Poradnik: jak wybrać płytę główną

Przygotowaliśmy kilka stron zawierających ogólne informacje o płytach głównych, m.in. staramy się rozwiać wszelkie dylematy i wątpliwości przy zakupie, jak również podajemy informacje o rodzajach złącz i wyjść.

Płyta główna to podstawa komputera. W zależności od tego jaki komputer zamierzasz złożyć, będziesz potrzebował odpowiedniego modelu. Zakup można sobie znacznie ułatwić, jeśli na początku ustalimy zastosowanie urządzenia.

• Czy ma to być płyta nadająca się do podkręcania?
   
• Czy komputer ma stać w salonie i pełnić rolę domowego centrum rozrywki?
   
• A może chcemy skompletować komputer biurowy i nie potrzebujemy płyty głównej wysokiej jakości?

Podzielimy płyty główne na kilka segmentów:

• Płyty główne dla entuzjastów - bardzo wydajne, cechujące się najwyższą jakością wykonania i oferujące bogaty w funkcje BIOS. Świetnie nadają się dla miłośników podkręcania, ale jednocześnie są to najdroższe płyty na rynku
   
• Płyty główne dla graczy - wydajne i cechujące się dobrą jakością wykonania, ale oferują jednak słabsze możliwości podkręcania. Znakomite dla osób oczekujących dużej wydajności komputera, a przy tym nieinteresujących się overclockingiem.
   
• Płyty główne do komputerów Media PC - dobrze wyposażone, a jednocześnie niewielkie i ciche płyty główne. Idealnie spełniają się jako podstawy małych komputerów, które służą przede wszystkim do rozrywki.
   
• Płyty główne do komputerów multimedialnych, do gier, filmów, pracy - popularny segment płyt, które jednocześnie trudno zdefiniować. Są to płyty dla domowego użytkownika, który oczekuje możliwości dobrej rozbudowy, wyposażenia i zadowalającej wydajności.
   
• Płyty główne do komputerów biurowych - płyty z tej kategorii nie muszą być bardzo wydajne, liczy się przede wszystkim stabilność i bezawaryjna praca.

Dodatkowo przygotowaliśmy kilka stron zawierających ogólne informacje o płytach głównych, m.in. staramy się rozwiać wszelkie dylematy i wątpliwości przy zakupie, jak również podajemy informacje o rodzajach złącz i wyjść.

Poniżej prezentujemy tabelkę z chipsetami dla poszczególnych typów płyt głównych. Zaznaczymy jednak, że są to nasze propozycje, a nie twarde i żelazne zasady, których należy się trzymać podczas zakupu - często bowiem zdarza się, że różnice w wydajności chipsetów są naprawdę niewielkie.

* W nawiasie, po nazwie chipsetu, podany jest typ zintegrowanej grafiki

W niektórych miejscach chipsety mogą się powtarzać, ponieważ płyty główne mogą oferować różne wyposażenie czy jakość wykonania, mając przy tym identyczny chipset. Dlatego może np. zdarzyć się, że płyta z chipsetem X38 będzie nadawała się głównie do gier i nie zadowoli bardzo wymagającego entuzjasty podkręcania, mimo że oferuje dobre możliwości o/c. Dużo zależy tutaj od indywidualnych potrzeb użytkownika.

W artykule są także informacje o najważniejszych cechach płyt głównych, co dodatkowo powinno wam pomóc w trakcie zakupu. 

Uwaga: żadna płyta główna nie obsługuje wszystkich procesorów. Przed zakupem trzeba ocenić jaki procesor będziemy w niej instalować, ponieważ zawęzi to ilość płyt, które będą nas interesować. To z kolei ułatwi znalezienie tej odpowiedniej. Ponadto wart pamiętać, że:

• Najnowsze procesory Intela, Core i7, obsługiwane są tylko przez płyty wyposażone w gniazda Socket 1366 
   
• Pozostałe układy Intela, między innymi Core 2 Duo, Core 2 Quad, Pentium Dual Core, zainstalujemy w płycie oferującej gniazdo Socket 775. 
   
• Zwolennikom procesorów AMD polecamy płyty z gniazdem AM3, AM2+ lub AM2. Najbardziej przyszłościowe jest AM3, które obsłuży także przyszłe procesory AMD i pamięci DDR3. 

Entuzjastom polecamy płyty cechujące się najwyższą wydajnością, jakością wykonania, doskonałym zestawem gniazd przyłączeniowych i możliwościami podkręcania . To najdroższe rodzaje płyt, ale ich ceny uzasadnia znakomite wyposażenie i zastosowane rozwiązania technologiczne. To właśnie na takich płytach dochodzi do bicia rekordów w podkręcaniu.

• Bardzo wydajny chipset
• Najwyższa jakość wykonania
• Zaawansowany, bogaty w funkcje BIOS
• Standard ATX
• Bardzo wydajny system chłodzenia
• Specjalistyczne oprogramowanie do monitorowania parametrów i podkręcania
• Obsługa technologii CrossFire/SLI

Jeśli jesteś posiadaczem procesora Intel Core i7, możesz wybrać tylko chipset X58 - to jedyny i zarazem najwydajniejszy chipset współpracujący z tymi procesorami. Ponadto X58 oferuje najnowszy interfejs PCI-Express 2.0, technologię Matrix Storage dla miłośników twardych dysków połączonych w macierze RAID, rozwiązanie Turbo Memory zwiększające wydajność oraz bardzo dobrej jakości zintegrowany kodek audio HD - oczywiście te elementy można znaleźć także w innych płytach. Co ważne, X58 współpracuje wyłącznie z pamięciami DDR3.

przykładowe modele płyt głównych dla procesorów Intel

Pozostałe układy Intela mogą współpracować z innymi chipsetami. Dla entuzjastów polecamy płyty oparte na chipsetach X48, X38, nForce 790i SLI lub nForce 780i SLI. Płyty z tymi chipsetami należą do najwydajniejszych, oferują także wysoką jakość wykonania.  Chipset X48 jest bardziej wydajny niż X38, płyty weń wyposażone często obsługują także wyżej taktowane pamięci RAM. Obydwa chipsety współpracują z pamięciami DDR2 i oferują obsługę technologii AMD/ATI CrossFire, pozwalającej łączyć w pary karty graficzne Radeon.

Jeśli chodzi o chipsety firmy NVIDIA, nowszym modelem jest 790i SLI, który obsługuje pamięci DDR3 (wersja 780i SLI współpracuje z DDR2), jak również jest wydajniejszy. Co ważne, płyty z tymi chipsetami obsługują technologię SLI, dzięki czemu użytkownicy kart graficznych GeForce mogą je łączyć w pary, co skutkuje wyższą wydajnością.

Wszystkie płyty oparte na jednym z wymienionych wyżej chipsetów zaoferują wysoką wydajność, BIOS bogaty w funkcje dla miłośników podkręcania oraz wysokiej jakości wykonanie. Należy jednak pamiętać, że płyty wykorzystujące identyczny chipset mogą różnić się dodatkowym wyposażeniem, czyli ilością złączy, systemami chłodzeniami, przyciskami do resetowania ustawień BIOS-u zamontowanymi na płycie i innymi elementami. Polecamy zapoznać się ze specyfikacją każdej płyty, by sprawdzić czy odpowiada naszym wymaganiom.

Dla entuzjastów polecamy płyty główne wykorzystujące chipset AMD 790FX, NVIDIA nForce 980a SLI lub nForce 780a SLI. Można wtedy liczyć na bardzo wysoką wydajność i możliwości podkręcania.

Wybór płyty wiąże się z procesorem i pamięciami, które polecamy wybrać wcześniej, jeszcze przed zakupem płyty głównej. Jeśli zdecydujemy się na procesor AMD współpracujący z gniazdem AM2 lub AM2+, należy kupić płytę wyposażoną właśnie w takie gniazdo. Płyty tego typu będą także współpracować z pamięciami DDR2.

przykładowe modele płyt głównych dla procesorów AMD

Całkowicie inaczej sytuacja przedstawia się w przypadku procesorów AMD współpracujących z gniazdem AM3. Jeśli procesor dla gniazda AM3 zainstalujemy w płycie wyposażonej w takie gniazdo, będzie on wówczas współpracował z pamięciami DDR3. Do płyty z AM3 można jednak instalować także starsze procesory, współpracujące z AM2+ - wówczas będą one pracować z pamięciami DDR2. W zależności od procesora i płyty, trzeba dobrać odpowiedni typ pamięci RAM. Entuzjastom polecamy płyty z gniazdem AM3, które obsługują pamięci DDR3 o częstotliwości 1600 MHz. W połączeniu z szybkim procesorem Phenom można wówczas liczyć na bardzo wysoką wydajność.

