Kosmiczny Teleskop Webba uchwycił fuzję gwiazd w Andromedzie

Radosław Kosarzycki
Galaktyka Andromedy M31Galaktyka Andromedy M31
Źródło zdjęć: © Licencjodawca
Astronomowie zarejestrowali rzadkie zderzenie dwóch gwiazd w Galaktyce Andromedy, które zakończyło się ich połączeniem w jeden jasny obiekt. Dzięki obserwacjom z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba udało się prześledzić przebieg zjawiska niemal "na żywo" – od pierwszych sygnałów aż po efekt końcowy.

Do kolizji doszło w układzie gwiazdowym w Andromedzie, a samo zdarzenie uznano za przełom, bo pozwoliło odtworzyć pełną sekwencję zmian zachodzących podczas takiej fuzji. Kluczowe okazały się instrumenty Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba, które umożliwiły analizę kolejnych etapów – od wczesnych oznak niestabilności po powstanie pojedynczego, bardzo jasnego źródła. Układ otrzymał oznaczenie AT 2025abao i funkcjonuje też pod potoczną nazwą Bao.

Nietypowe zmiany jasności zarejestrowano już w 2023 r. w danych misji NEOWISE, co skłoniło badaczy do dalszego, wieloletniego monitorowania obiektu. Punkt zwrotny nastąpił w październiku 2025 r., gdy doszło do gwałtownego wzrostu emisji – wydarzenia opisywanego jako "wybuch", który zmobilizował międzynarodowe zespoły astronomów. Co szczególnie istotne, obserwacje Teleskopem Webba udało się uzyskać i opracować 47 dni po maksimum jasności.

Dane z JWST pozwoliły z dużą dokładnością odtworzyć fazę poprzedzającą zderzenie, sam proces łączenia oraz to, co działo się po zakończeniu fuzji. Takie przypadki są trudne do "złapania", bo niełatwo przewidzieć moment, w którym dojdzie do kolizji. Dr Viraj Karambelkar z Columbia University podkreślił, że obserwowanie zderzeń gwiazd jest wyjątkowo wymagające właśnie ze względu na ich nieprzewidywalność.


WIDEO
Prof. Mądry nie ma złudzeń. "Matematyka się skończyła"

Analizy wskazują, że masywniejsza gwiazda – określana jako Big Bao – miała masę siedem razy większą niż Słońce, promień 350 razy większy i świeciła około 18 tys. razy jaśniej. Jej towarzysz, Little Bao, był znacznie lżejszy: miał masę zbliżoną do 0,7 masy Słońca. Po kontakcie z zewnętrznymi warstwami olbrzyma mniejszy obiekt zaczął spiralnie zbliżać się do centrum, aż doszło do pełnej fuzji. Co istotne, cały proces zakończył się po siedmiu orbitach, czyli w czasie około siedmiu lat.

Zlanie się gwiazd wiązało się też z wyrzuceniem w przestrzeń znaczącej ilości materii – szacunki mówią o 0,1–0,2 masy Słońca. Naukowcy zwracają uwagę, że w typowych układach podwójnych o mniejszych masach do podobnego finału prowadzą zwykle tysiące obiegów, a nie zaledwie kilka. Tak szybka fuzja i jej skutki mogą oznaczać, że dotychczasowe koncepcje nie opisują w pełni tego, jak podczas takich etapów ewolucji gwiazd przenoszona i mieszana jest energia.

Badacze zakładają, że w kolejnych latach można spodziewać się większej liczby zbliżonych odkryć. Dr Karambelkar ocenił, że "wkrótce spodziewamy się dużej liczby podobnych odkryć". Wyniki zespołu zostały opublikowane w czasopiśmie Nature.

Obserwacje układu AT 2025abao dostarczają nowych danych o tym, jak zachowują się masywne gwiazdy w układach podwójnych i jak może przebiegać ich gwałtowna fuzja. Eksperci zapowiadają dalsze obserwacje, które mają pomóc doprecyzować mechanizmy odpowiedzialne za transport i mieszanie energii w trakcie takich zderzeń. Ten przypadek ma stać się ważnym odniesieniem dla kolejnych analiz podobnych zdarzeń.

Wybrane dla Ciebie
ZANIM WYJDZIESZ... NIE PRZEGAP TEGO, CO CZYTAJĄ INNI!