Procesor - poradnik jak wybrać
Podpowiadamy co oznaczają najważniejsze parametry procesorów i jak wybrać odpowiedni model do danego zastosowania.
Co nam mówi specyfikacja?
Procesor to najważniejszy element w komputerze, a zatem warto dobrze przemyśleć jego wybór. Niestety, zadanie to nie jest takie proste - na rynku znajdziemy kilkadziesiąt różnych modeli od Intela i AMD, a ich specyfikacja obejmuje kilka różnych parametrów. Mniej doświadczeni czytelnicy mogą więc mieć problem z wyborem odpowiedniej jednostki. W związku z tym przygotowaliśmy krótki poradnik, który pomoże zrozumieć najważniejsze parametry procesorów i wybrać odpowiedni model do danego zastosowania.
Jak wybrać procesor
Nim jednak przejdziemy do polecania układów do konkretnych zastosowań, warto jeszcze przyjrzeć się specyfikacji technicznej. Pomoże to zrozumieć różnice między jednostkami i podjąć dobrą decyzję przy wyborze odpowiedniego modelu.
Rdzenie, wątki i moduły
Jeżeli chodzi o najnowszą ofertę, wydajność procesora w głównej mierze zależy od liczby rdzeni – każdy z nich w danym momencie jest w stanie obsługiwać jedno zadanie, więc im więcej dany układ ma dostępnych rdzeni, tym więcej zadań równocześnie jest w stanie wykonać (a w przypadku zadań potrafiących wykorzystać potencjał wielu rdzeni po prostu zostaną one wykonane szybciej).
Producenci stosują w swoich układach również technologię wielowątkowości (w przypadku modeli Intela jest to Hyper Threading, a w przypadku AMD - Simultaneous Multithreading), która pozwala na jednoczesną obsługę dwóch wątków przez jeden rdzeń, co dodatkowo poprawia wykorzystanie zasobów sprzętowych i przekłada się na lepsze osiągi. Przykładem tutaj może być np. Intel Core i7-7700K (4 rdzenie/8 wątków) lub AMD Ryzen 7 1800X (8 rdzeni/16 wątków).
Warto jeszcze wspomnieć o modułach - chociaż technologia ta wychodzi już z użycia (w sprzedaży są jednak wciąż dostępne procesory ją wykorzystujące). Starsze procesory AMD APU i FX bazowały na architekturze modułowej, gdzie udostępniono sporą liczbę rdzeni (4, 6 lub nawet 8). Inżynierowie zastosowali tutaj jednak inną strategię, gdzie na dwa rdzenie przypadają dwie oddzielne jednostki obliczeń stałoprzecinkowych (2 x ALU) i jedna wspólna obliczeń zmiennoprzecinkowych (1 x FPU). Ze względu na brak optymalizacji oprogramowania, wydajność takiej konstrukcji często była zbliżona do rdzenia i dwóch wątków na bazie konkurencyjnej architektury (1 x ALU + 1 x FPU).
Taktowanie standardowe i Turbo
Kolejnym ważnym parametrem procesora jest taktowanie, które określa ilość operacji wykonywanych w ciągu sekundy (zwykle jest ono wyrażane w MHz lub GHz). W specyfikacji procesora najczęściej znajdziemy dwie informacje: taktowanie bazowe i taktowanie Turbo. Pierwsze jest gwarantowane, ale może ono zostać dodatkowo zwiększone właśnie w trybie Intel Turbo Boost lub AMD Turbo Core (zwykle podawana jest tutaj maksymalna wartość).
Obydwa rozwiązania działają podobnie i zostały tak zaprojektowane, aby nie przekraczać dopuszczalnego poboru energii elektrycznej i temperatury, więc podbicie taktowania zależy od aktualnego trybu obciążenia układu – przy obciążeniu większej liczby rdzeni jest ono mniejsze, a przy obciążeniu mniejszej liczby odpowiednio większe. Technologia Turbo Boost/Core pozwala uzyskać dobrą wydajność zarówno w zastosowaniach wykorzystujących tylko potencjał jednego wątku, jak i w tych bardziej skomplikowanych z obsługą wielu wątków.
Odblokowany mnożnik i podkręcanie (OC)
To jednak nie koniec zagadnień związanych z szybkością pracy, bo część procesorów oferuje opcję dodatkowego podkręcania (najczęściej mówimy tutaj o odblokowanym mnożniku), dzięki czemu można jeszcze samodzielnie zwiększyć taktowanie, a tym samym uzyskać jeszcze wyższą wydajność. W przypadku AMD są to wszystkie jednostki z serii FX i Ryzen/Ryzen Threadripper oraz część modeli APU, natomiast w przypadku układów Intela są to tylko wybrane konstrukcje z segmentu dla entuzjastów - oznaczono je dopiskiem K lub X.