Uwaga: procesorów AMD dla gniazda AM2/AM2+ nie da się zainstalować w płytach z gniazdem AM3.

Należy także pamiętać, że płyty główne z chipsetem AMD obsługują technologię CrossFire, która pozwala łączyć w pary karty graficzne Radeon, podczas gdy płyty z chipsetem NVIDII oferują tryb SLI - do łączenia w pary odpowiednich kart GeForce.

Porada dodatkowa:

W przypadku płyt dla entuzjastów kluczowe znaczenie ma jakość wykonania, możliwości BIOS-u i zastosowany system chłodzenia. Są to jednak cechy, których nie da się sprawdzić przed zakupem, dlatego warto zapoznać się z recenzjami interesującej nas płyty. Recenzje płyt głównych można znaleźć u nas, jak również w wielu innych wortalach technologicznych.

Płyty główne dla graczy oferują wysoką wydajność, obsługę technologii pozwalających łączyć w pary karty graficzne i dobre możliwości rozbudowy. Cechuje je także wysoka jakość wykonania. Płyty dla graczy także oferują duży potencjał w zakresie podkręcania komponentów, choć nie jest on tak duży jak w przypadku modeli adresowanych do wymagających entuzjastów. Płyty dla graczy i entuzjastów najbardziej różnią się właśnie możliwościami overclockingu.

• Wydajny chipset
• Wysoka jakość wykonania
• Zaawansowany, bogaty w funkcje BIOS
• Wydajny system chłodzenia
• Standard ATX
• Specjalistyczne oprogramowanie do monitorowania parametrów i podkręcania
• Obsługa technologii CrossFire/SLI
• Opcjonalnie: dodatkowe wyposażenie obejmujące gry i/lub odrębną kartę dźwiękową

Dla graczy polecamy płyty główne wyposażone w chipsety nieznacznie mniej wydajne niż topowe modele dostępne w płytach dla entuzjastów, ale i wyraźnie tańsze. Dla procesorów Intel można wybrać płytę z chipsetem Intel P45, lub P35, jak i NVIDIA nForce 780i, 750i SLI.

przykładowe modele płyt głównych dla procesorów Intel

Podobnie jak w przypadku płyt dla entuzjastów, należy zwracać uwagę na to, jaki rodzaj pamięci obsługuje dany chipset i czy obsługuje technologię pozwalającą łączyć w pary karty graficzne, jeśli zamierzamy zainstalować w komputerze więcej niż jedną grafikę. Więcej informacji umieściliśmy na poprzedniej stronie.

Płyty dla graczy będących zwolennikami procesorów AMD mogą być wyposażone w chipset AMD 790GX, 790X lub NVIDIA nForce 780a i 750a SLI.

Podobnie jak w przypadku płyt dla entuzjastów, należy zwracać uwagę na to, jaki typ pamięci obsługuje dany chipset. Jeśli zamierzamy zainstalować w komputerze więcej niż jedną kartę graficzną, warto także wybrać płytę obsługującą odpowiednią technologię - CrossFire (Radeony) lub SLI (GeForce). Polecamy także płyty wyposażone w technologię HyperTransport 3.0, zoptymalizowaną do gier i filmów HD.

przykładowe modele płyt głównych dla procesorów AMD

Komputer typu Home Theater PC jest przede wszystkim elegancki i niewielki. Swoim wyglądem przypomina stacjonarny odtwarzacz DVD, od którego jest jednak trochę grubszy (choć zdarzają się naprawdę płaskie komputery). Ze względu na stosunkowo niewielkie wymiary zestawów Media PC, płyty główne przeznaczone do tych komputerów także są mniejsze niż standardowe. Polecamy modele wykonane w standardzie micro-ATX, ponieważ są dostatecznie małe, ale i odpowiednio dobrze wyposażone. Komputer wykorzystujący płytę micro-ATX będzie więc mały i zaoferuje doskonałe możliwości dla wymagających użytkowników.

• Złącze wideo HDMI (opcjonalnie w samodzielnej karcie graficznej)
• Zintegrowany układ graficzny obsługujący filmy HD (opcjonalnie samodzielna karta graficzna)
• Zintegrowana karta dźwiękowa 5.1 High Definition - wyjścia audio jack lub cyfrowe (zalecane wyjście optyczne audio)
• Zintegrowana karta sieciowa 1GB - wyjście RJ45
• Co najmniej 6 portów USB 2.0 - w tym złącze dla USB na Front-panel
• do 4 portów SATA dla dysków i napędu optycznego
• Złącze PCI-Express x16 - dla karty graficznej (opcjonalnie)
• Co najmniej 2 porty PCI na możliwość rozbudowy o kolejne urządzenia (np: tuner, kartę wideo)
• Obsługa przechodzenia w tryb uśpienia
• Obsługa technologii oszczędzania energii CPU: SpeedStep, Cool'n'Quiet, itp
• Regulacja wiatraczka chłodnicy CPU - (tryb cichej pracy) automatyczny lub ręczny

przykładowe modele płyt głównych

Choć chipset nie jest najistotniejszy, warto zwrócić uwagę na to, czy płyta została wyposażona w zintegrowany układ graficzny. Istotny jest także model danego układu. Obecnie dostępne płyty oferowane są z układami graficznymi Intela, AMD i NVIDII. Wszystkie układy oferują wystarczająco wysoką wydajność, by zapewnić dobre doświadczenia użytkownikom komputerów Media PC. Oznacza to, że nadają się także do stosunkowo wymagających filmów HD.

Aby ułatwić wybór, podajemy nazwy poszczególnych układów graficznych:

• Intel Graphics Media Accelerator X4500HD
• NVIDIA GeForce 9300
• NVIDIA GeForce 9400

Obydwa układy graficzne dobrze poradzą sobie z filmami w jakości HD. Użytkownikom wymagającym polecamy jednak modele z układem GeForce 9300. Układ ten oferuje nie tylko wyraźnie wyższą wydajność niż Intel GMA X4500HD, ale także technologię Hybrid SLI. Dzięki niej użytkownik może po pewnym czasie dokupić odrębną kartę graficzną NVIDII (wybrane modele) i połączyć ją ze zintegrowanym układem GeForce 9300, zyskując tym samym jeszcze większą wydajność.

• ATI Radeon HD 3300
• ATI Radeon HD 3200
• NVIDIA GeForce 8300
• NVIDIA GeForce 8200

Każdy z wymienionych układów świetnie nadaje się do komputera pełniącego rolę domowego centrum rozrywki. Warto zdecydować się na grafikę z technologią Hybrid CrossFireX (dla kart Radeon) lub Hybrid SLI (dla kart GeForce). Rozwiązania te pozwalają zainstalować odrębną kartę graficzną (wybrane modele), która będzie współpracować z układem zintegrowanym, zapewniając znaczny wzrost wydajności.

Płyty przeznaczone do komputerów uniwersalnych, czyli dla użytkowników, którzy oglądają filmy, grają w gry, surfują w internecie, a nawet wykorzystują swoje komputery do pracy. Użytkownicy takich płyt nie są jednocześnie najbardziej wymagającymi entuzjastami, którzy uwielbiają podkręcać podzespoły, nie zależy im także na możliwie najwyższej wydajności.

• Co najmniej 6 portów USB 2.0 - w tym złącze do USB na Front-panel
• obsługa do 4 GB pamięci DDR2 800MHz lub więcej
• do 4 portów SATA dla dysków i napędu optycznego
• Złącze PCI-Express x16 - dla karty graficznej
• co najmniej 2 porty PCI na możliwość rozbudowy o kolejne urządzenia (np: tuner, kartę wideo)
• zintegrowana karta dźwiękowa 5.1 High Definition - wyjścia audio jack lub cyfrowe
• zintegrowana karta sieciowa 1GB - wyjście RJ45
• regulacja wiatraczka chłodnicy CPU - (tryb cichej pracy) automatyczny lub ręczny
• obsługa przechodzenia w tryb uśpienia
• obsługa technologii oszczędzania energii CPU: SpeedStep, Cool'n'Quiet, itp
• możliwość zmiany FSB i napięcia procesora
  
  opcjonalnie
• zintegrowana karta graficzna - preferowane wyjście HDMI

Płyty główne dla komputerów uniwersalnych nie muszą mieć najnowszych, bardzo wydajnych chipsetów. Bardziej niż chipset liczy się cena oraz wyposażenie (ilość portów, złączy, możliwości rozbudowy).

