Testujemy króla – GeForce RTX 3090 Ti zaskakuje w wielu kwestiach, ale najbardziej kulturą pracy!

RTX 3090 Ti to obecnie najszybsza karta graficzna dla graczy, znacząco wydajniejsza od poprzedniczki.24 GB bardzo szybkiej pamięci GDDR6X pozwalają wykorzystywać ten układ również do bardziej profesjonalnych zadań.Masywne, 3,5-slotowe chłodzenie bardzo dobrze radzi sobie z odprowadzaniem nawet 480 W ciepła.RTX 3090 Ti, mimo już potężnych osiągów, oferuje ogromny potencjał podkręcania.Bez problemu radzi sobie z graniem w najwyższych detalach w rozdzielczości 4K i z takim właśnie monitorem powinna być parowana, aby ukazać swój pełen potencjał.Zasilacz 1000 W wystarczy do bezpiecznego używania RTX 3090 Ti, jednak w przypadku podkręcania i łączenia z najnowszymi procesorami Intel Core, zdecydowanie zalecamy wybrać jednostkę o mocy 1200 W.

Po licznych próbach położenia naszych łapek na najnowszym modelu NVIDII, w końcu udało się dostać do jednego z egzemplarzy, dzięki uprzejmości MSI Polska. Do testów zatem trafił najwyższy model z chłodzeniem powietrzem – MSI GeForce RTX 3090 Ti Suprim X. Początkowo mieliśmy obawy, czy nawet tak masywny radiator poradzi sobie z opanowaniem tak potężnej karty, jednak testy szybko zweryfikowały, że nie ma z tym problemu – co więcej, w naszym odczuciu to właśnie inżynieria stojąca za tym chłodzeniem i zmianami w projekcie karty są nawet ciekawszymi nowościami niż samo odświeżone GPU!

Zaczniemy zatem od przyjrzenia się samej karcie. Ta zapakowana jest w adekwatnie ogromny karton, w środku którego znajdziemy w gratisie dołączoną podkładkę pod myszkę w rozmiarze 24x38 cm. MSI dołącza również klasyczny dla jego kart stand podpierający, którego użycie w przypadku karty ważącej 2,2 kg jest dosłownie niezbędne, jeżeli chcemy klasycznie montować ją w naszym PC. Dołączony jest również adapter zasilający, gdyż, jak już pewnie wiecie, nowe karty korzystają z jeszcze nowszego złącza 16-Pin.

Sama karta już po wyjęciu z folii robi ogromne wrażenie swoją masywnością. Chłodzenie zajmuje 3,5 slotu PCI-E, ale widać, że każdy milimetr został tu faktycznie spożytkowany na chłodzenie. Aluminiowe żebrowanie wypełnia całą długość karty (34 cm) oraz większość jej wysokości. Za transfer ciepła do radiatora odpowiada łącznie 8 ciepłowodów, które z kolei przylegają do komory parowej, która nie pokrywa, jak zwykle, tylko GPU, ale również moduły RAM, które to w przypadku RTX 3090 Ti wszystkie umieszczono po tej samej stronie PCB.

Sam fakt przeniesienia połowy kości vRAM z pleców karty na dobrze chłodzone okolice GPU z pewnością ucieszy górników, gdyż przegrzewanie się pamięci GDDR6X to było ich największe utrapienie w modelu RTX 3090. W przypadku gier również nie jest to obojętne, gdyż pozwala znacznie wyżej taktować taką pamięć. Nie oznacza to jednak, że zrezygnowano z chłodzenia pleców – MSI użyło metalowego backplate’a, dodatkowo łącząc go termopadami z najcieplejszymi strefami PCB, aby dodatkowo pomóc z odprowadzaniem ciepła z karty.