Warto jednak zauważyć, że producenci nie dają gwarancji na uzyskanie jakiejkolwiek wyższej częstotliwości, a nieumiejętne podkręcanie może powodować problemy ze stabilnością komputera. Samo podkręcanie wiąże się też ze zwiększoną ilością generowanego ciepła i większym zapotrzebowaniem na energię elektryczną (warto więc zadbać o mocniejszy zasilacz i wydajniejsze chłodzenie). Często konieczne jest również zastosowanie płyty głównej z odpowiednim, droższym chipsetem, co ma wpływ na koszt całego komputera.
Architektura? Im nowsza tym lepsza
Procesory o takiej samej ilości rdzeni i taktowaniu nie zawsze będą oferować taką samą wydajność, bowiem liczą się tutaj również inne, zintegrowane elementy procesora (np. pamięci podręczne i kontroler pamięci operacyjnej), a także architektura i ilość instrukcji wykonywanych w jednym cyklu zegara.
Z generacji na generację producenci wprowadzają optymalizacje, które pozwalają uzyskać jeszcze lepsze osiągi i/lub efektywność energetyczną. Ponadto mamy do czynienia ze stałym zmniejszaniem procesu technologicznego. Jeżeli więc mamy taką możliwość, lepiej wybrać procesor z nowszej generacji - producenci stosują tutaj dosyć intuicyjne oznaczenia, dzięki którym można łatwo rozpoznać nowszy procesor (oczywiście zasada ta dotyczy tylko danej serii układów u konkretnego producenta)
Pamięć podręczna
Kolejnym ważnym elementem specyfikacji są pamięci podręczne, które służą do przechowywania danych wykorzystywanych przez poszczególne jednostki obliczeniowe procesora. Większość obecnych modeli dysponuje pamięcią podręczną pierwszego, drugiego i trzeciego poziomu - L1, L2 i L3, niemniej jednak można znaleźć od tego odstępstwa (np. układy AMD APU nie posiadają pamięci podręcznej L3, a starsze modele Intel Broadwell dysponowały dodatkowo pamięcią podręczną L4).
W tym przypadku sprawa wydaje się oczywista – więcej pamięci podręcznej zwykle przekłada się na wyższą wydajność, aczkolwiek ważna jest tutaj również struktura pamięci. Z drugiej strony ilość pamięci podręcznej pierwszego i drugiego poziomu często zależna jest od liczby rdzeni, a ewentualny wybór możliwy jest tylko w przypadku współdzielonej pamięci podręcznej trzeciego poziomu.
Kontroler pamięci RAM
W specyfikacji procesora znajdziemy również informacje o zintegrowanym kontrolerze pamięci operacyjnej (RAM). Modele ze średniego segmentu najczęściej dysponują 2-kanałowym kontrolerem, ale w topowych jednostkach producenci stosują już szybszy, 4-kanałowy kontroler. Praktycznie wszystkie dostępne procesory wykorzystują już moduły DDR4.
Zysk z szybszego kontrolera pamięci głównie zaobserwujemy w profesjonalnych zastosowaniach, które są wrażliwe na przepustowość pamięci operacyjnej, a także przy wykorzystaniu zintegrowanego układu graficznego (pamięć graficzna jest alokowana właśnie w pamięci operacyjnej, aczkolwiek wszystkie takie układy dysponują tylko 2-kanałowym kontrolerem RAM). Warto jednak wspomnieć, iż pamięć RAM można podkręcić niezależnie od zintegrowanego kontrolera i też zwiększyć jej wydajność – niestety, także i tutaj zwykle wymagana jest też odpowiednia płyta główna.
Zintegrowany układ graficzny
Część procesorów dysponuje też zintegrowanym układem graficznym - obecnie są to modele AMD APU oraz słabsze i średnio wydajne jednostki Intela (segment mainstream). Wydajniejsze modele z założenia będą łączone z typową (zewnętrzną) kartą graficzną, więc producenci nie stosują tutaj układu graficznego.
Zintegrowana grafika jest miłym dodatkiem, ale nie powinniśmy od niej oczekiwać rewelacji – zwykle sprawdzi się w mniej wymagających zastosowaniach typu obsługa multimediów czy przeglądanie Internetu, a czasami też pozwoli na granie w mniej wymagające tytuły.
