Aparaty cyfrowe

O czym warto wiedzieć - słowniczek

opublikowano przez Karol Żebruń w dniu 2019-07-14

JPEG i wywołany plik RAW

Na tej stronie można by zawrzeć nawet całą encyklopedię pojęć fotograficznych. Wybraliśmy jednak te, których znaczenie i poprawne rozumienie jest istotne.

• Głębia ostrości (wł. głębia pola) - to cecha obrazu, wynikowa własności układu optycznego, która określa zakres odległości od aparatu fotograficznego, w którym motywy na zdjęciu są ostre. We wszystkich lustrzankach i systemowych kompaktach z matrycami Cztery Trzecie i większymi ta cecha bardzo mocno wpływa na charakter zdjęcia – pozwala uzyskać mniej lub bardziej rozmyte plany, np. tło za fotografowanym obiektem.

• Ekran pomocniczy LCD – dodatkowy monochromatyczny ekran LCD, znajdujący się zazwyczaj na górnej ściance korpusu w bardziej zaawansowanych lustrzankach. Pozwala kontrolować parametry naświetlania i inne ustawienia bez patrzenia w wizjer czy na główny ekran LCD.

• Wizjer optyczny – element konstrukcji aparatu służący do podglądu obrazu rzeczywistego, widzianego przez obiektyw (TTL, ang. Through The Lens). Obraz do wizjera optycznego w lustrzankach przekazywany jest za pośrednictwem lustra. W aparatach kompaktowych jest to jedynie namiastka prawdziwego układu optycznego. W kompaktach systemowych dostępny zwykle jako drogi dodatek, który i tak nie zapewnia tego idealnego komfortu.

• Wizjer elektroniczny – pokazuje obraz zarejestrowany na matrycy aparatu, taki sam jaki wyświetlony jest na głównym ekranie LCD. Stosowany jest przede wszystkim w kompaktach klasy ultrazoom i w systemowych aparatach bez lustra. W lustrzankach niestosowany, wyjątek stanowi specyficzna klasa aparatów Sony z półprzejrzystym lustrem. Spotykane są również warianty wizjerów hybrydowych, np. w aparatach Fujifilm, w których łączony jest obraz generowany przez ekran LCD z tym, który wpada przez soczewkę wizjera.

• Autofokus hybrydowy - stosowana od kilku lat, coraz powszechniejsza technologia łącząca pomiar ostrości za pomocą detekcji kontrastu (im bardziej kontrastowy obraz, tym ostrzejszy) z detekcją fazy (porównanie dwóch półobrazów danego motywu). Układ AF hybrydowego realizowany jest przez specjalnie skonstruowane matryce, w których część pikseli służy do detekcji fazy (zwykle jest to oddzielny układ optyczny) - oprócz detekcji kontrastu, która zawsze była realizowana na poziomie matrycy. Hybrydowa technologia pozwala na precyzyjniejszy pomiar ostrości, przede wszystkim, gdy korzystamy z funkcji filmowania, a także wygodniejsze ostrzenie w trybie Live View.

• Poziomnica elektroniczna - bardzo przydatne narzędzie, które pełni rolę adekwatną do nazwy. Pozwala na wyświetlenie na ekranie LCD lub w wizjerze podziałki, która pokazuje czy aparat trzymany jest prosto. Zależne od stopnia zaawansowania, poziomnica pokazuje przechylenia na boki w poziomie (najczęściej spotykana), pionie, a nawet wychylenie w przód i w tył.

• Obiektyw kitowy – wbrew nazwie nie jest to kiepskie szkło, lecz produkt sprzedawany jako element podstawowego zestawu aparat plus obiektyw. Można go kupić oddzielnie, ale na ogół zakup w komplecie jest ciekawszą cenowo propozycją. Zwykle kitowy obiektyw (w najtańszych aparatach systemowych) oferuje podstawowe własności i nie pozwala w pełni rozwinąć potencjału. Zdarzają się jednak również modele o bardzo przyzwoitych własnościach optycznych, pod wieloma względami uniwersalne.