Do komputera multimedialnego polecamy płyty dostępne w przedziale cenowym 200~400 zł. Urządzenia dostępne w tej cenie zaoferują przyzwoitą wydajność i wyposażenie, a jeśli zdecydujemy się na droższy model, będziemy mogli liczyć dodatkowo na możliwość podkręcania niektórych podzespołów.

przykładowe modele płyt głównych do zastosowań uniwersalnych

Przed zakupem płyty zalecamy zapoznać się z listą obsługiwanych procesorów. To pozwoli uniknąć niemiłych niespdozianek gdy samodzielnie składamy komputer, oraz ocenić  jakie możliwości upgrade'u oferuje w przyszłości płyta .

W przypadku płyty dla komputera uniwersalnego nie trzeba rozglądać się za najwyższej jakości systemem chłodzenia czy technologią obsługującą więcej niż jedną kartę graficzną. Zbędny jest także BIOS bogaty w funkcje do podkręcania, choć jeśli zdecydujemy się na stosunkowo drogi model z tego segmentu, będziemy mogli liczyć na co najmniej lekkie możliwości overclockingu.

Płyty główne tej klasy mają obecnie dobrej jakości zintegrowane układy dźwiękowe, które oferują zadowalającą jakość brzmienia. Podczas zakupu warto zwrócić uwagę, czy dana płyta umożliwia podłączenie zestawu głośnikowego 5.1 (lub większego).

W zależności od ceny, płyta może oferować dodatkowe rozwiązania technologiczne, np. pozwalające oszczędzać energię.

W zależności od tego, czy chcemy zbudować duży komputer, czy zajmujący mniej miejsca na biurku, możemy zastosować płytę w standardzie ATX lub micro-ATX. Najlepiej wybrać model wyposażony w zintegrowany układ graficzny, które bez trudu poradzi sobie z codzienną pracą i przeglądaniem internetu. Co więcej, kupując taki model można zaoszczędzić sporo pieniędzy, zwłaszcza gdy musimy nabyć kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt płyt.

• stabilność i bezawaryjna praca  - 8 godzin dziennie conajmniej 300 dni w roku.
• Co najmniej 4 porty USB 2.0
• Obsługa do 4 GB pamięci DDR2 (najlepiej 800MHz)
• Do 4 złączy SATA - dla dysków twardych i napędu optycznego
• Zintegrowana karta graficzna - wyjście VGA lub cyfrowe wyjście DVI
• Zintegrowana karta dźwiękowa - wyjścia audio jack
• Zintegrowana karta sieciowa 1GB - wyjście RJ45
• Obsługa przechodzenia w tryb uśpienia
• Obsługa technologii oszczędzania energii CPU: SpeedStep, Cool'n'Quiet, itp

Płyty główne do komputerów biurowych mimo że pozornie mogą być tanie, powinny nam zapewnić bezawaryjną pracę i wysoką stabilność. Najczęściej komputery takie pracują conajmniej 8 godzin dziennie bez przerwy. Nie warto zatem oszczędzać kilkudziesięciu złotych na tańszych modelach i słabszej jakości.

przykładowe modele płyt głównych do zastosowań biurowych

Płyty główne tego segmentu z oczywistych powodów nie oferują BIOS-ów pozwalających na overclocking. Są jednak bardzo tanie i pomimo niskich cen w pełni nadają się do codziennej pracy przed komputerem, jak również przeglądania internetu czy nawet okazjonalnego słuchania muzyki i oglądania filmów.

Klient biznesowy - w tym przypadku każdy użytkownik, który wykorzystuje komputer do "zarabiania pieniędzy", to jeden z najważniejszych celów marketingowych krzemowych gigantów. Na tym polu bezpieczeństwo i niezawodność produktu liczą się najbardziej, stanowiąc kierunek innowacji w branży IT. Polecamy nasz artykuł na temat technologii vPro.

Bezpieczeństwo i niezawodność komputerów. Obniżenie kosztów utrzymania komputerów firmowych. Zdalne zarządzanie komputerami, szybka diagnostyka i naprawa. W rękach serwisanta pracującego zdalnie vPro może stanowić potężne narzędzie!

W płytach głównyh dla entuzjastów podkręcania znajdziemy zaawansowany BIOS. Dostępne w nim funkcje pozwalają ustawiać parametry pracy poszczególnych wentylatorów, przyspieszać pracę procesora i pamięci. Bez trudu ustawimy inną częstotliwość pracy, zmienimy napięcie czy - w przypadku pamięci RAM - opóźnienia (timingi).

Wiele płyt ma BIOS wyposażony w funkcje zapisywania i przywracania ustawień. Dzięki temu każdy miłośnik podkręcania może poświęcić dużo czasu na znalezienie optymalnych ustawień, a następnie zapisać je i mieć pewność, że nigdy ich nie straci.

Większość producentów dołącza do topowych płyt głównych specjalistyczne oprogramowanie. To aplikacje, które pozwalają podkręcać komponenty komputera bezpośrednio w systemie operacyjnym, bez konieczności wchodzenia do BIOSu i ponownego uruchamiania komputera.

Narzędzia te mają ułatwić overclocking, ale polecamy je początkującym użytkownikom, którzy nie mają jeszcze dużego doświadczenia w zwiększaniu wydajności poszczególnych podzespołów.

Funkcje Reset, Power i Clear_CMOS wielu producentów umieszcza w formie łatwych w użyciu przycisków. To istotne udogodnienia przewidziane dla najbardziej wymagających użytkowników.

Producenci dołączają do płyt wiele interesujących dodatków, które często okazują się przydatne, albo konieczne. Przed zakupem warto porównać jakie wyposażenie znajduje się w pudełku. Ile jest kabli SATA, czy są dodatkowe śledzie na wyjścia USB. Może w zestawie znajdują się dodatkowe sensowy temperatury itp.

Czasami wśród dodatków są odrębne karty dźwiękowe, które zapewniają znacznie lepszą jakość dźwięku - zwłaszcza w grach i filmach, oferują dodatkowe wyjścia cyfrowe coaxial i optyczne.

Asus jest jedną z firm, która dołącza do niektórych płyt kartę SupremeFX X-Fi.

Do płyt dla graczy równie często dodawane są gry. Czasami są to nowe i popularne  tytuły.

Rozmieszczenie portów i złączy ma duże znaczenie. Jeśli zdecydujemy się na więcej niż jedną kartę graficzną, może się okazać, że wydajny podsystem graficzny zasłoni niektóre porty, np. SATA. Jeżeli chcemy zainstalować kilka twardych dysków i korzystać z kilku kart graficznych, upewnijmy się, że poszczególne elementy wyposażenia zostały dobrze rozplanowane na laminacie płyty.

W przypadku wielu płyt głównych porty SATA i inne złącza celowo instalowane są na krawędzi (pod kątem 90 stopni). Dzięki temu można zainstalować nawet najdłuższą kartę graficzną, a dostęp do dodatkowych portów i tak nie zostanie zablokowany.

Dobry układ graficzny zaoferuje sprzętowy dekoder wideo ze wsparciem dla materiałów HD na płytach Blu-ray, a płyta główna z taką grafiką może być wyposażona w złącze HDMI, które docenią posiadacze telewizorów HDTV.

Płyta główna wyposażona w zintegrowaną kartę dźwiękową, kartę graficzną, oraz złącze typu HDMI, umożliwi przesyłanie do telewizora obrazu i dźwięku przy użyciu jednego kabla HDMI. Oczywiście telewizor musi dysponować złączem HDMI.

Dostępne są modele wyposażone w układy obsługujące standard Dolby Home Theater i HD Audio. Przy wyższych wymaganiach możemy dokupić odrębną kartę dźwiękową.