Podstawka
Przy wyborze procesora dla komputera stacjonarnego powinniśmy jeszcze zwrócić uwagę na wykorzystywane gniazdo (tzw. podstawkę). Obecnie na rynku dostępne są płyty główne z następującymi podstawkami:
- AMD TR4 – procesory AMD Ryzen Threadripper
- AMD AM4 – procesory AMD Ryzen i APU 7. generacji (w przyszłości również APU 8. generacji)
- AMD AM3+ - procesory ze starszej serii AMD FX oraz Athlon II/Phenom II
- AMD FM2+ - starsze procesory AMD APU
- Intel LGA 2066 – wydajne modele z serii Core i5/i7 i high-endowe z serii Core i9
- Intel LGA 2011-3 – starsze high-endowe modele z serii Core i7
- Intel LGA 1151 (płyty główne z serii 300) – nowoczesne modele z serii Celeron, Pentium oraz Core i3/i5/i7
- Intel LGA 1151 (płyty główne z serii 100 i 200) – starsze modele z serii Celeron, Pentium oraz Core i3/i5/i7
Współczynnik TDP, pobór mocy i chłodzenie
Ostatnim ważnym elementem specyfikacji procesora jest współczynnik TDP - często dla uproszczenia określany poborem mocy, aczkolwiek nie jest to do końca poprawne określenie. Producenci przyjmują tutaj inną definicję (w układach Intela jest to maksymalny realny pobór mocy, natomiast w układach AMD jest to wartość szczytowa trudna do osiągnięcia w rzeczywistości), ale można założyć, że oznacza on po prostu wymaganą klasę chłodzenia.
W przypadku standardowych modeli współczynnik TDP zwykle wynosi 65-95 W, natomiast przy topowych jednostkach jest to już 140, 165 lub nawet 180 W – tutaj już nie obejdzie się bez solidnego coolera powietrznego lub nawet chłodzenia wodnego. Oprócz tego w ofercie obydwóch producentów możemy znaleźć modele o obniżonym zapotrzebowaniu na energię elektryczną na poziomie 35 lub 45 W (w przypadku modeli AMD są to układy z dopiskiem E, a w przypadku modeli Intela z dopiskiem S lub T).
No dobrze, ale na co warto zwracać uwagę przy wyborze procesora do konkretnych zastosowań? Na kolejnych stronach omówimy to na przykładzie trzech najpopularniejszych scenariuszy: komputera do domu lub biura, komputera do grania oraz stacji roboczej.
Procesor do komputera biurowego
Komputer biurowy to bardzo niepozorna konfiguracja, a przecież znajdujemy ją prawie wszędzie. Sekretarka, kasjerka, księgowa, aptekarka - to tylko kilka przykładów osób, które używają takich maszyn. W średniej firmie jest ich kilkadziesiąt, co czyni je jednymi z najczęściej używanych. Jakie cechy powinien mieć procesor w takiej maszynie?
Od wydajności znacznie ważniejsza jest tutaj cena zestawu – ta oczywiście musi być możliwie najniższa (w końcu zamówienia często dotyczą od razu kilkunastu, kilkudziesięciu lub nawet kilkuset komputerów). Warto również zwrócić uwagę na niewielki pobór energii elektrycznej i maksymalnie stabilną pracę.
Najlepszym wyborem będą więc modele z serii Intel Celeron lub Pentium (np. Pentium G4560), natomiast w przypadku oferty AMD warto wybrać układy APU (np. A6-9500E). Jednostki te oferują wystarczającą wydajność do przeglądania Internetu, odtwarzania multimediów i obsługi pakietów biurowych, a przy tym często są tymi najtańszymi z dostępnej oferty. Zintegrowana grafika dodatkowo obniża koszt takiego zestawu. Niewielki pobór mocy przekłada się na niski poziom generowanego ciepła, więc nie musimy przykładać specjalnej wagi do chłodzenia procesora (w zupełności wystarczy to dodawane w zestawie).
Jakie modele polecamy do komputera biurowego?
