2026 ED138 poza Plutonem. Astronomowie mają nowego kandydata na planetę karłowatą

Nowy kandydat na planetę karłowatą przez lata "chował się" na fotografiach wśród ogromnej liczby gwiazd Drogi Mlecznej. Dopiero przegląd nieba wykonany teleskopem Simonyi Survey w Obserwatorium Very C. Rubin pozwolił zwrócić uwagę na obiekt oznaczony jako 2026 ED138 i wyłuskać go z tła.

Wstępne pomiary wskazują, że 2026 ED138 to obiekt transneptunowy, a więc znajdujący się poza orbitą Neptuna i poruszający się po trajektorii jeszcze dalszej niż Pluton. Szacunki mówią o średnicy od 600 do 1500 kilometrów, co lokuje go wśród największych znanych kandydatów na planety karłowate w tej części Układu Słonecznego. Takie rozmiary sugerują też, że jego grawitacja może być wystarczająca, by nadać mu niemal kulisty kształt – jeden z kluczowych warunków tej klasyfikacji.

Ostateczne rozstrzygnięcie zależy od kolejnych obserwacji i doprecyzowania parametrów obiektu. Jeśli status się potwierdzi, 2026 ED138 dołączy do pięciu ciał uznawanych obecnie przez Międzynarodową Unię Astronomiczną za planety karłowate: Plutona, Ceres, Eris, Haumea i Makemake. Wstępne wyniki zaprezentowano publicznie podczas konferencji prasowej.

Za wskazanie nowego obiektu odpowiadają Matthew Holman z Harvard & Smithsonian Center for Astrophysics oraz Mario Jurić z University of Washington, kierujący w projekcie Rubin zespołem badań Układu Słonecznego. Jurić tłumaczył, że połączenie bieżących odkryć z tzw. "odkrywaniem wstecznym" pozwoliło odtworzyć ponad dekadę historii orbitalnej 2026 ED138.

Wykrycie stało się realne dzięki zaawansowanemu oprogramowaniu, które potrafi analizować miliardy punktów świetlnych i odróżniać obiekty ruchome od gwiazd tła. Holman podkreślił wprost: "znalezienie tak dużego obiektu, o średnicy blisko 1 000 kilometrów, zdarza się może raz na pokolenie". Wcześniejsze komunikaty wskazywały, że już wiosną 2026 r. sam Rubin umożliwił rejestrację ponad 11 tys. nowych planetoid oraz kilkuset obiektów transneptunowych.

Obecnie 2026 ED138 znajduje się w odległości około 46 jednostek astronomicznych od Słońca, a więc dalej niż Pluton, który jest położony mniej więcej 40 au od naszej gwiazdy. Takie odkrycia pomagają lepiej zrozumieć historię formowania się planet oraz dynamikę ruchu ciał w najbardziej odległych rejonach Układu Słonecznego. Na oficjalną klasyfikację trzeba jeszcze poczekać, bo konieczne jest zebranie pełnego zestawu danych, jednak badacze liczą, że w kolejnych latach uda się odnaleźć następne "zagubione" światy.