J0008+0128: astronomowie namierzyli wyjątkowo masywną gwiazdę neutronową

Radosław Kosarzycki
Współpraca teleskopów przy odkryciuWspółpraca teleskopów przy odkryciu
Źródło zdjęć: © Licencjodawca
Astronomowie zidentyfikowali w nietypowym układzie podwójnym z czerwonym olbrzymem niewidocznego towarzysza o masie około 2,2 masy Słońca. To rzadki przykład obiektu, który najprawdopodobniej należy do elitarnej grupy wyjątkowo ciężkich gwiazd neutronowych.

Odkrycie dotyczy układu, w którym świecący czerwony olbrzym krąży wraz z masywnym obiektem, którego nie udało się zobaczyć bezpośrednio. Kluczową wskazówką okazał się brak światła pochodzącego od towarzysza – zamiast "zwykłej" gwiazdy bardziej pasuje tu scenariusz z gwiazdą neutronową, czyli jednym z najgęstszych znanych typów obiektów we Wszechświecie.

Do wykrycia i oszacowania parametrów tajemniczego składnika wykorzystano obserwacje z teleskopów LAMOST oraz APOGEE. Na ich podstawie badacze wyliczyli, że masa niewidocznego obiektu mieści się w przedziale od 1,8 do 2,8 masy Słońca. Taki wynik lokuje go w rzadko spotykanej grupie najcięższych kandydatów na gwiazdy neutronowe, zbliżających się do tzw. "luki masowej" – zakresu pomiędzy największymi masami gwiazd neutronowych a najmniejszymi masami czarnych dziur.

Typowe gwiazdy neutronowe są pozostałościami po wybuchach supernowych i często mają masę rzędu 1,4 masy Słońca, upakowaną w obiekcie o średnicy około 20 km. Z kolei czarne dziury tworzą się z masywnych gwiazd, które na starcie miały co najmniej 5 mas Słońca. Pomiędzy tymi populacjami wyróżnia się "lukę masową", bo obiekty o masie 2,5–5 mas Słońca trafiają się wyjątkowo rzadko – dlatego znalezienie kandydata tak blisko tego zakresu ma szczególne znaczenie dla naukowców.


WIDEO
Prof. Mądry nie ma złudzeń. "Matematyka się skończyła"

Układ nazwany J0008+0128 składa się z czerwonego olbrzyma oraz niewidocznego towarzysza, którego obecność dało się uchwycić przede wszystkim poprzez efekty grawitacyjne w ruchu układu. Oba obiekty obiegają wspólny środek masy co 3,3 roku, a orbita – mimo sporej separacji składników – jest prawie kołowa. Jednocześnie nie odnotowano promieniowania, które sugerowałoby, że towarzysz jest normalną, świecącą gwiazdą.

W tym przypadku domniemana gwiazda neutronowa znajduje się na tyle daleko od czerwonego olbrzyma, że nie wygląda na to, by mogła aktywnie przechwytywać jego materię i w ten sposób zwiększać swoją masę. Badacze zwracają uwagę, że przeprowadzili ponad 300 tys. symulacji ewolucji układów podwójnych, ale żadna nie dostarczyła jednoznacznego wyjaśnienia, jak dokładnie mógł powstać i rozwijać się taki system.

Jedną z analizowanych możliwości jest to, że J0008+0128 nie zawsze był prostym układem podwójnym i w przeszłości mógł mieć trzeci składnik. Rozważane są m.in. warianty z parą blisko krążących, lżejszych gwiazd neutronowych albo z białym karłem. Astronomowie przyznają, że tworzenie się takich konfiguracji jest teoretycznie dopuszczalne, jednak wymaga rzadkich i skrajnych warunków. Wyniki badań opisano w czasopiśmie "Science Advances".

Wybrane dla Ciebie
MOŻE JESZCZE JEDEN ARTYKUŁ? ZOBACZ CO POLECAMY