Pod chłodzeniem znajdziemy 24-fazową sekcję zasilania GPU oraz 4-fazową sekcję zasilania vRAM – umieszczono je po obu stronach GPU (co ponownie pomaga lepiej rozprowadzać ciepło), jednak tu kontakt z radiatorem odbywa się tylko poprzez termopady. Pamięci pochodzą od Microna i są oznaczone jako D8BZC (co w teorii oznacza do 21 Gbps przepustowości). Sam chip graficzny jest podobnych rozmiarów, co wcześniejsze A102, czyli 628 mm2. Wykonano go w 8-nanometrowym procesie produkcyjnym i posiada 28 miliardów tranzystorów. MSI zastosowało tutaj również przełącznik BIOS, pozwalający wybrać tryb pracy (Gaming i Silent). Zmienia on charakterystykę pracy wentylatorów oraz podnosi limit zasilania GPU o 30 W do poziomu jeszcze bardziej przerażających 480 W.

Od strony złączy niespodzianek brak – do dyspozycji mamy absolutnie standardowy zestaw 3x Display Port 1.4a w towarzystwie jednego złącza HDMI 2.1b. Resztę powierzchni śledzi wykorzystano tak, aby zapewnić karcie możliwość wyrzucania ciepła poza obudowę.

Co ciekawe, karta posiada złącze NVLink do podpięcia mostu łączącego dwie karty. Tylko, że w przypadku MSI RTX 3090 Ti Suprim X dołożenie drugiej karty poniżej pozostawi kilka milimetrów na czerpanie powietrza (prosto z rozgrzanych pleców drugiej karty) – należy zatem to traktować jako opcję dla prawdziwych entuzjastów, którzy chłodzenie MSI wymienią na specjalny blok wodny.

Zanim przejdziemy do omówienia wyników testów wydajności, warto jeszcze na chwilę zatrzymać się przy tym, jak nasz egzemplarz niebywale cicho pracuje. W trybie Gaming wentylatory zwykle nie przekraczają 50-60% prędkości, co przekłada się na bardzo przyzwoite 39 dB poziomu hałasu (w praktyce, w czasie grania najgłośniejszym elementem naszego zestawu był biedny zasilacz, który z mocą 1000 W balansował na granicy swoich możliwości…). Wymuszając 100% prędkości obrotowej wentylatorów, natężenie dźwięku w odległości metra od karty (przy otwartej obudowie) dochodzi do 47 dB, co nadal jest wyśmienitym wynikiem dla takiej mocy. 

Karty RTX 3090 Ti to nie tylko udoskonalony i w pełni odblokowany rdzeń A102, ale również bardzo istotne zmiany w konstrukcji kart, które przekładają się na lepsze zarządzanie energią i ciepłem

W trybie Silent wentylatory mają inną docelową temperaturę pracy, co pozwala obniżyć generowany „hałas” poniżej 37 dB, czyniąc kartę faktycznie bezgłośną! Okupione jest to podniesieniem się temperatur GPU (z 70°C na 75°C) i „hot-spot” (z 73°C na 80°C), co przekłada się na około 30-40 MHz niższy boost zegarów, czyli o około 2% niższą wydajność w grach.

Od końcówki zeszłego roku nosiliśmy się z myślą o zmianie platformy testowej. Mieliśmy nadzieję na AM5 od AMD z obsługą DDR5, jednak nic takiego nie nastąpiło. Wybór padł zatem na Alder Lake, czyli powrót platformy na stronę „niebieskich”. Obecnie zestaw, jaki będziemy używać do testów kart graficznych oraz gier, prezentuje się następująco:

• Procesor: Intel Core i9-12900K
  (P-Core 5,1 GHz + boost do 5,3 GHz na 2 rdzeniach, E-Core 4,1 GHz)
• Chłodzenie: NZXT Kraken Z3
• Pamięć: Fury Beast 4x16 GB DDR 5 (5600 MHz, CL40, gear 2)
• Płyta główna: ASUS ROG Strix 690-F
• SSD: Samsung SSD 980 PRO 1 TB (PCI-E 4.0)
• Zasilacz: Corsair RM1000x
• Obudowa: Cooler Master Master Case H500M

Testy wykonywaliśmy pod kontrolą systemu Windows 11 (21H2) i ze sterownikami w wersjach 512.65 dla kart NVIDII oraz 22.3.2 dla kart AMD. Wszystkie testy wykonano z aktywnym Resizable Bar. Zestaw testowy powstał we współpracy ze sklepem komputronik.pl.

