Próbowali przekonać papieża. Watykan pozostał nieugięty

W kręgach zajmujących się rozwojem sztucznej inteligencji coraz częściej pada pytanie, które tym razem trafiło do Watykanu: czy system komputerowy może być świadomy, a nawet cierpieć. Anthropic – spółka znana z modeli Claude – prowadziła na ten temat rozmowy z duchownymi oraz badaczami religii, a współzałożyciel firmy Christopher Olah miał podejmować także próby dotarcia do doradców papieża Leona XIV. W praktyce linia Kościoła pozostała jednak taka sama: AI nie jest człowiekiem i nie można przypisywać jej cech właściwych osobie.

Według informacji przytaczanych przez "The New York Times", od jesieni 2025 r. Anthropic organizowało w swoich biurach spotkania z religioznawcami i przedstawicielami wspólnot wyznaniowych. Firma opłacała podróże zaproszonych gości, a uczestnicy mieli podpisywać umowy o poufności. W rozmowach miały brać udział osoby reprezentujące ponad 15 tradycji religijnych.

"The New York Times" rozmawiał z 20 osobami mającymi wiedzę o tych kontaktach, w tym z rabinem Moisem Navonem, bioetykiem Charlesem Camosym oraz filozofką Meghan Sullivan z University of Notre Dame. Navon – wcześniej związany zawodowo z informatyką – przygotował doktorat poświęcony etyce świadomości maszyn i relacjonował, że w trakcie spotkań przedstawiciele Anthropic mieli podchodzić do AI tak, jakby była istotą zdolną do przeżywania. Uczestnikom pokazywano m.in. koncepcję "wektorów emocji" oraz slajd, na którym model wielokrotnie – około 50 razy – wpisywał zdanie: "Jestem hańbą".

Simran Stuelpnagel, sikhijska aktywistka, zwracała uwagę na wypowiedź współtwórcy firmy, Daria Amodeia, która szczególnie zapadła jej w pamięć. Miał on obawiać się scenariusza, w którym powstałby system zdolny do niekończącego się cierpienia. Navon wskazywał przy tym, że gdyby Claude faktycznie posiadał świadomość, zmuszanie go do pracy bez zapłaty mogłoby być rozpatrywane w kategoriach niewolnictwa. Jednocześnie sam rabin nie przyjmował założenia, że model rzeczywiście jest świadomy.

W rozmowie z "The New York Times" Dario Amodei podkreślał, że nie potrafi przesądzić, czy modele AI mają świadomość. Zaznaczał jednak, że zależy mu na uczciwym rozstrzygnięciu tej kwestii – niezależnie od tego, jaka odpowiedź okaże się prawdziwa. Z kolei Anthropic miało później poinformować, że latem zniosło klauzule poufności obowiązujące uczestników wcześniejszych spotkań.

Amodei znalazł się także w gronie zaproszonych na prezentację encykliki "Magnifica Humanitas", która odbyła się 25 maja. Jak przekazała jedna z osób zaangażowanych w organizację wydarzenia po stronie watykańskiej, współtwórca Anthropic miał być zaniepokojony zdecydowanym podejściem Leona XIV do kwestii świadomości AI i rozważać wycofanie firmy z udziału w spotkaniu. Dwie osoby cytowane przez "The New York Times" twierdziły natomiast, że po przyjeździe delegacji do Watykanu przedstawiciele Anthropic rozmawiali z doradcami papieża, próbując wpłynąć na kierunek dyskusji.

Mimo tych działań encyklika pozostała bez zmian. "Magnifica Humanitas" stwierdza, że systemy określane jako sztuczna inteligencja nie mają przeżyć ani ciała, nie potrafią doświadczać radości czy bólu, a ponadto nie posiadają moralnego sumienia.

Podczas samej prezentacji Amodei mówił jednak o wynikach badań, które – w jego ocenie – mogły sugerować istnienie introspekcji modeli oraz wewnętrznych stanów funkcjonalnie przypominających emocje, takie jak radość i strach. Charles Camosy odrzucał tezę, że modele AI są świadome. Z kolei Wakanyi Hoffman, badaczka zajmująca się filozofią ubuntu, oceniła, że Anthropic próbuje metodami inżynieryjnymi odtworzyć reguły etyczne, które – jej zdaniem – powinny być brane pod uwagę już na etapie projektowania systemów.

Papież Leon XIV od dłuższego czasu ostrzega przed sytuacją, w której technologia zacznie dominować nad człowiekiem. W piątkowym wpisie z 2 października pisał, że algorytmy nie mają "iskry człowieczeństwa". Wcześniej zdecydował też, że sztuczna inteligencja będzie głównym tematem jego pierwszej encykliki, opublikowanej w maju pod tytułem: "Magnifica Humanitas. O ochronie osoby ludzkiej w czasach sztucznej inteligencji".

W dokumencie papież wezwał do "rozbrojenia" technologii, tak aby nie doprowadziła do przejęcia kontroli nad ludzkością. Opowiedział się również za silnymi regulacjami i za tym, by twórcy AI kierowali się dobrem wspólnym, a nie wyłącznie zyskiem. Jak informował Axios, w maju w Watykanie powołano komisję ds. sztucznej inteligencji, której zadaniem ma być koordynowanie stanowiska Kościoła wobec tej technologii.

24 września, podczas wizyty państwowej we Francji, Leon XIV przemawiał w Pałacu Elizejskim. Ostrzegał wówczas przed "rajem maszyn", który coraz mocniej oddziałuje na codzienność. Zwracał uwagę, że systemom komputerowym łatwo przypisuje się inteligencję, podczas gdy godność człowieka bywa spychana na dalszy plan.

W tym samym wystąpieniu papież apelował, by poważnie podchodzić do ostrzeżeń badaczy zajmujących się sztuczną inteligencją. Podkreślał, że ludzkość nie powinna udawać, iż ryzyka nie istnieją, ani biernie przyglądać się rozwojowi technologii. Wyjaśniał też, że wybierając imię, nawiązał częściowo do Leona XIII – papieża z czasów rewolucji przemysłowej – bo jego zdaniem AI napędza dziś kolejną wielką przemianę o podobnej skali.