyjnym systemem z rurkami cieplnymi i miedzianymi radiatorami, choć użytkownik będzie mógł skorzystać z chłodzenia cieczą, ponieważ producent przewidział taką możliwość. Gigabyte X58 Extreme zaoferuje także 6 portów SATA 3.0 Gbps, port PATA, podwójny Gigabit Ethernet oraz 8-kanałowy kodek audio. Więcej informacji na temat płyty można znaleźć tutaj.

Flagowa płyta główna MSI ma nosić nazwę X58 Eclipse. Zaoferuje 3 sloty PCI-Express x16 2.0 oraz 6 złączy DIMM DDR3. System zasilania dla procesora będzie 6-fazowy, płyta ma mieć 10 portów SATA II oraz port PATA. Zdjęcia i dodatkowe informacje są dostępne na tej stronie.

Chipset X58 będzie oferował bardzo duże możliwości, jeśli chodzi o technologie pozwalające łączyć w pary karty graficzne. Możliwa będzie instalacja nawet 4 kart – Intel przekonuje, że pod względem kart graficznych płyty główne z X58 będą wyróżniać się niespotykaną dotąd elastycznością.

X58 zaoferuje obsługę do 36 linii. Przykładowe konfiguracje podawane przez Intela, które będą pewnie najczęściej stosowane, to:

- 2 x 16 + dodatkowe linie dla I/O

- 4 x 8 + dodatkowe linie dla I/O

Moglibyśmy zatem instalować 2 karty graficzne w slotach PCI-Express x16 2.0, albo 4 karty w slotach PCI-Express x8 2.0. Firma poinformowała także, że wszystkie linie mogą zostać wykorzystane do obsługi kart graficznych. Bez trudu będziemy mogli również stosować kombinację: karta pracująca z PCI-Express x16 z kartą PCI-Express x8. Innymi słowy, płyty główne z X58 będą bardzo zróżnicowane, oferując różne możliwości rozbudowy. Ale to nie wszystko, co zapewni najnowszy high-endowy chipset.

Od lat NVIDIA utrzymywała, że technologia SLI, pozwalająca na pracę w tandemie kart graficznych GeForce, mogła być dostępna standardowo tylko na płytach z jej chipsetem nForce. Urządzenia wykorzystujące X58 mają to zmienić. Koncern z Santa Clara postanowił udostępnić sterowniki uaktywniające tryb SLI na płytach z chipsetem X58. Oznacza to, że obsługa SLI będzie natywna, bez konieczności instalowania żadnych dodatkowych układów. Producent oferujący płytę z X58 będzie musiał jednak uiścić opłatę licencyjną, jak i oddać NVIDII sprzęt do testów, by firma mogła przeprowadzić proces certyfikacji (czy dana płyta aby na pewno poprawnie pracuje z kartami graficznymi w trybie SLI). Jeśli dana płyta będzie mogła pracować z SLI, a producent uzgodni z NVIDIĄ pomyślne dla obu stron warunki współpracy, twórca GeForce’ów będzie udostępniał specjalny klucz do BIOS-u danej płyty. Dzięki temu sterowniki kart graficznych GeForce wykryją, że BIOS zawiera odpowiednią poprawkę i tryb SLI będzie stał otworem. Co nie mniej ciekawe, płyty z X58 będą mogły zaoferować zarówno typową technologię SLI, jak i 3-way SLI, a nawet 4-way SLI.

Niemniej jednak mostek nForce 200 nie zniknie całkowicie i w niektórych płytach opartych na X58 znajdziemy ten układ. Do czego będzie on potrzebny? Na przykład po to, by dana płyta mogła zaoferować tryb 3-way SLI z wykorzystaniem trzech slotów PCI-Express x16 2.0, czyli oferujących pełną przepustowość, bo bez nForce’a 200 tylko dwa sloty będą miały przepustowość x16. Natomiast jeśli któryś z producentów zechce pójść na całość, można będzie zainstalować nawet 2 mostki nForce 200 – wówczas płyta główna zostanie wyposażona w cztery sloty PCI-Express x16 2.0.

Gracze nie odczują znacznej różnicy w wydajności, jeśli chodzi o karty graficzne pracujące w slotach x8 a x16. Spore różnice mamy zauważyć wtedy, gdy zaczniemy korzystać z programów obsługujących technologię CUDA. Wówczas płyty z mostkiem/mostkami nForce będą milej widziane.