Nim przejdziemy do gier, jeszcze szybki rzut oka na to, jak nowy król wydajności dystansuje się od reszty kart w testach Futuremark 3DMark. Niestety ze względu na zmianę platformy testowej musieliśmy przetestować wszystkie karty ponownie, a oczywiście nie wszystkie udało się ponownie do redakcji sprowadzić (będziemy nad tym pracować) – stąd nieco skromniejsze wykresy niż zwykle.

Zmieniliśmy także szatę graficzną wykresów - dla ułatwienia odbioru karty z układem AMD oznaczono na czerwono, karty z układem NVIDII na zielono, a karta, o której traktuje recenzja jest standardowo w "benchmarkowym" kolorze (pomarańczowym). W przyszłości dodamy również niebieskie paski, gdy tylko pojawią się karty Intela zdoła podołać naszym testom :) Dajcie znać w komentarzach, czy taka zmiana Wam się podoba, czy lepiej powrócić do 2-kolorowych wykresów bez rozróżniania producenta GPU. 

Przyrost rzędu 15% jest znacznie większy, niż wynikałoby to z samej różnicy w ilości jednostek obliczeniowych – sekret tkwi tu bowiem w znacznie wyższym i stabilnie utrzymywanym taktowaniu boost. Same pamięci również są wyżej taktowane i biorąc to wszystko pod uwagę, to przyrost jest nawet nieco niższy, niż można by się spodziewać. Z pewnością też nie uzasadnia o tyle większego zapotrzebowania na energię, ale o tym jeszcze napiszemy więcej po omówieniu testów wydajności w grach.

Procedurę testów w grach również zaktualizowaliśmy. Co prawda, pozostawiliśmy w niej kilka starszych tytułów, jednak przestaliśmy rozróżniać testy z RT ON/OFF – ostatecznie to tylko kolejna opcja w ustawieniach graficznych. Jako że testy robimy w najwyższych ustawieniach, to jeżeli Ray Tracing dało się włączyć, to był on aktywowany. Odstępstwem od tej procedury będą testy budżetowych kart graficznych, w których dodatkowo uwzględnimy pomiary w ustawieniach średnich. Dodatkowo na wykresach prezentujemy wyniki kart z aktywnym skalowaniem obrazu, zawsze w ustawieniu „jakość” (niezależnie od wskazanej metody DLSS/FSR, zatem należy mieć na uwadze, że wyniki z aktywnym FSR są okupione znacznie większym spadkiem jakości obrazu niż w przypadku DLSS).

Nowe tytuły odnotowały analogiczny, 15-procentowy przyrost wydajności, co testy syntetyczne, choć oczywiście tylko tam, gdzie to karta była limitem (czyli głównie w wyższych rozdzielczościach). Najszybsza karta konkurencji (na chwilę wykonywania testów nadal czekamy na premierę RX 6950 XT) pozostaje zwykle z tyłu, a gdy aktywujemy śledzenie promieni, to całkiem przestaje nawiązywać walkę (zwłaszcza jeżeli w grze możemy użyć DLSS). Oczywiście RTX 3090 Ti jest niemal 2x droższy i konkuruje raczej tylko ze swoim poprzednikiem. Niestety z powodu problemów technicznych nie mogliśmy Radeonów wspierać funkcją RSR w starszych tytułach, zatem pozostał im tylko FSR, jeżeli był implementowany danej grze. 

Nowy RTX 3090 Ti realnie podnosi poziom wydajności w grach i nie są to marginalne zyski – do czasu kolejnej generacji to bez wątpienia najszybsza karta na rynku!

W końcu mamy kartę, która bez uciekania się do skalowania oferuje odpowiednią płynność w rozdzielczości 4K (a ze skalowaniem faktycznie można nawet myśleć o 8K, choć nie bardzo widzimy w tym sens). Niechlubnym wyjątkiem był tu tylko Cyberpunk 2077, który to po ostatnich aktualizacjach stał się jeszcze bardziej wymagający i bez DLSS/FSR raczej w 4K nie pogramy. Z pewnością jednak nie jest to karta, którą polecamy do grania w FHD - nawet nasz podkręcony Core i9-12900K w niektórych tytułach limitował wydajność. Pełen potencjał karta ukazuje właśnie w 1440p oraz 2160p. Zapas pamięci graficznej w przypadku gier można również spożytkować na mody zwiększające rozdzielczość tekstur (fani Skyrim wiedzą o czym piszemy), co również jest istotną wartością dodaną.  