• Uniwersalność aparatu - ta cecha określa w jak wielu różnych sytuacjach zdjęciowych można zastosować dany aparat. Nie chodzi tu tylko o liczbę programów i zakres regulacji ekspozycji, ale również zakres ogniskowych. W systemowych aparatach jest ona naturalną konsekwencją typu podłączonego obiektywu. Im bardziej uniwersalny ma być aparat systemowy, tym więcej trzeba zainwestować w optykę. Pod tym względem najbardziej uniwersalne są ultrazoomy, które, choć kompaktowe i z niewielką matrycą, pozwalają na regulację ogniskowej w jednym obiektywie w ogromnym zakresie. Rekordzista, Panasonic Lumix DMC-FZ70, od 20 do 1200 mm. W przypadku lustrzanki nawet dysponując matrycą o wysokiej rozdzielczości i możliwością wykadrowania obrazu trudno będzie osiągnąć jakość wyższą niż z ultrazooma bez odpowiedniego szkła.

• Format RAW - Format zapisu pliku, który jest bezpośrednim zrzutem zawartości matrycy. Tryb fotografowania wymagający sporych umiejętności przy obróbce (inaczej mówiąc, wywoływaniu), ale gwarantujący nieporównanie większe możliwości korekty niż pliki zapisane od razu jako JPEG. Coraz więcej aparatów pozwala na fotografowanie w trybie RAW+JPEG. To bardzo pamięciochłonna opcja, ale najlepsza, gdy chcemy mieć od razu bez wywoływania dobrej jakości pliki JPEG.

Edycja RAWów zazwyczaj wymaga dodatkowego oprogramowania. Najbardziej uniwersalnymi aplikacjami tego typu są Adobe Lightroom lub Apple Aperture. Edycja plików tego typu w aparacie jest możliwa w przypadku niektórych modeli i dotyczy zwykle aplikowania tych efektów i korekt, które normalnie zostałyby zastosowane podczas fotografowania w trybie JPEG.

• Filtr dolnoprzepustowy - specjalny filtr szklany, który znajdziemy przed matrycą w większości aparatów cyfrowych. Jego zadaniem jest nieznaczne rozmycie obrazu tak, by matryca poprawnie rejestrowała szczegółowe motywy i dobrze odzwierciedlała kolory. Zwykle mówi się, że filtr ten zapobiega powstawaniu efektu mory. Przy obecnie stosowanych matrycach wysokiej rozdzielczości taki filtr może negatywnie wpływać na ostrość obrazu (choć nie są to drastyczne różnice), dlatego niektórzy producenci decydują się na wprowadzanie wersji aparatów pozbawionych tego filtra – np. Pentax K5 IIs, albo od razu bez tego filtra jak Nikon D7100.

• Matryca - wraz z procesorem obrazu stanowi serce aparatu. Rejestruje obraz wpadający przez obiektyw. Czasem stosowane jest również pojęcie sensor, aczkolwiek określenie matryca ma szersze znaczenie - uwzględnia nie tylko elementy światłoczułe, ale również elektronikę, która służy do odczytu obrazu. Najważniejszą cechą matrycy jest poziom szumów własnych, czyli zakłóceń, które wprowadzane są przez sensor i elektronikę, a także zakres dynamiczny. Ta druga cecha określa, jak bardzo mogą różnić się jasnością obiekty, które matryca jest w stanie zarejestrować poprawnie (bez prześwietleń i miejsc niedoświetlonych). Te dwie własności, od których zależy techniczna jakość zdjęć, wiążą się z rozmiarem piksela. Dla danej rozdzielczości sensora w megapikselach, lepszy będzie ten o większych rozmiarach liniowych.

• Stabilizacja obrazu - technika redukcji drgań wprowadzanych przez fotografującego. Dzielimy na stabilizację optyczną (w obiektywie) i matrycową (w korpusie). Skuteczność stabilizacji określa się w jednostkach EV, przy czym 1 EV oznacza możliwość fotografowania z czasem dwa razy dłuższym (lub przesłoną domkniętą o jedną działkę) niż maksymalny, dla którego zdjęcie będzie nieporuszone. Przeciętnie skuteczność stabilizacji wynosi od 2 EV (cztery razy) do 4 EV (16 razy).

• Czułość ISO - określa wrażliwość matrycy aparatu na padające światło. Jest to skala geometryczna, co oznacza, że dwukrotny wzrost czułości oznacza dwukrotne zwiększenie liczby ISO. Każdy aparat ma bazową czułość ISO, dla której obraz jest najlepszy, oraz zakres czułości ISO przy których może pracować. Im wyższe ISO tym wyższe szumy w obrazie. Zwykle bazowa czułość to ISO 50, 100 lub 200. Maksymalne ISO może sięgać ISO 102400 i więcej. Maksymalne używalne ISO to największa czułość, dla której jakość zdjęć degradowana przez szumy jest jeszcze akceptowalna (zwykle ocena jest subiektywna).