Jeżeli płyta główna ma 8-pinowe zasilanie, a twój zasilacz nie oferuje 8-pinowej wtyczki, jeszcze nie wszystko stracone. Bardzo często zdarza się, że płyta będzie działać poprawnie z 4-pinową wtyczką. Dodatkowe 4 piny są bowiem potrzebne przede wszystkim wtedy, gdy chcemy bawić się w podkręcanie. Albo w przypadku zastosowania bardzo wydajnego podsystemu graficznego (np. 2 szybkie karty pracujące w trybie SLI/CrossFire) - wówczas wymagane jest lepsze zasilanie, aby rozdzielić duży pobór energii elektrycznej między większą ilość źródeł.

Warto jednak pamiętać, że kodekom dźwiękowym towarzyszą różne wyjścia - najczęściej mini-jack, do których podłączamy aktywne kolumny wielokanałowe. Przez mini-jack podłączamy kolumny aktywne - z własnym wzmacniaczem. 

Warto zadbać o wyjścia cyfrowe audio - elektryczne lub optyczne. Dzięki nim można wyprowadzić dźwięk jednym kablem np. do amplitunera. Jest to przydatne zwłaszcza dla tych użytkowników, którzy lubią słuchać muzyki z komputera na lepszych jakościowo kolumnach, wchodzących w skład kina domowego czy dobrego zestawu stereofonicznego.

- BIOS (Basic Input/Output System) - zapisany w pamięci stałej zestaw podstawowych procedur, które pośredniczą pomiędzy sprzętem a systemem operacyjnym. Obecnie większość BIOS-ów zapisywana jest w pamięciach flash, co umożliwia ich późniejszą aktualizację. Główny sens wpisywania nowego BIOS-u to możliwość korekty wykrytych w nim błędów i uwzględnienie nowej generacji procesorów. Do konfiguracji BIOS-u płyty głównej służy program BIOS Setup.

Magistrala FSB (Front Side Bus) - magistrala łącząca procesor z kontrolerem pamięci, który najczęściej znajduje się w mostku północnym. Parametry FSB zależne są od zastosowanego procesora.

ACPI (Advanced Configuration and Power Interface) - zaawansowany interfejs zarządzania konfiguracją i energią. Dzięki temu interfejsowi BIOS na bieżąco monitoruje wysokość napięć i temperatur newralgicznych podzespołów peceta. W razie ew. problemów (np. za wysokiej temperatury) może im szybko zapobiec, przykładowo zwiększając szybkość obrotów wentylatorów.

Dual BIOS - bardzo przydatne rozwiązanie. Są to dwie kości BIOS-u - w razie awarii pierwszej z nich (np. podczas nieudanej próby aktualizacji) zarządzanie płytą przejmuje druga kość. Dual BIOS rzadko występuje w tańszych płytach głównych, za to często - w droższych.

POST(Power-On Self Test) - test poprawności działania podstawowych komponentów komputera, wykonywany przy każdym uruchomieniu lub po restarcie peceta. To właśnie test POST sprawdza obecność i prawidłowość działania układów niezbędnych do pracy komputera, a niepomyślny wynik tego testu skutkuje serią odgłosów wydawanych przez głośnik. Ilość odgłosów (a w zasadzie "pisków") i ich czas trwania sygnalizują poszczególne błędy - wszystkie odgłosy można rozszyfrować dzięki instrukcji obsługi, która dołączana jest do każdej płyty. Obecnie coraz więcej płyt nie korzysta już z kodów dźwiękowych, lecz z kolorowych diod LED lub wyświetlacza siedmiosegmentowego umieszczonego na płycie. Jeśli test POST przejdzie pomyślnie, komputer wyda pojedynczy pisk i rozpocznie ładować system operacyjny.

Enhanced Halt State - rozwiązanie umożliwiające wysłanie przez system operacyjny komendy "halt" (stój), która całkowicie zatrzymuje prace procesora. Z tej komendy zazwyczaj korzysta się wtedy, gdy procesor nie ma zbyt dużo do roboty, do czego dochodzi stosunkowo często.

EIST - technologia Intela, która pozwala na dynamiczną zmianę wartości mnożnika i napięcia niektórych procesorów tej marki. Stosowana w celu zmniejszania poboru mocy procesora, a co za tym idzie - powoduje też mniejsze wydzielanie ciepła i cichszą pracę systemu chłodzenia.

Cool'n'Quiet - technologia AMD, która obniża zapotrzebowanie na energię. Rozwiązanie pozwala na dostosowywanie częstotliwości pracy jednostki centralnej do aktualnie wykonywanego zadania - sprawia to, że przy mniejszym obciążeniu procesora możliwe jest zmniejszenie jego częstotliwości taktowania. W rezultacie skutkuje to zredukowaniem zapotrzebowania na energię i ilości widzialnego ciepła.

Boot Device (lub Boot Sequence) – funkcja, która ustala kolejność odczytywania napędów, z których BIOS ma uruchomić system operacyjny.

FSB Frequency – funkcja BIOS-u, która pozwala ustawić prędkość szyny systemowej (magistrali łączącej procesor, pamięci RAM i chipset płyty głównej).

SPD (Serial Presence Detect) - niewielki układ na każdym z modułów pamięci. Przechowuje informacje na temat parametrów pamięci, takich jak napięcie, wielkość, częstotliwość, opóźnienia. Zawiera również numer seryjny, nazwę modułu oraz swoją.

vCore - napięcie rdzenia procesora. Aby je regulować, co często jest niezbędne podczas overclockingu, należy skorzystać z odpowiedniej funkcji w BIOS-ie.

Wirtualizacja - Wirtualizacja umożliwia platformie równoległą obsługę kilku systemów operacyjnych lub aplikacji korzystających z niezależnych partycji, które mogą być wydzielone z myślą o specyficznych zastosowaniach, takich jak zarządzanie i serwisowanie oraz ochrona komputerów w sieci. W procesorach Intel sprzętowa wirtualizacja pojawiła się w 2005 roku.

AHCI(Advanced Host Controller Interface) – specyfikacja, która określa programowanie kontrolerów SATA. AHCI opisuje strukturę pamięci systemowej w celu oprogramowania komunikacji i zapewnienia przepływu danych między pamięcią systemową a urządzeniami magazynującymi (np. dyskami SATA). AHCI służy ponadto jako standard przy wykrywaniu, konfigurowaniu i programowaniu adapterów SATA/AHCI.

High Definition Audio (znane również jako HD Audio lub Azalia) - odnosi się do specyfikacji wydanej przez Intel w 2004 r. Mowa o opracowaniu kodeka audio, który oferuje więcej kanałów i lepszą jakość dźwięku niż poprzednie układy zintegrowane, takie jak kodeki AC97. W trakcie prac nad tym kodekiem posługiwano się nazwą roboczą "Azalia" - wielu producentów ciągle stosuje tę nazwę w specyfikacjach technicznych płyt głównych.

S.M.A.R.T. (Self-Monitoring, Analysis and Reporting Technology) – system monitorowania i powiadamiania o błędach działania twardego dysku.

- HyperTransport - opracowana przez AMD magistrala systemowa, która jest spotykana w komputerach wyposażonych w procesor ze zintegrowanym kontrolerem pamięci (zastępuje FSB). HyperTransport wykorzystywana jest wówczas do łączenia procesora z pozostałymi komponentami.

QuickPath Interconnect - magistrala opracowana przez Intela, będąca odpowiednikiem Hyper Transport firmy AMD. Zawiera zintegrowany kontroler pamięci i ulepszone łącza komunikacyjne między elementami systemu, co zwiększa ogólną wydajność.

PCI-Express - pionowa magistrala, która służy do podłączania urządzeń do płyty głównej. Każde urządzenie PCI-Express jest połączone bezpośrednio z kontrolerem. Sygnał jest przekazywany przy pomocy dwóch linii, po jednej w każdym kierunku. Wyróżniamy różne gniazda PCI-Express. Na płytach głównych gniazda PCI-E x16 montuje się zwykle w miejscu przestarzałego już gniazda AGP, pod nim zaś znajdują się gniazda x8, x4, x1 i najdalej od procesora - PCI. Karty graficzne mogą pobierać przez złącze PCI-E maksymalnie 75 W. Jeśli do poprawnej pracy wymagają większej mocy, trzeba skorzystać z zasilania doprowadzonego osobnym kablem z zasilacza.

