Welopō‘ai: niezwykły potrójny układ gwiazd 27,6 lat świetlnych od Ziemi

Radosław Kosarzycki
Wizualizacja nietypowego układu trzech gwiazdWizualizacja nietypowego układu trzech gwiazd
Źródło zdjęć: © Licencjodawca
Astronomowie zidentyfikowali w pobliżu Ziemi rzadki układ potrójny, w którym czerwony karzeł tworzy system z dwoma białymi karłami. Obiekt nazwany roboczo Welopō‘ai znajduje się 27,6 lat świetlnych od nas i już teraz staje się ważnym punktem odniesienia dla badań nad ewolucją gwiazd.

Na nietypowy system natknął się zespół z Université de Montréal. Welopō‘ai jest wyjątkowy ze względu na skład: obejmuje czerwonego karła oraz dwa białe karły, a jeden z tych gęstych, wygasających obiektów został zauważony przy okazji poszukiwań planet pozasłonecznych. Niewielka odległość od Ziemi sprawia, że to jeden z najciekawszych celów do dalszych, szczegółowych obserwacji.

Klucz do odkrycia dały pomiary wykonane spektrografem SPIRou na teleskopie Canada-France-Hawai’i. Podczas monitorowania ruchu czerwonego karła TYC 3980-1081-1 badacze zauważyli wahania jego prędkości, które nie pasowały do sygnału typowego dla obecności planet. Dalsza analiza doprowadziła do wykrycia bardzo słabego białego karła znajdującego się niezwykle blisko na niebie – w odległości około 0,6 sekundy kątowej – i wyraźnie ciemniejszego od czerwonego towarzysza.

Następne obserwacje przeprowadzone przy użyciu teleskopu Gemini North potwierdziły, że nowy obiekt rzeczywiście jest składnikiem systemu, a dodatkowo pozwoliły wiarygodnie wyznaczyć jego parametry. Wykryty biały karzeł ma masę około 0,618 masy Słońca i należy do najdokładniej "zważonych" białych karłów w odległości do 65 lat świetlnych od Ziemi. Ustalono też, że czerwony karzeł w tym układzie ma 0,419 masy Słońca, a okres orbitalny wewnętrznych składników wynosi 9,8 roku.


WIDEO
Prof. Mądry nie ma złudzeń. "Matematyka się skończyła"


Welopō‘ai nie kończy się na ciasnej parze: trzecim elementem układu jest drugi biały karzeł, znany już wcześniej astronomom. Ten składnik krąży znacznie dalej – w odległości około 124 jednostek astronomicznych od wewnętrznej części systemu. Taki układ potrójny z udziałem dwóch białych karłów nie ma znanego odpowiednika w promieniu 100 lat świetlnych od Słońca, co podkreśla jego wyjątkowość pod względem budowy i historii ewolucyjnej.

Analizy wskazują, że we wcześniejszym etapie ewolucji wewnętrzny biały karzeł musiał przejść fazę silnego pęcznienia do stadium olbrzyma. Mimo to czerwony karzeł przetrwał, pozostając na szerokiej orbicie, co jest trudne do jednoznacznego wyjaśnienia. Profesor Patrick Dufour z Université de Montréal ocenił sytuację wprost: "Ten układ nie powinien istnieć. Nie mamy jasnego wyjaśnienia, jak się uformował. To jest pytanie, na które będziemy chcieli odpowiedzieć w kolejnych badaniach".

Badacze zwrócili też uwagę na potencjalny nadmiar promieniowania w podczerwieni w okolicy wewnętrznego białego karła. Taki sygnał mógłby sugerować obecność dysku pyłowego otaczającego obiekt, ale na razie potrzebne są kolejne pomiary, by to potwierdzić. Wskazano, że weryfikacja tej hipotezy może być możliwa dzięki przyszłym obserwacjom, m.in. z wykorzystaniem teleskopu Jamesa Webba oraz danych z satelity Gaia.

Odkrycie Welopō‘ai przypomina, że nawet w najbliższym kosmicznym sąsiedztwie wciąż mogą kryć się obiekty, które wymykają się prostym scenariuszom powstawania układów gwiazdowych. Dr Étienne Artigau podkreślał, że tego typu znaleziska pokazują istnienie złożonych i nieoczekiwanych systemów gwiazd w pobliżu Słońca. Ustalenia zespołu zaprezentowano na łamach czasopisma Astronomy & Astrophysics.

Wybrane dla Ciebie
NIE WYCHODŹ JESZCZE! MAMY COŚ SPECJALNIE DLA CIEBIE