Postanowiliśmy sprawdzić, czy tak małą różnicę w ilości jednostek między RTX 3090 a nowym modelem Ti uda nam się nadgonić podkręcając starszą kartę. Okazało się, że nie tylko stary RTX nie ma najmniejszych szans zrównać się z fabrycznie taktowanym RTX 3090 Ti, ale również ten drugi oferuje znacznie większy potencjał podkręcania! W grach realnie odnotowaliśmy przyrost rzędu kolejnych 10% wydajności, podczas gdy RTX 3090 zyskał tylko 5%.

W nowym modelu niesamowity potencjał skrywają pamięci, które udało nam się stabilnie (z zyskiem wydajności) podkręcić o 1500 MHz w grach. Samo GPU również okazało się nie mieć najmniejszych problemów z pracą przy taktowaniu 2200 MHz, gdzie przypominamy, że zwykłe RTX 3090 zazwyczaj nie są w stanie trzymać boost powyżej 2000 MHz. Ogromna zasługa za taki stan rzeczy przypada na poprawę konstrukcji i również zwiększonego limitu zasilania (wyższe napięcie pozwala na stabilniejszą pracę z wyższym taktowaniem).

Karta graficzna zwykle kojarzy się tylko z graniem, jednak istnieje spore grono odbiorców, którzy kartę wykorzystują nie tylko w tym niecnym celu. W szczególności modele z dużą ilością pamięci graficznej są cenione w zastosowaniach bardziej profesjonalnych (jak np. praca z edytorem Unreal Engine albo edycja wideo 4-8K). Na ten moment nie mamy gotowej rozbudowanej procedury testującej wydajność w takich zastosowaniach, ale sprawdziliśmy szybkość renderowania poszczególnych kart w aplikacji Blender (z użyciem najszybszej dostępnej metody renderowania - Optix dla NVIDII oraz HIP dla AMD).

Nowy RTX 3090 Ti w tym teście nie zaoferował aż tak dużego przyrostu, co w grach – zdecydowanie w tym przypadku znaczenie ma ilość rdzeni CUDA, a tych nie przybyło bardzo dużo.

Pora w końcu omówić kwestię poboru energii przez najnowszy układ NVIDII. A nie jest to temat lekki… Limit mocy podniesiony dla GPU z 350 W w RTX 3090 na 450 W już sugeruje, że karta oszczędna nie będzie. Testy to potwierdzają, zwłaszcza że testowaliśmy w trybie "Gaming", w którym MSI ustawiło limit na 480 W.

Blisko 650 W uśrednionego poboru prądu z gniazdka dla naszej platformy testowej to zaiste rekordowy wynik. Oczywiście nieco tu dokłada podkręcony Core i9-12900K, choć ten w grach akurat nie bywał mocno obciążany (syntetycznie można by w tym zestawie uzyskać nawet ponad 800 W poboru z gniazdka!). Po podkręceniu, jako że MSI nie pozwala podnosić limitów mocy karty (ponad to, co już podniesiono fabrycznie!), pobór wzrósł tylko nieznacznie. Nasz zasilacz z mocą 1000 W nie wykazywał problemów, choć zdecydowanie nie polecamy używania z nowym RTX 3090 Ti niczego poniżej tej mocy. Dla pełnego spokoju oraz mniej wysilonej pracy samego zasilacza zalecalibyśmy do takiego zestawu montaż jednostki o mocy 1200 W.

Na koniec jeszcze w kategorii ciekawostki sprawdziliśmy, jak nowy król radzi sobie w kopalni. Okazuje się, że śladem poprzednika (RTX 3090) NVIDIA nie zastosowała tutaj limitu LHR, zatem karta oferuje bez żadnych kombinacji pełną wydajność. Ta, po optymalizacji napięć i taktowania pamięci (tu udało się stabilnie podkręcić o 1700 MHz!), wynosi 135 MH/s przy poborze prądu (przez samą kartę) wysokości 340 W. Przekłada się to na bardzo rozsądny współczynnik efektywności kopania.