Chipset - element elektroniczny zwany także "centralą komunikacyjną" komputera. To właśnie chipset steruje przepływem danych między wszystkimi podzespołami komputera. Dostęp do wielu parametrów chipsetu możliwy jest z poziomu BIOS-u, gdzie możemy włączać i wyłączać różne funkcje, w tym te odpowiedzialne za zwiększanie wydajności (overclocking)  poszczególnych komponentów. Największymi producentami chipsetów są: Intel, AMD, NVIDIA, a także SiS oraz VIA. Chipset składa się z dwóch głównych układów, które ze względu na swoje położenie w schemacie blokowym nazywamy mostkiem północnym i mostkiem południowym. 

Wydajność płyty głównej zależy przede wszystkim od chipsetu. W zależności od tego, jaki komputer chcesz skompletować, wybierz chipset spełniający twoje oczekiwania. Szczegółowe opisy poszczególnych chipsetów można znaleźć na stronach producentów:

• AMD
• Intel
• NVIDIA

Mostek północny (ang. northbridge) - łączy ze sobą podzespoły, które muszą szybko przetwarzać i przesyłać dużo danych. Mowa tutaj o procesorze, pamięci, karcie graficznej i mostku południowym. Jako że procesor bierze udział w niemal wszystkich procesach komunikacyjnych, mostek północny znajduje się bardzo blisko niego. Dzięki temu producenci płyt mogą zapewnić krótkie szyny transmisji danych. Co istotne, niektóre płyty główne oferują zintegrowane układy graficzne i/lub kontroler Gigabit Ethernet - komponenty te również są integrowane z mostkiem północnym.

Mostek południowy (ang. southbridge) - komponenty przetwarzające niewiele danych podłączone są do mostka południowego. Chodzi zwłaszcza o urządzenia peryferyjne, takie jak klawiatura, mysz, twarde dyski czy napędy optyczne. Mostek południowy realizuje także połączenie procesora do magistrali PCI, nieulotnej pamięci BIOS czy modułu zegara czasu rzeczywistego.

Pamięci RAM - obecnie większość płyt głównych obsługuje pamięci RAM DDR2, które cechuje także najlepsza opłacalność. Wiele płyt współpracuje również z pamięciami DDR3, w tym modele obsługujące procesory Intel Core i7. Wybierz płytę, która obsługuje odpowiedni dla ciebie typ pamięci. Następnie zwróć uwagę na obsługiwane częstotliwości i maks. ilość RAM-u. Dotyczy to zwłaszcza płyt dla wymagających użytkowników - graczy i entuzjastów podkręcania, którzy potrzebują wysokiej wydajności.

Obsługa kart graficznych - zdecydowana większość nowoczesnych płyt głównych oferuje złącze PCI-Express x16, z którym współpracują współczesne karty graficzne. Jeśli zamierasz zainstalować w komputerze więcej niż jedną kartę, możesz wybrać płytę, która obsługuje technologię CrossFire lub SLI. O kartach graficznych dowiesz się więcej w naszym poprzednim poradniku.

Obsługa RAID - dzięki macierzom dyskowym możesz znacznie zwiększyć wydajność twardych dysków lub zapewnić lepsze bezpieczeństwo przechowywanych nań danych. Albo to i to - zależnie od wariantu RAID. Obecnie wiele płyt głównych oferuje technologię RAID i dotyczy to także tańszych modeli z segmentu dla odbiorcy masowego. Jeśli zamierzasz zainstalować w komputerze więcej niż jeden twardy dysk, macierz RAID być może cię zainteresuje. Informacje na temat poszczególnych wariantów znajdziesz tutaj.

Wysoka jakość wykonania - możliwości podkręcania zależą przede wszystkim od chipsetu, jakości wykonania płyty i odpowiednio dopracowanego BIOS-u. Entuzjastom polecamy modele świetnie przygotowane na podkręcanie.

Podczas zakupu warto zwrócić uwagę na sekcję zasilania procesora. Jeśli jest kilkufazowa (np. ośmio- lub sześciofazowa) możemy liczyć na utrzymanie stabilnej pracy nawet z mocno podkręconym procesorem czterordzeniowym. Istotna jest także sekcja zasilania pamięci. W płytach dla entuzjastów często sekcja ta jest dwufazowa, co z kolei zapewni stabilną pracę wtedy, gdy będziemy podkręcać pamięci RAM.

O jakości wykonania danej płyty świadczy także zastosowane chłodzenie. Producenci wyposażają topowe modele w zaawansowane systemy odprowadzające ciepło. Znajdziemy płyty z miedzianymi radiatorami połączonymi rurkami cieplnymi, nie brakuje też modeli z różnego typu wentylatorami montowanymi na radiatorach, a nawet z chłodzeniem wodnym. Na dobrej jakości chłodzenie można liczyć w każdej płycie dla entuzjastów. Podczas zakupu istotne jest głównie to, jaki typ chłodzenia będzie nam odpowiadać najbardziej - czy wolimy typowo aktywne rozwiązanie, wykorzystujące wentylatory, czy też zależy nam na systemie pasywnym, czyli bezgłośnym.

Ostatnim z elementów definiujących jakość wykonania jest zwiększona wytrzymałość płyt dla entuzjastów. Wiele płyt ma rozwiązania technologiczne, które ją gwarantują. Dla przykładu, najlepsze płyty popularnej firmy Gigabyte mają rozwiązanie o nazwie Ultra Durable 2. Jest to oryginalny projekt, w którym podwojono ilość miedzi (do 2 uncji) w warstwach zasilania i warstwach masy płyty. Zapewnia to niższe temperatury pracy systemu, poprawę efektywności energetycznej i większą stabilność podczas podkręcania. Tylko płyty dla najbardziej wymagających użytkowników mają tego typu technologie.

ATA/SATA/SATA II - porty komunikacyjne do podłączania twardych dysków i napędów optycznych (np. nagrywarka DVD). Warto wiedzieć, że ATA jest najstarszym i najwolniejszym interfejsem. Polecamy SATA II, który jest najnowszy spośród wymienionej trójki. Co więcej, w przypadku SATA do transmisji przewidziane są cieńsze i bardziej elastyczne kable z mniejszą ilością styków w porównaniu do ATA. Dzięki temu producenci stosują mniejsze złącza na płytach głównych, natomiast użytkownik zyskuje możliwość łatwiejszej niż w przypadku ATA instalacji dysków, jak i prowadzenia przewodów w obudowie komputera. To z kolei może poprawić warunki chłodzenia.

PCI (Peripheral Component Interconnect) - magistrala komunikacyjna, który służy do podłączania urządzeń do płyty głównej. Obecnie wypierana jest przez nowocześniejszą PCI-E x1.

PCI-Express - pionowa magistrala służąca do podłączania urządzeń do płyty głównej. Jej szybsza odmiana - PCI-Express x16 - służy do podłączania kart graficznych.

USB (Universal Serial Bus) - najpopularniejszy port komunikacyjny, który cechuje przede wszystkim uniwersalność. Do komputera można bowiem podłączyć wiele urządzeń poprzez interfejs USB (np. aparat cyfrowy, telefon, skaner, klawiaturę, mysz, pendrive, kamerę), dlatego im więcej portów USB ma płyta główna, tym lepiej.

PS/2 - port komunikacyjny autorstwa firmy IBM, przeznaczony do podłączania klawiatur i myszy. Obecnie powoli rozstajemy się z tym złączem, ponieważ wiele klawiatur i myszy komunikuje się z komputerem przy pomocy USB.

FireWire (IEEE 1394) - szeregowa magistrala wykorzystywana przede wszystkim do łączenia kamer wideo i urządzeń pamięci masowej. FireWire stosuje się zamiast popularniejszego USB z powodu większej szybkości transmisji.

RJ-45 - złącze używane najczęściej do budowy przewodowych sieci komputerowych w standardzie Ethernet.

HDMI (High Definition Multimedia Interface) - cyfrowy interfejs dla sygnału audio-wideo, dzięki któremu można przesłać pełen strumień danych bez kompresji. Obecnie HDMI zaczyna powoli wypierać starsze standardy, m.in. D-Sub i DVI-A.

eSATA - zewnętrzny port SATA II, przeznaczony do podłączania zewnętrznych twardych dysków. Złącze eSATA polecamy zwłaszcza użytkownikom, którzy mają zewnętrzne dyski weń wyposażone. Interfejs ten oferuje bowiem o wiele szybszy przesył danych niż USB 2.0.

