Impulsy radiowe co 7,9 minuty. Źródłem jest układ z gwiazdą jak Słońce

Radosław Kosarzycki
Biały karzeł zachodzi za protuberancjąBiały karzeł zachodzi za protuberancją
Źródło zdjęć: © Licencjodawca
Astronomowie zarejestrowali regularne impulsy radiowe dochodzące z układu podwójnego, w którym biały karzeł krąży wraz z gwiazdą typu G – bardzo zbliżoną do Słońca. To pierwsza taka detekcja, bo wcześniejsze obserwacje podobnych sygnałów dotyczyły wyłącznie par białych karłów z czerwonymi karłami.

Nietypowe emisje radiowe powiązano z układem GPM J071507−114153, oddalonym od Ziemi o około 10 tys. lat świetlnych. Rejestracje wykonano przy użyciu radioteleskopów Murchison Widefield Array oraz MeerKAT. Z pomiarów wynika, że impulsy pojawiają się w stałym rytmie co 7,9 minuty, natomiast ich jasność nie jest jednolita – zmienia się w dłuższych, wolniejszych cyklach. Wyróżnikiem tego układu jest także to, że obok białego karła znajduje się nie czerwony karzeł, lecz gwiazda typu G, taka jak nasze Słońce.

Dokładne wskazanie miejsca, z którego dochodzą sygnały, umożliwił radioteleskop MeerKAT. Dzięki temu dało się wykorzystać obserwacje optyczne z obserwatorium Keck i potwierdzić charakter gwiazdy towarzyszącej. Analizy pokazały, że jej masa jest tylko o 6 proc. mniejsza od masy Słońca, co czyni ją wyjątkowo podobną do naszej gwiazdy dziennej. Do tej pory analogiczne impulsy radiowe kojarzono wyłącznie z układami, gdzie biały karzeł ma za partnera czerwonego karła.

O wyjątkowości GPM J071507−114153 decyduje nie tylko typ gwiazdy towarzyszącej. Badacze zwracają uwagę, że po raz pierwszy udało się uchwycić sytuację, w której biały karzeł przemieszcza się za obszar o bardzo silnym polu magnetycznym, porównywanym do zjawisk przypominających słoneczną protuberancję. Chodzi o wyrzut plazmy unoszonej znad powierzchni gwiazdy – proces odpowiadający rozbłyskom znanym z obserwacji Słońca.


WIDEO
Prof. Mądry nie ma złudzeń. "Matematyka się skończyła"

Zdaniem naukowców to właśnie taki rozbłysk mógł odpowiadać za zauważalne wahania w rejestrowanych sygnałach radiowych. Dla porównania przypominają, że na Ziemi rozbłyski słoneczne potrafią powodować zakłócenia łączności radiowej, a także sprzyjać pojawianiu się zórz polarnych. Zaskoczeniem pozostaje fakt, że podobne zjawiska można śledzić radioteleskopami również na obiektach oddalonych o tysiące lat świetlnych.

Powtarzające się długookresowe impulsy radiowe – znane jako Long Period Transients (LPTs) – to stosunkowo nowo wyróżniana klasa zjawisk, możliwa do badania dzięki najnowszym instrumentom obserwacyjnym. Wcześniej sygnały LPTs najczęściej łączono z układami, w których występują białe karły oraz czerwone karły. Mechanizm stojący za powstawaniem takich emisji nadal nie ma jednoznacznego wyjaśnienia i pozostaje dla astronomów istotnym wyzwaniem.

Regularność impulsów co 7,9 minuty badacze wiążą przede wszystkim z okresem rotacji białego karła. W GPM J071507−114153 zidentyfikowano jednak także drugi cykl trwający 1,3 dnia, interpretowany jako czas pełnego obiegu obu obiektów wokół wspólnego środka masy. Ustalono też, że drugi zwarty składnik układu musi być białym karłem: jest zbyt mały i gęsty, by należeć do gwiazd ciągu głównego, a jednocześnie ma zbyt niewielką masę, aby klasyfikować go jako gwiazdę neutronową.

Według zespołu badawczego fakt, że w układzie generującym takie impulsy radiowe pojawia się gwiazda typu słonecznego, może pomóc lepiej zrozumieć, w jakich warunkach powstają podobne sygnały w kosmosie. Rezultaty prac opublikowano w czasopiśmie "Nature Astronomy".

Wybrane dla Ciebie
ZACZEKAJ! ZOBACZ, CO TERAZ JEST NA TOPIE