Dwa pierścienie wokół białego karła J1328−1450. Co to mówi o losie Słońca?

Radosław Kosarzycki
Pętle koronalne na SłońcuPętle koronalne na Słońcu
Źródło zdjęć: © Getty Images | NASA
Astronomowie namierzyli wokół białego karła J1328−1450 dwa odrębne pierścienie z pozostałości po dawnych obiektach planetarnych. Tak złożonej, wyraźnie rozdzielonej struktury przy szczątkach martwej gwiazdy dotąd nie obserwowano. Odkrycie może podpowiadać, jak w bardzo odległej przyszłości będą wyglądały resztki Układu Słonecznego.

Nietypowy układ zidentyfikowano dzięki obserwacjom wykonanym teleskopem VLT należącym do Europejskiego Obserwatorium Południowego. W pobliżu białego karła J1328−1450 dostrzeżono dwa osobne, skoncentrowane pierścienie z materią skalistą, rozdzielone wyraźną przerwą. Taki obraz sugeruje, że okruchy po zniszczonych obiektach planetarnych potrafią układać się w uporządkowane, nietypowe struktury – prawdopodobnie pod wpływem ciał, które przetrwały śmierć gwiazdy centralnej.

Analizy międzynarodowej grupy badawczej prowadzonej przez Nicolę Gentille Fusillo z Uniwersytetu w Trieście wskazują, że to wyjątkowo rzadki przypadek. Naukowcy opisali w "Nature Astronomy", że jądro dawnej gwiazdy otaczają dwa pierścienie gazu i pyłu, a ich trwały, uporządkowany rozkład może wynikać z oddziaływania dwóch obiektów planetarnych. Jeden z nich ma prawdopodobnie rozmiary porównywalne z Plutonem lub Księżycem.

Wokół białych karłów najczęściej obserwuje się pojedynczy dysk z rozdrobnionego materiału planetarnego, dlatego podwójny układ pierścieni zwraca szczególną uwagę. W przypadku J1328−1450 kluczowa jest nie tylko obecność dwóch pasów materii, ale też ich stabilność: odstęp między nimi pozostaje stały, a sama struktura wydaje się długotrwale uporządkowana. Felipe Lagos-Vilches z University of Warwick podkreślił: "Struktura, którą zaobserwowaliśmy, jest niezwykle interesująca" – wskazując, że wyraźne rozdzielenie pierścieni może świadczyć o wpływie ciał planetarnych na ich rozmieszczenie.


WIDEO
Prof. Mądry nie ma złudzeń. "Matematyka się skończyła"

Utrzymanie takiej konfiguracji badacze wiążą z działaniem dwóch obiektów krążących po różnych orbitach. Z analiz wynika, że ciało związane z wewnętrznym pierścieniem może mieć rozmiary typowej planetoidy, natomiast obiekt oddziałujący na zewnętrzny pierścień – wielkość zbliżoną do Plutona lub nawet Księżyca. Choć tych ciał nie udało się jak dotąd potwierdzić bezpośrednio, ich obecność stanowi spójne wyjaśnienie dla dwóch oddzielnych i stabilnych pierścieni.

Istotne informacje przyniosła spektroskopia wykonana na VLT w Chile, dzięki której określono skład chemiczny okruchów krążących wokół białego karła. W obu pierścieniach wykryto pierwiastki charakterystyczne dla materii skalistej znanej z Układu Słonecznego: wapń, tlen, magnez i żelazo. Jednocześnie zauważono wyraźne różnice między pasami materii: ten położony bliżej gwiazdy jest bogaty w magnez, podczas gdy w zewnętrznym pierścieniu pierwiastek ten niemal nie występuje. To może oznaczać, że materiał pochodzi z dwóch odmiennych ciał planetarnych albo z różnych warstw jednego obiektu, który uległ rozpadowi – na przykład z jego powierzchni oraz wnętrza.

Naukowcy zwracają uwagę, że podobny rozwój wydarzeń może w przyszłości dotyczyć także Układu Słonecznego. Gdy za miliardy lat Słońce przejdzie w stadium białego karła, najbliższe planety mogą zostać pochłonięte lub zniszczone. Jednocześnie bardziej odległe obiekty – takie jak planety karłowate czy duże planetoidy – mogą przetrwać i wpływać na to, jak ułożą się resztki materii, tworząc wokół gwiezdnych szczątków układ pierścieni. Odkrycie podkreśla, że konsekwencje śmierci gwiazdy nie muszą ograniczać się do samotnego jądra i rozproszonego pyłu: przetrwałe planety lub planetezymale mogą nadal kształtować złożone, koncentryczne struktury długo po gwałtownych przemianach gwiazdy macierzystej.

Wybrane dla Ciebie
ZATRZYMAJ SIĘ NA CHWILĘ… TE ARTYKUŁY WARTO PRZECZYTAĆ