Ponieważ producenci przygotowali autorskie technologie, które stosowane są w niektórych płytach głównych, przygotowaliśmy opisy takich rozwiązań. Często okazuje się, że są to naprawdę przydatne dodatki i warto przyjrzeć im się bliżej.

Wybór płyty głównej nie jest łatwy. Na rynku znajdziesz wiele urządzeń o bardzo zbliżonych możliwościach i cenie. Niektórzy z producentów starają się wyróżnić, wprowadzając do swoich płyt unikalne technologie. I nie chodzi tu o charakterystyczne rozwiązania sprzętowe dotyczące oszczędzania energii, zasilania czy odprowadzania ciepła. Mamy na myśli technologie, które często stanowią przydatne dodatki do wyposażenia płyty. Żeby daleko nie szukać, w przypadku firmy Gigabyte jest to np. doskonale znane rozwiązanie o nazwie DualBios, czyli instalacja na płycie głównej zapasowego BIOS-u, który uaktywnia się gdy podstawowy zostanie uszkodzony. Oczywiście dodatki tego typu nie mogą być koronnymi argumentami przy wyborze urządzenia, ale warto wiedzieć, co producent dorzucił do sprzętu w prezencie. Jednak zanim przejdziemy do charakterystycznych rozwiązań sprzętowych, kilka słów o wersjach programowych.

Wraz z płytą główną zwykle otrzymujemy też aplikacje służące do jej obsługi. Oprogramowanie, jakie producenci dołączają do płyt pozwala na kontrolę nad różnymi funkcjami sprzętu oraz na jego monitoring. Aplikacje różnych firm różnią się wyglądem, ale ogólnie rzecz biorąc spełniają te same funkcje.

Oprogramowanie tego rodzaju, w zależności od aktualnych potrzeb, pozwoli albo oszczędzać energię. albo zmniejszyć wydzielane ciepło czy też wyciszyć komputer poprzez spowolnienie obrotów wentylatorów. Albo wszystko naraz. Co oczywiste, trudno oczekiwać, by dzięki nim udało się osiągnąć wydajność większą od ręcznej konfiguracji BIOS-u, ale dla mniej zaawansowanych użytkowników takie rozwiązania mogą stanowić ciekawą alternatywę.

Na powyższej i poniżej ilustracji możecie zobaczyć przykład oprogramowania do płyt głównych firmy Asus, czyli AI Suite - zastosowania mechanizmów maksymalnego oszczędzania energii (AI Gear2), jak i podkręcania (AI Booster), przy wykorzystaniu procesora Intel Core 2 Quad 6600 (2,4 GHz).

A teraz przyjrzyjmy się wybranym technologiom najpopularniejszych producentów płyt głównych. Firmy przedstawione są w kolejności alfabetycznej, począwszy od Asrock, przez Asus, Design For Innovation (DFI), EVGA, Gigabyte, kończąc na MicroStar International (MSI).

W październiku 2007 firma Asus ogłosiła, że platforma Splashtop zadebiutowała na płytach głównych pod nazwą Express Gate. Od tego czasu rozwiązanie to znalazło się w całkiem pokaźnej ilości płyt głównych i notebooków.

Tym razem mamy do czynienia z mini systemem operacyjnym (opartym na dystrybucji Linuksa), który potrafi błyskawicznie zaoferować dostęp do podstawowych funkcji, takich jak przeglądanie internetu (przeglądarka oparta na Mozilla Firefox), odtwarzanie plików MP3 czy dostęp do Skype i innych komunikatorów (MSN, QQ, Google Talk, Yahoo Messenger, Pidgin). Dodatkowo pokuszono się o uzupełnienie OS-u o część rozrywkową (portal Splashtop Gaming) oraz możliwość zarządzania plikami graficznymi (Photo Manager).

System składa się z dwóch części. Pierwsza znajduje się w BIOS-ie, co pozwala Express Gate startować wraz z włączeniem komputera. Druga część to odpowiednio przygotowana dystrybucja Linuksa, która może znajdować się w pamięci flash (płyty główna) lub na twardym dysku. Całość potrafi się załadować zaledwie w kilka sekund od uruchomienia komputera.

Express Gate umożliwia podłączenie do sieci Wi-Fi, LAN i xDSL. Obsługuje stadardy WEP, WPA i WPA2. Ma także funkcję załadowania głównego systemu operacyjnego (może to być zarówno Windows jak Linux). Funkcjonalność tego mini systemu jest jednak dość ograniczona.

• Informacje o Asus Express Gate można znaleźć także u nas 

Choć wydaje się, że technologia Asusa lepiej sprawdza się w notebookach niż komputerach stacjonarnych, to możliwość szybkiego dostępu do internetu, bez konieczności mozolnego ładowania głównego systemu operacyjnego, często może okazać się zbawienna (np. gdy wyłączymy komputer i nagle przypomnimy sobie, że mieliśmy wysłać ważny e-mail).

Płyty główne z zaimplementowaną technologią Express Gate:

Socket AM3: (AMD 790GX/SB750) M4A78-E, M4A78-E SE i M4A78T-E; (AMD 790FX/SB750) M4A79 Deluxe i M4A79T Deluxe;  (AMD 780G/SB710) M4A78-EM/1394; (AMD 780G/SB700) M4A78 PRO, M4A78-EM, M4A78-HTPC, M4A78-HTPC/RC i M4A78-VM;  (AMD 770/SB700) M4A78 i M4A78 PLUS; (NVIDIA nForce 980a SLI) M4N82 Deluxe; (NVIDIA nForce 750a SLI) M4N72-E; (NVIDIA nForce 720D) M4N78 i M4N78 SE; (NVIDIA GeForce 8300) M4N78 PRO; (NVIDIA GeForce 8200) M4N78-VM

Socket AM2/AM2+: (AMD 780G/SB700) M3A78 PRO, M3A78-EM, M3A78-VM i M3A-H/HDMI;

(AMD 780V/SB700) M3A78-CM; (AMD 790FX/SB750) M3A79-T Deluxe; (AMD 790GX/SB750) M3A78-T; (NVIDIA GeForce 8300) M3N78 PRO, M3N78-EM i M3N-H/HDMI; (NVIDIA nForce 750a SLI) M3N72-D i M3N-HD/HDMI; (NVIDIA nForce 780a SLI) M3N-HT Deluxe/HDMI i M3N-HT Deluxe/Mempipe;

(NVIDIA GeForce 8200) M3N78, M3N78 i M3N78-VM.

Socket 775: (G45) P5Q-EM i P5Q-VM; (G43) P5QL-CM i P5QL-EM; (G41) P5QPL, P5QPL-VM i P5QPL-VM EPU; (G31) P5KPL/1600, (P45) P5Q, P5Q Deluxe, P5Q Premium, P5Q PRO, P5Q PRO Turbo, P5Q SE, P5Q SE Plus, P5Q SE/R, P5Q SE2, P5Q Turbo, P5Q WS, P5Q3, P5Q3 Deluxe/WiFi-AP @n, P5QC, P5Q-E, P5Q-E/WiFi-AP; (P43) P5P43TD PRO, P5QL, P5QL PRO, P5QL/EPU i P5QL-E; (X48) P5E3 Premium/WiFi-AP @n ; (X38) P5E3 Deluxe/WiFi-AP@n.

Socket 1366: (X58) seria P6T

Z platformą Splashtop możemy spotkać się także w wybranych laptopach/nettopach Asusa, a także HP (Vooodoo IOS), Lenovo (QuickStart) i LG.

Przy okazji warto wspomnieć o patencie Asusa ułatwiających życie overlockerom na płytach z serii ROG (Republic of Gamers), o nazwie TweakIt.

TweakIT oddaje do dyspozycji miniaturowy kontroler w kształcie joysticka, dzięki któremu możemy sprawować kontrolę nad przetaktowaniem w dowolnym momencie. TweakIt pozwala też na wprowadzanie zmian FSB czy napięcia „w locie”. Mała rzecz, a cieszy.

