Badacze ustalili, że gwałtowne zjawiska związane z supermasywnymi czarnymi dziurami wpływają na otaczającą przestrzeń mocniej, niż dotąd zakładano. Analizy wskazały, że napędzane przez nie wiatry nie tylko wyrzucają gaz z okolic centrum galaktyki, ale też przekazują energię na odległości rzędu 300 tys. lat świetlnych. To istotnie poszerza wiedzę o tym, jak daleko sięga wpływ czarnych dziur na środowisko kosmiczne.
Wyniki ogłoszono 28 lipca 2026 r. na łamach "Nature Astronomy". Zespół wykazał, że siła wiatru generowanego przez supermasywne czarne dziury może być nawet stukrotnie większa, niż wcześniej przypuszczano. W praktyce oznacza to oddziaływanie nie tylko wewnątrz galaktyk, lecz także poza ich obrębem — poprzez transport energii na ogromne dystanse.
Kluczowe obserwacje dotyczyły kwazara H1821+643 w gwiazdozbiorze Smoka, oddalonego o ponad 3,4 mld lat świetlnych od Ziemi. Kwazary należą do najjaśniejszych obiektów we Wszechświecie, a ich aktywność wiąże się z supermasywnymi czarnymi dziurami intensywnie pochłaniającymi gaz. W tym przypadku czarna dziura leży w centrum gromady galaktyk i powoduje silne zaburzenia w otaczającym ją gorącym gazie.
WIDEOCzy ten obiekt to pierwszy odkryty egzoksiężyc? Jest pewien problem
Satoshi Yamada z Tohoku University zwrócił uwagę, że nowe pomiary pokazały szybkie rozprzestrzenianie się gorącego gazu daleko poza macierzystą galaktykę. Jak podkreślał, czarne dziury kojarzy się przede wszystkim z pochłanianiem materii, jednak jednocześnie potrafią wyrzucać jej nadmiar w postaci wyjątkowo silnych wiatrów. "Dotychczas sądzono, że proces ten obejmuje tylko galaktykę, lecz nasza praca wykazała znacznie większą skalę" — zaznaczył Yamada.
Do badań wykorzystano satelitę XRISM, śledząc emisję promieniowania rentgenowskiego kwazara. Analiza linii emisyjnych żelazowych jonów pozwoliła precyzyjnie wyznaczyć ruch gazu. Ustalono, że turbulencje wywoływane przez czarną dziurę odpowiadają energii kilku miliardów eksplozji supernowych, co obrazuje skalę tego zjawiska.
Naukowcy sugerują, że czarne dziury mogą być jednym z głównych mechanizmów napędzających przepływ materii w kosmosie — przenosząc duże ilości energii i gazu między bardzo odległymi obszarami Wszechświata. Takie wnioski mogą wpłynąć na sposób rozumienia cyrkulacji pierwiastków oraz procesu powstawania struktur kosmicznych. Zespół zakłada, że kolejne obserwacje pozwolą jeszcze dokładniej opisać rolę czarnych dziur w kształtowaniu środowiska galaktycznego.
Redaktor serwisu WP Tech. Od ponad 10 lat codziennie pisze o astronomii, astrofizyce, kosmologii i eksploracji przestrzeni kosmicznej. Od samego początku stara się zostać prawdziwym kronikarzem pierwszych kroków ludzkości ku gwiazdom. Tak się dobrze złożyło, że przypadło mu żyć w czasach, w których ludzkość dokonuje fenomenalnych odkryć i po raz pierwszy w historii ma szansę zajrzeć na kres wszechświata i postawić stopę na innej planecie. Poza pracą - miłośnik psów i wielokilometrowych spacerów po lasach Wielkopolski.