Co ciekawe, obsługa SLI na płytach głównych wyposażonych w inny chipset niż nForce jest możliwa – potrzebne są bowiem zmiany programowe, nie zaś sprzętowe. Niewykluczone więc, że NVIDIA w końcu udostępni SLI na innych płytach. Pierwszymi mają być po prostu te wyposażone w X58.

Oczywiście technologia ATI CorssFireX także będzie dostępna na płytach z X58. Tylko od producenta będzie więc zależeć, czy zaoferuje np. model wykorzystujący technologię 4-way SLi, czy może zdecyduje się na płytę obsługującą zarówno SLI jak i CrossFire. Jak zatem widać, Intel słusznie używa słowa „elastyczność”, jeśli chodzi o karty graficzne współpracujące z płytami opartymi na nadchodzącym chipsecie.

Chipset X58 ma występować z mostkiem południowym ICH10/10R, który jest także stosowany w płytach opartych na P45. Nie ma sensu powtarzać informacji jakie opisałem przy okazji chipsetu P45 – by poznać możliwości mostku południowego wystarczy, że przeczytasz ten tekst.

Udoskonalona technologia Turbo Memory ma zwiększyć wydajność wybranych aplikacji nawet do 40 proc.

Natomiast warto wspomnieć o jeszcze bardziej usprawnionej technologii Turbo Memory. Jak informuje Intel, firmy OEM będą mogły sprzedawać komputery zoptymalizowane specjalnie pod kątem pracy z danymi aplikacjami. Z kolei końcowy użytkownik będzie mógł wybrać, jaka aplikacja ma oferować lepszą wydajność dzięki technologii Turbo Memory. Będzie to możliwe za sprawą funkcji User Pinning, pozwalającej wybrać program, który ma otrzymać „dodatkową moc” od Turbo Memory. Technologia Intela ma też w znacznej mierze wykorzystywać dostępne rozwiązania w systemie Windows Vista, takie jak ReadyDrive czy ReadyBoost. Turbo Memory powinno zapewnić wydajność wyższą od 20 do 40 proc. – w zależności od danej aplikacji.

Już w listopadzie na rynek trafią pierwsze procesory Nehalem oraz płyty główne oparte na chipsecie X58. Intel jest przekonany, że układy Core i7 wraz z najnowszymi płytami wzniosą wydajność komputerów stacjonarnych na następny poziom i nie ma w tym dużo przesady.

Warto czekać na płyty z chipsetem X58

Intel zastąpi magistralę FSB łączem dwupunktowym QuickPatch Interconnect (QPI), wprowadzając nową architekturę procesorów. Szerokość pasma stosowana w łączach QPI ma wynosić od 22 do 32 GB, czyli nawet w najgorszym wypadku osiągnie ona poziom najszybszych obecnie łączy AMD HyperTransport. Intelowskie nowości będą również wykorzystywały pamięci DDR3 – w końcu potencjał drzemiący w tych modułach zostanie doceniony. Będzie też możliwa praca trzykanałowa – producenci pamięci już szykują moduły sprzedawane w zestawach po 3 sztuki. Ogromne możliwości konfiguracyjne, jeśli chodzi o karty graficzne, to także godna uwagi cecha nadchodzących urządzeń. Kupując płytę główną opartą na chipsecie Intel X58 nie będziemy musieli automatycznie rezygnować z technologii SLI. Wiadomość ta ucieszy z pewnością miłośników podkręcania, którzy preferują karty GeForce. Bo przecież chipset X58, jak przystało na chipset dla entuzjastów, bez wątpienia zaoferuje także bogaty w ustawienia o/c BIOS.

Podsumowując: jest na co czekać. Procesory Core i7 oraz płyty z chipsetami X58 na pewno będą jednymi z najważniejszych, jak nie najważniejszymi nowinkami sprzętowymi tego roku. Początkowo wprawdzie doczekamy się tylko stosunkowo drogich układów, ale już w przyszłym roku będziemy mogli nabyć tańsze Nehalemy, a wtedy z pewnością wielu użytkowników wymieni swoje dotychczasowe platformy.

Premiera i pierwsze testy na benchmark.pl już w połowie listopada.