Firma Gigabyte zdecydowała się pójść w nieco innym kierunku, a mianowicie w stronę sprzętowej ochrony danych. Rozwiązanie o nazwie UltraTPM (Trusted Platform Module) zainteresuje tych, którym zależy na bezpieczeństwie przechowywanych plików.  Znajdujący się na płycie moduł TPM z 2048-bitowym kluczem szyfrującym ma zapewnić im spokojny sen.

Układ działa w połączeniu z oprogramowaniem, dzięki czemu ochrona jest zarówno sprzętowa, jak i programowa. Bezpieczeństwo można dodatkowo zwiększyć dzięki możliwości przechowywania klucza na pamięci przenośnej – w takim wypadku system UltraTPM kasuje jego kopię z twardego dysku (istnieje możliwość zapisania dodatkowej kopii w BIOS-ie). Dzięki zastosowaniu sprzętowego modułu, system w bardzo niewielkim stopniu obciąża procesor.

Płyty główne wyposażone w moduł UltraTPM:

Socket 775: (Intel P45) GA-EP45-DQ6, GA-EP45-DS5, GA-EP45-DS4P, GA-EP45-DS3R, GA-EP45C-DS3R i GA-EP45T-DS3R; (Intel G45)GA-EG45M-DS2H; (Intel P43) GA-EG45M-DS2H.

Sztandarowym patentem obecnym od dawna w produktach Gigabyte jest wspomniany na wstępie DualBIOS. Założenie tego rozwiązania jest proste: skoro BIOS na płycie głównej może się uszkodzić, to dla bezpieczeństwa umieszcza się na niej drugi, zapasowy układ, z którego można skorzystać gdy podstawowy BIOS odmówi posłuszeństwa. Praktyka wykazuje, że skuteczność takiego rozwiązania bywa różna, ale niekiedy się sprawdza, więc lepiej mieć na płycie dwa układy, zamiast jednego.

MSI dołącza do swoich płyt głównych system Instant-ON umieszczony na pamięci flash. Podobnie jak w przypadku Express Gate firmy Asus, zadaniem Winki jest szybkie udostępnianie podstawowych usług, czyli przeglądarki internetowej, zarządzania plikami graficznymi, słuchania muzyki czy też komunikatorów.

• Informacje o MSI Winki w naszym serwisie

MSI Winki ma postać modułu wtykanego do portu USB. Na razie oficjalnie potwierdzono, że Winki znajdzie się na wyposażeniu dwóch płyt pod Socket AM3, a dokładnie 790FX-GD70 Winki Edition i 790GX-G65 Winki Edition. Więcej informacji o Winki można znaleźć na oficjalnej stronie MSI.

Kolejną ciekawą technologią MSI jest Drive Booster. To montowany na płytach sprzętowy kontroler RAID, działający niezależnie od użytego systemu operacyjnego. Dzięki dołączonemu oprogramowaniu możemy podłączyć dyski do komputera, wybrać rodzaj macierzy i od razu pracować, nie martwiąc się o jakiekolwiek sterowniki. W rozwiązanie to zostały wyposażone płyty oparte na chipsecie Intel X58: Eclipse Plus, Eclipse SLI, X58 Platinum, X58 Platinum SLI, X58 Pro-E oraz X58M.

Płyty główne DFI są już legendą wśród entuzjastów podkręcania. Obecnie każdy z producentów stara się przedstawić modele przeznaczone dla tej grupy odbiorców, ale płyty DFI wciąż imponują możliwościami i rozbudowanym, autorskim BIOS-em (GENIE BIOS). Firma skupia się na tym, aby ich płyty jak najlepiej spełniały swoje podstawowe założenie, niemniej znajdziemy tu kilka ciekawych dodatków.

Pierwszy z nich to DebugLED, czyli wyświetlacz diagnostyczny umieszczony na płycie głównej. Ile razy osoby samodzielnie składające komputer zastanawiały się, dlaczego złożony przed chwilą zestaw nie chce się uruchomić? W takim wypadku zwykle pozostaje mozolne rozłożenie komputera na części i podłączanie ich po kolei, by tą żmudną metodą dojść do tego, jaki komponent sprawia kłopoty.

W przypadku problemów ze sprzętem na wyświetlaczu ukazuje się numer błędu ułatwiający identyfikację problematycznego elementu. Zaznaczyć należy, że firma DFI nie jest tu wyjątkiem i podobne rozwiązania stosują w swoich płytach choćby firm EVGA, MSI i Gigabyte, ale wspomniany dodatek najczęściej znajdziemy właśnie w urządzeniach DFI.

DFI nie zapomniała też o małym prezencie dla miłośników tuningu komputera. Sloty i gniazdka na płytach DFI LANParty są bowiem aktywne na światło ultrafioletowe. Wystarczy zaopatrzyć się w obudowę z oknem i źródło światła UV, aby cieszyć się nietuzinkowym widokiem.

(Źródło: www.techaddicts.net)

W tym roku firma DFI zaprezentowała nowy patent o nazwie BIOSecure. Większość producentów ma rozwiązania dotyczące ratowania płyty z uszkodzonym BIOS-em, ale pomysł DFI wydaje się wyjątkowo prosty i wdzięczny. Dzięki BIOSecure po prostu podłączamy płytę główną do innego komputera za pomocą mini-USB i za jego pomocą flashujemy BIOS. Podczas tej operacji płyta główna nie wymaga żadnego dodatkowego źródła zasilania. Więcej informacji na temat technologii stosowanych przez DFI i ich dostępności w poszczególnych modelach płyt głównych można znaleźć na oficjalnej stronie firmy.

Przy okazji premiery płyty głównej o nazwie X58 3X SLI Classified, firma EVGA zaprezentowała rozwiązanie o nazwie ECP. ECP to skrót od EVGA Control Panel. Jest to oddzielny panel z kilkoma dodatkowymi opcjami, który podłączamy do płyty głównej za pomocą kabli. Panel dopasowano rozmiarami do zatoki 5,25 cala, ale, jak widać na poniższym zdjęciu, to czysto użytkowe urządzenie - jest to po prostu płytka drukowana pozbawiona jakiejkolwiek osłony.

(źródło: www.xbitlabs.com)

Producent wyposażył ECP w przyciski Power i Reset, wyświetlacz diagnostyczny (może on także wyświetlać temperaturę procesora) oraz zworki (m.in. odłączanie PCI Express). Dodatkowo istnieje możliwość zwiększania napięcia na CPU w czasie rzeczywistym. 

Od razu po wejściu na stronę tego producenta w oczy rzuca się reklama technologii o nazwie Instant Boot, dzięki której możemy uruchomić Windows (XP lub Vista) nawet w 4 sekundy. Jest to ciekawe rozwiązanie dla wszystkich użytkowników, których irytuje długie uruchamianie się systemu Microsoftu. Instant Boot wykorzystuje znane funkcje uśpienia/hibernacji systemu, czyli tryby S3/S4. Firma Asrock wprowadziła tu jednak drobne innowacje.

W odróżnieniu od trybów S3/S4, Instant Boot ładuje świeżą sesję systemu Windows, bez uruchomionych dodatkowych aplikacji, czyli w takim stanie, w jakim znajduje się tuż po normalnym uruchomieniu. Efekt? „Czysty” system może się załadować nawet w 4 sekundy. Więcej informacji o technologii można znaleźć na stronie firmy Asrock.

Niektórzy stawiają technologię Instant Boot w jednym szeregu wraz z rozwiązaniami innych producentów płyt głównych, które w zastępstwie Windows oferują szybkie uruchomianie preinstalowanych, okrojonych dystrybucji Linuksa. Takie porównanie wydaje mi się jednak  nieporozumieniem.

Aby wykorzystać Instant Boot potrzeba dwóch rzeczy: odpowiedniej wersji BIOS-u oraz  płyty głównej, która obsługuje to rozwiązanie. Spis płyt głównych Asrocka współpracujących z Instant Boot znajdziecie poniżej.