Zmiany w obrębie pamięci graficznej bardzo pozytywnie wpłynęły na potencjał wydobycia kryptowalut przez RTX 3090 Ti!

Karta obciążona takim zadaniem (algorytm dagerhasimoto) pracuje stabilnie, a co najważniejsze, cicho i chłodno, czego zdecydowanie nie można było powiedzieć o RTX 3090! Pamięci nawet po wspomnianym OC nie przekraczają 86°C, a wentylatory kręcą z prędkością 1200 RPM. Przy obecnym kursie BTC karta RTX 3090 Ti zwraca się po około 18 miesiącach kopania 24/7 (co jest czysto hipotetyczne i zakłada nierealną dla tego rynku stabilność walut i wydobycia).

Testy można podsumować w krótkich słowach – RTX 3090 Ti to absolutnie najszybsza karta graficzna obecnej generacji. I w tym zdaniu kryje się istotny haczyk, albowiem ta generacja zdecydowanie chyli się ku końcowi. Zapewne jeszcze w tym roku NVIDIA zaprezentuje nowe karty RTX 4000 i podobnie AMD ma nas zaskoczyć swoimi kartami RX 7000 (tu liczymy na dalsze usprawnienie działania śledzenia promieni). Czy zatem nie warto w ogóle rozważać zakupu tej karty?

Karta jest obecnie faktycznie dostępna w cenie MSRP ($2200, czyli z podatkiem u nas około 11-12 tysięcy złotych), co czyni z niej tańszą propozycję od karty RTX 3090, którą ciężko dostać poniżej 13 tysięcy złotych. Zatem jeżeli planowaliście składać topowy komputer do grania w 4K, to w sumie nowy RTX wypada bardzo atrakcyjnie. To jednak pokłosie trwającego ponad rok deficytu kart i normalnie zdecydowanie byśmy marudzili na tak wysoką wycenę karty dla graczy… To, co jednak od ceny nie jest zależne i co mało nam się spodobało, to koszt energetyczny, jakim osiągnięto przyrost wydajności.

RTX 3090 Ti bez problemu rozprawia się z poprzednikami i konkurencją, ale robi to czerpiąc znacznie więcej prądu…

Oczywiście w tym segmencie raczej nie patrzy się już na koszt pracy komputera, ale i tak mało podoba nam się wizja używania w przyszłości zestawu o mocy 1 kW w domowych warunkach (a do tego zmierza obecnie branża z prezentacją złącza 600 W, którego niektóre modele RTX 3090 Ti mogą posiadać dwa!). Ostatecznie oceny z tego tytułu nie obniżymy tylko dlatego, że karta od  MSI zaskakująco dobrze radzi sobie z odprowadzaniem tych 500 W ciepła – jest (względnie) cicho i chłodno, co mogliście sami zaobserwować na przygotowanym przez nas filmie z porównaniem do innych kart.

Choć tu nie możemy ręczyć za pozostałe modele kart RTX 3090 Ti – z nieoficjalnych informacji zaczerpniętych z innych redakcji wiemy, że modele z chłodnicami posiadają często bardzo głośne turbiny na samej karcie, a mniej dopracowane układy z chłodzeniem powietrzem potrafią mocniej rozkręcać wentylatory. Zatem to segment kart, w którym wybór producenta/modelu zdecydowanie ma znacznie. GeForce RTX 3090 Ti to ogólnie karta, jaką model bez Ti powinien być od samego początku i szkoda jedynie, że tak późno ukazano nam pełen potencjał tego układu.

• absolutnie najwyższa wydajność w grach w swojej generacji,
• duży potencjał podkręcania,
• nowe złącze zasilania (mniej przewodów),
• 24 GB bardzo szybkiej i podatnej na podkręcanie pamięci GDDR6X od Micron,
• obsługa DLSS i wysoka wydajność przy Ray Tracingu,
• brak blokady LHR (wysoka wydajność w kopaniu).
   
• limit mocy podniesiony aż do 450 W (wymaga zasilacza o mocy 1 kW),
• rekordowo wysoka cena MSRP,
• brak blokady LHR (będzie wykupywana przez górników).

Podziękowania dla sklepu Komputronik.pl za użyczenie części kart do testów.