Jeżeli zależy nam na specjalnych funkcjonalnościach dla przedsiębiorstw, warto rozejrzeć się za modelami typowo z segmentu biznesowego. W przypadku Intela są to wybrane jednostki z droższych serii Core i5 lub Core i7 z rozszerzeniem vPro (np. Core i5-7500 lub i7-8700), natomiast AMD przygotowało odpowiedniki z serii PRO z rozszerzeniem DASH - tutaj już dostępne praktycznie z każdego segmentu wydajnościowego (począwszy od ekonomicznego Pro A6-9500E, a skończywszy na topowym Ryzen 7 Pro 1700X). Funkcje te pozwalają na zdalne administrowanie sprzętem i oprogramowaniem, a także zapewniają dodatkowe mechanizmy ochrony.
Jakie modele polecamy do komputera biznesowego?
Procesor w komputerze do grania
Gry to jeden z największych motorów napędowych rozwoju komputerów PC. Prawdę mówiąc chyba nikt nie jest w stanie sobie wyobrazić, jak wyglądałby dziś komputer osobisty, gdyby nie przemysł rozrywkowy – jest on obiektem zainteresowań zarówno okazjonalnych graczy, domowych entuzjastów, jak i profesjonalistów, dla których po prostu jest sposobem na życie. Na co więc warto zwrócić uwagę przy wyborze procesora do grania?
Nie od dziś wiadomo, że głównym czynnikiem wpływającym na jakość rozrywki na komputerach nie jest procesor, ale karta graficzna. Jednak połączenie bardzo wydajnej karty graficznej ze słabym procesorem zdecydowanie nie jest najlepszym rozwiązaniem. Obydwa komponenty muszą być do siebie odpowiednio dobrane, bo w przeciwnym wypadku mogą się wzajemnie ograniczać, nie wykorzystamy ich pełnego potencjału, a my po prostu przepłacimy za sprzęt (warto też zaznaczyć, że wiele zależy od konkretnego tytułu – niektóre gry mocniej wykorzystują procesor, inne zadowolą się słabszym modelem).
Przy składaniu komputerów dla domowych graczy powinniśmy zwrócić uwagę na jednostki ze średniej półki, które dysponują co najmniej 2 rdzeniami/4 wątkami (np. Pentium G4560). Jednostki te nie będą ograniczać kart graficznych ze średniej półki, a przy tym będą stanowić dobrą i niedrogą podstawę do budowy ekonomicznego zestawu do grania.
Bardziej wymagającym możemy polecić trochę wydajniejsze modele, które dysponują 4 – 6 rdzeniami i pracują z wysokim taktowaniem - dobrym wyborem będą tutaj modele z serii Intel Core i5 (np. Intel Core i5-8600K) lub AMD Ryzen 5 (np. AMD Ryzen 5 1600X). Bardziej doświadczeni użytkownicy mogą zwrócić uwagę na modele z odblokowanym mnożnikiem - dodatkowe podkręcenie pozwoli tutaj uzyskać lepszą wydajność, często przy stosunkowo niewielkich nakładach finansowych (a przecież tacy gracze zwracają uwagę na dobry współczynnik wydajności do ceny).
Dla domowych komputerów do grania polecamy:
Profesjonalni gracze wymagają jednak czegoś więcej, zwłaszcza jeżeli oprócz grania jednocześnie zajmują się np. streamowaniem rozgrywki. W takim przypadku lepiej więc wybrać 6- lub 8-rdzeniowy, szybszy układ z serii Intel Core i7 (np. Intel Core i7-8700K) lub AMD Ryzen 7 (np. AMD Ryzen 7 1700X). Pomimo, że różnice w wydajności w grach w przypadku produktów Intela i AMD nie są już tak duże jak dawniej, to wypada zaznaczyć, że to jednak konstrukcje Intela zwykle pozwalają na osiągnięcie nieco lepszych wyników.
Wydajniejszy procesor nie powinien ograniczać nawet topowych kart graficznych, a dodatkowe rdzenie pozwolą na lepszą obsługę zadań działających w tle. Cena tutaj już raczej nie gra tak istotnej roli, co nie oznacza, że powinniśmy bezsensownie przepłacać.
Dla wymagających graczy polecamy:
Procesor do stacji roboczej
Stacja robocza to bardzo specyficzny rodzaj komputera, który z założenia przeznaczony jest do zastosowań półprofesjonalnych i profesjonalnych. Skoro maszyna przeznaczona jest do pracy, to zazwyczaj zarabia na siebie i w konsekwencji cena poszczególnych podzespołów użytych do jej budowy ma mniejsze znaczenie - liczy się przedewszystkim wydajność. Bardzo ważna jest również stabilność systemu, więc w takim przypadku podkręcanie polecamy tylko najbardziej doświadczonym użytkownikom (w innym przypadku lepiej dopłacić do wydajniejszego modelu).
