GTA 6 a przemoc. Ekspert: "nie mamy podstaw"

Paweł Maziarz
Przemoc w GTA 6Czy granie w gry jest szkodliwe?
Źródło zdjęć: © PAP, SWPS • Zdjęcie wygenerowane przy pomocy AI

GTA 6 przyciąga miliony graczy, ale brutalna rozgrywka budzi pytania o jej wpływ na zachowanie, szczególnie najmłodszych. Czy wirtualna przemoc może prowadzić do agresji w prawdziwym świecie? O to zapytaliśmy Macieja Nawrockiego, groznawcę z Uniwersytetu SWPS, który zwraca uwagę, że problem jest znacznie szerszy niż same gry.

GTA 6 to jedna z najbardziej rozpoznawalnych produkcji w historii branży gier. Ogromne zainteresowanie tytułem, imponujące wyniki sprzedaży, świetne oceny recenzentów i nieustanna obecność w mediach sprawiają, że trudno przejść obok niego obojętnie. Nie wszystkie emocje związane z produkcją są jednak pozytywne. Powraca bowiem pytanie, które od lat towarzyszy całej serii: czy brutalne gry mogą wpływać na zachowanie graczy?

Kontrowersje nie są przypadkowe. GTA 6 otrzymało kategorię wiekową PEGI 18, co oznacza, że jest przeznaczone wyłącznie dla dorosłych odbiorców. Wśród powodów takiej klasyfikacji wymieniane są brutalna przemoc, używanie narkotyków oraz treści erotyczne. Szczególne obawy budzi jednak dostępność takich produkcji dla młodszych graczy, którzy nie zawsze potrafią oddzielić fikcję od rzeczywistości.

Czy rzeczywiście powinniśmy obawiać się, że kilkadziesiąt godzin spędzonych w brutalnym świecie gry wpłynie na zachowanie nastolatka? O komentarz poprosiliśmy Macieja Nawrockiego, groznawcę z Wydziału Interdyscyplinarnego w Krakowie Uniwersytetu SWPS.


WIDEO
Pierwsze recenzje GTA 6 zachwycają. Średnia ocen na Metacritic to aż 99/100


Czy brutalne gry wywołują agresję? Ekspert studzi emocje

Zdaniem eksperta nie ma naukowych podstaw, by twierdzić, że granie w GTA 6 lub inne brutalne produkcje prowadzi do poważnej przemocy w społeczeństwie. Kluczowe jest tutaj rozróżnienie między korelacją a związkiem przyczynowo-skutkowym.

"Nie mamy właściwie podstaw, by sądzić, że jakakolwiek gra – w tym GTA VI – prowadzi do wzrostu poważnej przemocy w społeczeństwie" – zauważa Nawrocki.
GTA 6 opowiada historię Jasona i Lucii – pary, która zostaje uwikłana w przestępczy świat fikcyjnego stanu Leonida
GTA 6 opowiada historię Jasona i Lucii – pary, która zostaje uwikłana w przestępczy świat fikcyjnego stanu Leonida © Rockstar Games

Jak podkreśla Maciej Nawrocki, istnieją dowody sugerujące, że gry mogą sprzyjać agresywnym zachowaniom. Nie oznacza to jednak, że taki wpływ występuje u każdego gracza ani że prowadzi do poważnych aktów przemocy.

Na zachowanie człowieka wpływa bowiem znacznie więcej czynników, zarówno związanych z jego osobowością, jak i otoczeniem. Nie można więc traktować gier jako samodzielnego źródła przemocy. Ekspert zwraca przy tym uwagę, że nadmierne skupianie się wyłącznie na grach cyfrowych jest uproszczeniem. Historie o przestępcach i brutalności od dawna pojawiają się również w literaturze, filmach i innych dziełach kultury.

"Jeden tekst kultury nie sprawi, że osoba bez tendencji do przemocowego wyładowywania agresji nagle wyjdzie na ulicę i zacznie bić napotkanych przechodniów. Za tego rodzaju aktami zwykle stoi splot znacznie ważniejszych czynników, zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych" – wyjaśnia ekspert.

