Problemy z kombinezonami na ISS. Niektóre są dwa razy starsze niż stacja

Laikowi może wydawać się, że każda technologia kosmiczna jest supernowoczesna i o lata świetlne wyprzedza to, z czym możemy mieć do czynienia na Ziemi. Owszem, w kosmosie stosowane są innowacyjne rozwiązania, ale i one się starzeją, a gdy nie są zastępowane przez nowsze, zużycie materiałów lub ich wykorzystanie niezgodnie z pierwotnym przeznaczeniem może prowadzić do problemów, takich jak ostatnie przygody z obecnymi kombinezonami wyjściowymi dla astronautów. To kawałek technologii, który ma już kilkadziesiąt lat. Tym bardziej prace nad nowej generacji ubrankami dla astronautów powinny zostać zintensyfikowane.

Pierwszy spacer kosmiczny miał miejsce w marcu 1965 r. Od tamtej pory astronauci, kosmonauci i tajkonauci, wychodzili w kosmos kilkaset razy. Najdłuższy spacer w 2001 r. trwał prawie dziewięć godzin. W przypadku Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (MSK) te spacery w wykonaniu NASA są liczone oddzielnie. W poniedziałek 24 czerwca 2024 r. zaplanowane było kolejne podejście do 90. spaceru kosmicznego z udziałem amerykańskiej załogi (łącznie miał być to 271. spacer w przypadku MSK). Kolejne, bo pierwsze wyjście zostało przerwane ze względu na dyskomfort astronautów po założeniu kombinezonów.

13 czerwca 2024 r. astronautka Tracy Dyson i astronauta Matt Dominick mieli wyjść na zewnątrz stacji, by wymienić uszkodzoną elektronikę w module komunikacyjnym, a także pobrać próbki z zewnętrznej powłoki stacji na okoliczność poszukiwania żywych organizmów. Dominick po założeniu kombinezonu odczuwał „dyskomfort”. Choć brzmi to dziwnie, na godzinę przed wyjściem przerwano przygotowania i anulowano to wyjście.

NASA miała zaplanowane trzy wyjścia tego lata, a wspomniany dyskomfort zmniejszył ich liczbę do dwóch. Okazuje się bowiem, że nie można przekładać dowolnie spacerów. Astronauci mają zaplanowaną odpowiednią ilość tlenu na każdy spacer, a przygotowania przed wyjściem zużywają go najwięcej. Dlatego kolejna próba była z udziałem Tracy Dyson, ale już innego astronauty Mike’a Baratta, bo miał on przygotowany wcześniej kombinezon, który nie sprawiał mu kłopotów.

Pech jednak nie opuścił spacerowiczów, a dokładnie Tracy Dyson, której kombinezon po przełączeniu na zasilanie z akumulatora, zaczął przeciekać. Astronautka była już w śluzie powietrznej, gdy z układu chłodzenia (służy do regulacji temperatury ludzkiego organizmu) wyciekła woda i wypełniła otoczenie. Tym samym, drugie podejście do spaceru numer 90 trzeba było przerwać, ale w statystykach widnieje on jako krótka akcja trwająca 31 minut.

Kombinezony, z których korzystają astronauci NASA i ESA na MSK, opracowano w roku 1979, czyli mniej więcej w tym samym czasie co wahadłowce kosmiczne. Nie oznacza to oczywiście, że wszystkie wyprodukowano wtedy, bo z czasem kombinezony unowocześniano. Jednakże nawet te najnowsze kombinezony, które są do dyspozycji na pokładzie MSK, mają ponad 20 lat, a część komponentów liczy sobie nawet 40 lat. Są więc niewątpliwie sprawdzone, ale też już bardzo stare i wystąpienie usterek nie jest zaskoczeniem.

Również Rosjanie używają kombinezonów, które powstały w tym samym czasie, a chińskie bazują na rosyjskim projekcie. Można więc powiedzieć, że czas najwyższy, by powstała nowa generacja ubrań dla podróżujących w kosmos.

Oczywiście takie nowe ubranka już mamy, bo dla pojazdów SpaceX Dragon zaprojektowano nowe stroje. Podobnie w przypadku Starlinera, załoga nosi ubrania indywidualnego projektu, ale warto tu rozdzielić kombinezony na dwa podstawowe typy. Te, które są zakładane podczas lądowania i startu, oraz te, które służą do wyjścia w przestrzeń kosmiczną. I to wiekowość tych drugich jest obecnie największym problemem. SpaceX oprócz kombinezonu podstawowego na cele misji Polaris ma przygotowaną własną wersję kombinezonu wyjściowego.

Z kolei NASA we współpracy z Axiom szykuje nie tylko kombinezony do EVA na zewnątrz stacji, ale też nową generację kombinezonów księżycowych. ESA z kolei, która dotychczas nie miała własnych kombinezonów wyjściowych, wyłoniła w konkursie pięć propozycji, z których wybrane zostaną pierwsze europejskie kombinezony kosmiczne.

Źródło: NASA, ESA, inf. własna