Obecnie większość aplikacji do profesjonalnych zastosowań potrafi wykorzystać potencjał topowych, wielordzeniowych układów, więc to właśnie na nie powinniśmy zwrócić uwagę – kilkanaście rdzeni i szybki 4-kanałowy kontroler pamięci zdecydowanie będzie „robić robotę”. Na szczególną uwagę zasługują więc tutaj nowe modele AMD Ryzen Threadripper (np. Ryzen Threadripper 1950X), natomiast z oferty Intela polecamy modele Core i9 (np. Core i9-7900X). Pobór mocy już tutaj raczej nie gra dużej roli.
Kluczową kwestią jest również funkcjonalność platformy – topowe konfiguracje pozwalają zainstalować więcej pamięci operacyjnej i nośników (zwłaszcza tych szybkich SSD). Ponadto można tutaj utworzyć rozbudowane systemy oparte o kilka akceleratorów graficznych. W takich sytuacjach wybór high-endowego procesora otworzy furtkę do lepszej funkcjonalności całej platformy.
Do budowy stacji roboczej polecamy następujące procesory:
Warto jednak zauważyć, iż część aplikacji do profesjonalnego użytku korzysta z akceleracji karty graficznej. W takim przypadku wystarczy nawet wydajny procesor z serii Intel Core i7 lub AMD Ryzen 7 oraz odpowiednia karta graficzna – konfiguracja ta powinna uzyskać znacznie lepsze osiągi, aniżeli zestaw wyposażony tylko w drogie CPU (oczywiście zależy to też od konkretnego oprogramowania i tego czy potrafi ono wykorzystać moc karty graficznej).
Na co jeszcze warto zwracać uwagę?
Widać zatem, że wybór procesora wcale nie jest skomplikowanym zagadnieniem i powinni sobie z nim poradzić nawet mniej doświadczeni użytkownicy. Co prawda producenci wychodzą naprzeciw mniej doświadczonym klientom i stosują w miarę intuicyjne oznaczenia swoich jednostek, ale przed wyborem odpowiedniego modelu i tak powinniśmy zapoznać się z jego specyfikacją, a najlepiej testami wydajności.
Oznaczenia niektórych modeli mogą nas wprowadzać w błąd (np. starsze mobilne procesory Intel Core i7 dysponują tylko 2 rdzeniami/4 wątkami). Ponadto nowe jednostki mogą oferować podobne lub nawet lepsze osiągi od odpowiedników ze starszej generacji, a niektóre jednostki są po prostu nieopłacalne (np. starsze układy Intel Core i3 są dużo droższe i tylko nieznacznie wydajniejsze od modeli Pentium G4600).
Oczywiście warto tutaj pamiętać o sensownym doborze komponentów, bo źle dopasowany procesor może nie tylko oferować zbyt niską wydajność do konkretnego zastosowania, ale także przyczynić się do ograniczenia wydajności innych, pozornie niepowiązanych podzespołów komputera.
Z drugiej strony powinniśmy wybrać taką jednostkę, która będzie odpowiednia do naszych potrzeb. Oczywiście łatwo kupić najdroższy model, ale często podobne możliwości można osiągnąć wydając mniej gotówki, ale za to z głową. Na szczególną uwagę zasługują najnowsze generacje procesorów AMD i Intela, które uczyniły spory skok wydajności względem starych jednostek. Entuzjaści mogą zwrócić uwagę na modele z odblokowanym mnożnikiem, bo podkręcenie zegarów powinno przełożyć się na dodatkowy wzrost osiągów.
Czasy, gdy na rynku dominowały jednostki Intela już odeszły w niepamięć. Obecnie obydwaj producenci oferują konkurencyjne modele, więc warto poszerzyć swoje horyzonty. Czasami o wyborze procesora może decydować pozornie mniej istotny argument typu odblokowany mnożnik czy dłuższe wsparcie dla platformy.
Nie bez znaczenia jest też sama platforma. To właśnie ona w głównej mierze decyduje o funkcjonalności komputera, co może mieć szczególne znaczenie w przypadku stacji roboczych. Oprócz tego ma ona wpływ na dodatkowe możliwości rozbudowy lub modernizacji zestawu – w końcu komputery starzeją się w zastraszającym tempie, a gdy za jakiś czas będziemy chcieli odmłodzić nasz sprzęt, lepiej będzie wymienić tylko sam procesor, a nie od razu pół „skrzynki”. Pod tym względem obecnie znacznie lepiej wypada AMD.
