Mars przez długi czas uchodził za planetę, na której procesy geologiczne praktycznie wygasły: widoczne są ślady dawnych zbiorników wodnych, brak aktywnego pola magnetycznego, a także nie występuje tam tektonika płyt. W przeciwieństwie do Ziemi zakładano więc, że marsjańska skorupa jest zasadniczo jednolita i stabilna, a ewentualna aktywność magmowa miała ograniczać się do nielicznych, lokalnych epizodów.
Do rewizji tych założeń doprowadziła analiza wstrząsów zarejestrowanych przez sondę InSight, wykonana przez zespół kierowany przez Tobermory’ego Mackaya-Championa z Uniwersytetu Bristolskiego. Z odczytów fal sejsmicznych wynikało, że warstwy skorupy pod miejscem lądowania lądownika mają nieoczekiwane cechy oraz złożoną architekturę, której nie dało się wyjaśnić koncepcją Marsa jako planety geologicznie martwej.
Badacze zwrócili uwagę, że w dolnej części marsjańskiej skorupy fale sejsmiczne rozchodziły się znacznie szybciej, niż przewidywały wcześniejsze, uproszczone modele. Aby wyjaśnić tę rozbieżność, wykonano setki symulacji obejmujących różne warianty składu skał i ułożenia warstw. Z obliczeń wynikało, że z obserwacjami zgadza się tylko scenariusz zakładający grubą warstwę ultramaficzną, bogatą w żelazo i magnez, zalegającą u podstawy skorupy, oraz wyżej położoną, bardziej kwasową warstwę magmową.
WIDEOŚwiatła gasną w samolocie przed lądowaniem? Tak ma być
Zespół ocenił, że sama strefa ultramaficzna może mieć nawet 14 km grubości. Taka skala ma sugerować, że pod powierzchnią Marsa istniał rozległy rezerwuar magmy, znacznie bardziej rozwinięty, niż wcześniej zakładano. W praktyce nie pasuje to do obrazu prostych, punktowych ognisk magmowych, lecz wskazuje na istnienie szerokiego, podziemnego "systemu hydraulicznego" magmy, który mógł funkcjonować w skorupie planety przez długi czas.
Choć InSight wylądował na Elysium Planitia i to z tego rejonu pochodzą najdokładniejsze pomiary, naukowcy podkreślili, że zbliżone cechy sejsmiczne oraz zgodne wskazówki dotyczące składu skał identyfikowano także w bardziej odległych obszarach Marsa. Ich zdaniem może to oznaczać, że podobne procesy nie ograniczały się do jednego regionu, a dodatkowe dane mineralogiczne z różnych miejsc planety wzmacniają ten trop.
Lepsze zrozumienie złożonych procesów magmowych na Marsie ma znaczenie również dla dyskusji o możliwości istnienia życia poza Ziemią. Wyniki sugerują, że różnorodność geochemiczna i przepływ ciepła – czynniki uznawane za istotne dla potencjalnej habitacji – mogą pojawiać się także na planetach, które nie mają tektoniki płyt. Ustalenia opublikowano w czasopiśmie "Nature Astronomy", co poszerza perspektywę badań nad ewolucją planet skalistych.
Redaktor serwisu WP Tech. Od ponad 10 lat codziennie pisze o astronomii, astrofizyce, kosmologii i eksploracji przestrzeni kosmicznej. Od samego początku stara się zostać prawdziwym kronikarzem pierwszych kroków ludzkości ku gwiazdom. Tak się dobrze złożyło, że przypadło mu żyć w czasach, w których ludzkość dokonuje fenomenalnych odkryć i po raz pierwszy w historii ma szansę zajrzeć na kres wszechświata i postawić stopę na innej planecie. Poza pracą - miłośnik psów i wielokilometrowych spacerów po lasach Wielkopolski.
