Cztery pasy Van Allena w 2024 r. Skutek silnej burzy geomagnetycznej

Radosław Kosarzycki
Pasy radiacyjne ZiemiPasy radiacyjne Ziemi
Źródło zdjęć: © Licencjodawca
W maju 2024 r. naukowcy odnotowali wokół Ziemi cztery odrębne pasy radiacyjne, choć zwykle występują dwa. Nietypowy układ pojawił się po wyjątkowo silnej burzy geomagnetycznej, która chwilowo przebudowała warunki w ziemskiej magnetosferze.

Standardowo w pobliżu naszej planety wyróżnia się dwa główne obszary podwyższonego promieniowania, czyli pasy Van Allena. Struktury te, odkryte w 1958 r. dzięki satelicie Explorer 1, gromadzą wysokoenergetyczne cząstki: zarówno te docierające ze Słońca, jak i promienie kosmiczne powstające w odległych procesach związanych z ewolucją gwiazd.

Bezprecedensową obserwację umożliwił instrument Energetic Particle Telescope działający na satelicie PROBA-V Europejskiej Agencji Kosmicznej. Zespół badaczy śledził sytuację, gdy niezwykle intensywny napływ cząstek doprowadził do zmiany dotychczasowej struktury środowiska radiacyjnego wokół Ziemi. Wyniki analiz opublikowano w czasopiśmie "npj Space Exploration".

W przeszłości zdarzało się już, że po dużych burzach magnetycznych pojawiał się dodatkowy, trzeci pas promieniowania – przykładowo w 2012 r. oraz ponownie w okresie pomiędzy 2024 a 2026 r. Jednak po zdarzeniach z maja 2024 r. zarejestrowano aż cztery wyraźnie rozdzielone pasy. Viviane Pierrard z Królewskiego Belgijskiego Instytutu Aeronomii Kosmicznej wskazała, że tak częste występowanie trzech pasów oraz pojawienie się czterech może oznaczać działanie nowych mechanizmów odpowiedzialnych za utratę lub uwięzienie cząstek w ziemskim polu magnetycznym.


WIDEO
Prof. Mądry nie ma złudzeń. "Matematyka się skończyła"

Badacze łączą powstanie nadprogramowych pasów z koronalnymi wyrzutami masy, czyli gwałtownymi zjawiskami na Słońcu, które potrafią silnie zaburzać magnetosferę. W takich warunkach rośnie liczba elektronów w rejonie pasów Van Allena, a część cząstek bywa wypychana do innych obszarów lub "zamykana" w nowych strefach. W efekcie główne pasy mogą czasowo dzielić się na dodatkowe segmenty.

Proces okazał się dynamiczny i przejściowy. W opisywanym przypadku początkowo uformowały się trzy pasy, a po kilku tygodniach od burzy widoczne były już cztery oddzielone strefy elektronów. Do sierpnia 2024 r. konfiguracja wróciła do typowego układu dwóch pasów. Podobny typ zmian naukowcy zauważyli jeszcze w październiku 2024 r., po kolejnej bardzo silnej burzy geomagnetycznej.

Wysokoenergetyczne cząstki w pasach radiacyjnych są realnym zagrożeniem dla infrastruktury kosmicznej: mogą uszkadzać satelity, zakłócać elektronikę oraz obniżać sprawność ogniw słonecznych. Stanowią też ryzyko dla zdrowia astronautów – zwiększając m.in. prawdopodobieństwo nowotworów i zaćmy – a nawet pojedyncze uderzenie cząstki może zaburzyć działanie wrażliwych urządzeń.

Zrozumienie, w jaki sposób dodatkowe pasy powstają i zanikają, może mieć coraz większe znaczenie przy rosnącej liczbie misji kosmicznych. Badacze podkreślają, że rozpoznanie procesów stojących za pojawianiem się i ewolucją takich struktur daje nowy wgląd w to, jak cząstki są przechwytywane i usuwane w ziemskim polu magnetycznym.

Wybrane dla Ciebie
MOŻE JESZCZE JEDEN ARTYKUŁ? ZOBACZ CO POLECAMY