GTA 6 nie jest dla dzieci. Ale problem jest szerszy

Nie oznacza to oczywiście, że ograniczenia wiekowe można lekceważyć. Ekspert nie ma wątpliwości: produkcje z kategorią PEGI 18, do których należy GTA 6, nie powinny trafiać w ręce dzieci.

Jednocześnie zwraca uwagę na pewną niekonsekwencję w podejściu do przemocy w kulturze. Nieletni stykają się z jej przedstawieniami również w obowiązkowych lekturach czy filmach. Samo wyeliminowanie brutalnych gier nie sprawi więc, że młodzi ludzie przestaną mieć kontakt z takimi treściami.

Brutalność w GTA 6 budzi kontrowersje
Brutalność w GTA 6 budzi kontrowersje © Rockstar Games

Duże znaczenie ma natomiast sposób, w jaki przemoc jest przedstawiana i omawiana. Niedojrzały odbiorca może wyciągnąć z danego dzieła niewłaściwe wnioski, ale nie jest to problem charakterystyczny wyłącznie dla gier. Ekspert przywołuje w tym kontekście również filmy Quentina Tarantino, które mimo brutalnych scen nie są przecież przedmiotem powszechnych apeli o zaprzestanie ich produkcji.

W przypadku GTA istotny jest także charakter samej serii. Zdaniem eksperta jej twórcy często wykorzystują ironię i satyrę, krytycznie odnosząc się do różnych zjawisk kulturowych. Nie chodzi więc wyłącznie o prezentowanie przemocy, ale również o opowiadanie historii o przestępcach i społeczeństwie.

"Mamy tu do czynienia z grami raczej ironicznymi, odwołującymi się, także krytycznie, do różnych konwencji kulturowych, w wielu momentach satyrycznymi, a nie takimi, które gloryfikują bezrefleksyjną przemoc" – zauważa Nawrocki.

Większym zagrożeniem mogą być ludzie, nie same gry.

W wypowiedzi eksperta szczególnie interesujący jest jeszcze jeden wątek. W dyskusji o bezpieczeństwie najmłodszych w internecie zbyt często skupiamy się na zawartości samych gier, pomijając zagrożenia związane z ludźmi i społecznościami funkcjonującymi wokół nich.

GTA 6 otrzymało kategorię wiekową PEGI 18, co oznacza, że gra jest przeznaczona wyłącznie dla dorosłych odbiorców
GTA 6 otrzymało kategorię wiekową PEGI 18, co oznacza, że gra jest przeznaczona wyłącznie dla dorosłych odbiorców © Rockstar Games

Grooming, radykalizacja czy cyberprzemoc mogą występować w środowisku internetowym niezależnie od tego, czy dana gra zawiera brutalne sceny. Co więcej, niektóre z tych zjawisk mogą pojawiać się nawet wokół produkcji pozbawionych jakichkolwiek przedstawień przemocy.

"W dobie powszechnego dostępu do internetu i mediów społecznościowych na rodzicach ciąży duża odpowiedzialność za to, z czym stykają się ich dzieci. Im młodsze i bardziej wrażliwe dziecko, tym większa powinna być kontrola jego aktywności" – podkreśla ekspert.

Odpowiedzialność za bezpieczeństwo dzieci nie spoczywa więc wyłącznie na rodzicach. Oczywiście im młodszy i bardziej wrażliwy odbiorca, tym większą kontrolę opiekunowie powinni sprawować nad jego aktywnością w sieci. Ważną rolę mają jednak również twórcy gier i przede wszystkim wielkie platformy internetowe, które powinny skuteczniej moderować publikowane treści. Ekspert zauważa, że interes ekonomiczny takich firm nie zawsze idzie w parze z odpowiednią ochroną użytkowników.

Wybrane dla Ciebie
MOŻE JESZCZE JEDEN ARTYKUŁ? ZOBACZ CO POLECAMY