Socket AM3: (AMD 790GX) M3A790GXH/128M i (AMD 780G) M3A780GXH/128M

Socket AM2+: (AMD 790GX) A790GMH/128M, A790GXH/128M, A790GX/128M i AOD790GX/128M; (AMD 780G) A780GMH/128M, A780GXH/128M, A780GXE/128M, A780FullHD, A780GM-LE, A780GM-LE/128M; (AMD 770) A770CrossFire, A770DE, A770DE+; (AMD RS780L (760G)) A780LM; (NVIDIA nForce 780a SLI) K10N780SLIX3-WiFi, (NVIDIA nForce 740a SLI) K10N7SLI, (NVIDIA nForce 720D) K10N78D; (NVIDIA GeForce 8200) K10N78-1394, K10N78, K10N78FullHD-hSLI R3.0, K10N78FullHD-hSLI R2.0; (NVIDIA GeForce 8100) K10N78M.

Socket AM2:  (AMD 480X CrossFire) ALiveXFire-eSATA2 R3.0, ALiveXFire-eSATA2; (NVIDIA GeForce 7050 / nForce 630A MCP) ALiveNF7G-GLAN, N68PV-GS; (NVIDIA GeForce 7025 / nForce 630a) N68-S; (NVIDIA GeForce 6150SE / nForce 430) N61P-S, NF6-GLAN I ALiveNF6G-GLAN.

Socket 775: (Intel X48) X48TurboTwins-WiFi, X48TurboTwins; (Intel P45) P45XE-WiFiN, P45XE-R, P45XE,  P45R2000-WiFi, P45R2000, P45TurboTwins2000, P45TS-R, P45TS, P45DE; (Intel P43) P43R1600Twins-WiFi, P43D1600Twins-1394, P43Twins1600, P43ME, P43DE; (Intel G43) G43Twins-FullHD; (Intel G41) G41M-LE; (Intel P35) 4Core1600Twins-P35; (Intel P31 / G31) 4Core1600-GLAN; (Intel G31) G31DE, G31M-VS, G31M-GS, G31M-S, 4Core1600-DVI,  4Core1600-GLAN/M; (Intel G965)  G965M-S; (Intel P965) P5B Pro; (Intel 945GC) 945GCM-S; (NVIDIA nForce 740i SLI) N7AD-SLI;  (NVIDIA GeForce 7100 / nForce 630i) N73PV-S; (NVIDIA GeForce 7050 / nForce 610i) N73V-S.

Socket 1366: (Intel X58) X58 SuperComputer i X58 Deluxe.

Jak widać na powyższych przykładach, wiele dodatkowych rozwiązań stosowanych w płytach głównych przedstawia się naprawdę ciekawie i działania producentów należy ocenić pozytywnie. Pozwolę sobie powtórzyć, że w żadnych wypadku owe „bonusy” nie powinny być postawą przy zakupie płyty głównej. Z pewnością jednak nikt nie pogardziłby sprzętowym szyfrowaniem danych na dysku (Gigabyte UltraTPM) czy możliwością błyskawicznego załadowania Windows (Asrock Instant Boot). 

Coraz więcej firm stawia na preinstalowane dystrybucje Linuksa, dzięki którym otrzymujemy dostęp do podstawowych funkcji systemu już w parę sekund po włączeniu komputera. Dodatki dla miłośników overclockingu, stosowane głównie w specjalnych edycjach płyt głównych, to temat na zupełnie oddzielny artykuł i pozwoliłem sobie o nim jedynie napomknąć. Miejmy nadzieję, że producenci płyt głównych dopiero się rozkręcają i w najbliższej przyszłości zaprezentują jeszcze wiele ciekawych rozwiązań, które zwiększą atrakcyjność produktów, nie zmieniając przy tym znacząco ich cen.

Natomiast jeśli chodzi o same płyty, wybór tych urządzeń nie należy do łatwych, ponieważ bez cienia przesady można uznać je za centrum dowodzenia PC. Od niezawodności i możliwości płyty zależy, czy zainstalowane w niej podzespoły będą poprawnie współpracowały i czy będziemy mogli liczyć na dodatkowy overclocking.

W poradniku staraliśmy się zamieścić najważniejsze i najciekawsze informacje dotyczące jakże ważnej podstawy komputera, a dodatkowo zachęcamy was do korzystania z działuPoradnik » sekcja Płyty główne - to właśnie tam możecie liczyć na pomoc przy dobrze płyty, zarówno ze strony czytelników, jak i naszej.

Artykuł przygotowali:

• Grzegorz Kubera
• Marcin Jaskólski
• Wojciech Kiełt

• Poradnik: jak wybrać kartę graficzną

Jeśli chcemy skompletować bardzo wydajny zestaw albo bawić się w podkręcanie, płyta powinna być wyposażona w solidne elementy, które często są nawet dodatkowo chłodzone. Należy wybrać płytę oferującą kilku- lub nawet kilkunastofazowy układ zasilania, który wpływa na zmniejszenie ryzyka niestabilności komputera. Płyty cechujące się takimi możliwościami to przede wszystkim modele adresowane do wymagających entuzjastów lub graczy. Odpowiednie informacje zawsze znajdziemy w opisie płyt na stronach producentów - są to bowiem cechy, którymi wytwórcy zawsze się chwalą.

Jeśli zaś chodzi o systemy chłodzenia, które obejmują zarówno sekcje zasilania procesora, jak i układy wchodzące w skład chipsetu, są to często przydatne rozwiązania dla overclockerów. Wielu producentów deklaruje, że bogate systemy chłodzenia to przede wszystkim duża skuteczność odprowadzania ciepła. Pamiętajmy jednak, że system chłodzenia należy dobrać do potrzeb indywidualnych, bo overclocker różni się od Overclockera. Jednym zależy na podkręcaniu komponentów, innym na ekstremalnym podkręcaniu i biciu rekordów - wówczas bardzo zaawansowane systemy chłodzenia mogą pozwolić uzyskać kilka punktów więcej w benchmarkach.

Technologie te rzeczywiście działają, ale oszczędzamy od kilku do kilkunastu watów. Możemy też pozwolić, by oprogramowanie pracowało w sposób automatyczny - wówczas da się zaoszczędzić nawet do kilkudziesięciu watów, ale odbędzie się to kosztem niewielkiego spadku wydajności.

Płyty główne wyposażone w technologie oszczędzania polecamy firmom - na początku będzie trzeba wydać więcej niż na modele typowo budżetowe, które nadają się do pracy biurowej, ale ostatecznie inwestycja się zwróci.

Użytkownikom indywidualnym radzimy zaś, by zamiast płyty z technologią oszczędzania energii wybrali zasilacz wysokiej jakości. Mamy na myśli zasilacze cechujące się znakomitą sprawnością - stosunkiem mocy pobieranej z sieci do podawanej do komputera. Najlepiej by sprawność zasilacza wynosiła 80 proc. lub więcej.

Płyty tego typu są opłacalne dla osób, którym zależy na złożeniu małego komputera, oferującego wydajność wystarczającą do podstawowych zadań, takich jak przeglądanie internetu czy praca z edytorem tekstu. Są to również urządzenia cechujące się wysokim poziomem energooszczędności.

Najłatwiejszą metodą sprawdzenia temperatury płyty głównej jest skorzystanie z jednego z bezpłatnych programów monitorujących parametry tego rodzaju, np. Motherboard Monitor.

Elementy tego typu, które bez wątpienia windują jakość płyty głównej i jej cenę, to domena najdroższych modeli adresowanych do entuzjastów i graczy. Aby jednak mieć pewność, że interesująca nas płyta cechuje się wysoką jakością wykonania, należy zajrzeć na stronę producenta i przeczytać jej opis. Firmy zawsze informują o takich rozwiązaniach, a nawet przygotowują osobne podstrony, aby każdy klient mógł dokładnie zapoznać się z możliwościami płyt.

O wiele ważniejsze są jednak częstotliwości pracy pamięci. Okazuje się, że RAM ma kluczowy wpływ na to, czy uda się podkręcić procesor. Samych pamięci nie opłaca się podkręcać, ponieważ wzrost wydajności będzie znikomy, ale jeśli chcemy bawić się w overclocking procesora, warto rozważyć zakup odpowiednio szybkich modułów.

Pamięć ma ogromny wpływ na wyniki overclockingu przede wszystkich w przypadku szybkich procesorów Intela. Dla przykładu, przy procesorach Intela z serii E8xxx, pamięci DDR2 taktowane zegarem 800 MHz na pewno okażą się niewystarczające przy podkręcaniu i lepiej od razu kupić szybsze, pracujące z docelowym zegarem.