Supergóry pod lodem Antarktydy. Jak Góry Gondwany mogły wpłynąć na życie

Radosław Kosarzycki
View of unspecified peaks in the Himalayan mountain range, India, 1992. (Photo by Lyle Olson/Getty Images)Himalaje
Źródło zdjęć: © GETTY | Lyle Olson
Pod grubą czapą lodową Antarktydy kryje się dawne pasmo górskie, które w czasie powstawania mogło rozmiarami dorównywać Himalajom. Geolodzy wiążą jego narodziny i późniejszą erozję z przełomami, które zmieniły chemię oceanów i stworzyły warunki sprzyjające rozwojowi życia.

Zespół badaczy ustalił, że w głębi Antarktydy znajduje się zapomniany łańcuch górski uformowany w wyniku potężnych zderzeń kontynentów sprzed setek milionów lat. Dziś masyw jest całkowicie zasłonięty lodem, a jego obecność przez długi czas umykała nawet pomiarom wykonywanym metodami radarowymi. W okresie swojej świetności miał jednak skalę porównywalną z dzisiejszymi Himalajami.

Choć same góry pozostają niewidoczne, geolodzy od lat wykorzystują materiał transportowany przez lodowce oraz pozostałości bardzo starych systemów rzecznych biegnących wzdłuż antarktycznego wybrzeża. Szczególną rolę w tych pracach odegrały ziarna cyrkonu – skamieniałe kryształy powstałe w warunkach ogromnego ciśnienia. Ich analiza pozwoliła z dużą dokładnością wyznaczyć momenty, w których pod lodową czapą formowały się wielkie pasma górskie.

W badaniu uwzględniono 1 712 próbek cyrkonu zebranych z okolic Antarktydy. Na tej podstawie naukowcy wskazali, że jedne z największych znanych epizodów górotwórczych miały miejsce właśnie tam, gdy bloki Indii i Afryki uderzały w Antarktydę. Proces trwał w przybliżeniu od 650 do 450 mln lat temu. Profesor Ian Campbell podkreślał, że skutkiem tej serii kolizji było powstanie monumentalnych gór, które później silnie oddziaływały na funkcjonowanie ziemskiego ekosystemu.


WIDEO
Prof. Mądry nie ma złudzeń. "Matematyka się skończyła"


Specjaliści zwracają uwagę, że dopiero około 700 mln lat temu warunki panujące we wnętrzu Ziemi zaczęły sprzyjać tworzeniu łańcuchów górskich sięgających nawet 8 tys. metrów. To oznacza, że antarktyczne "supergóry" mogły należeć do pierwszych tak potężnych masywów w dziejach planety. Co istotne, czas ich powstawania i przebudowy geologicznej przypada na okres uznawany za kluczowy dla ewolucji, nazywany eksplozją kambryjską.

Zdaniem Campbella decydujące znaczenie miało nie tylko wypiętrzenie, ale też późniejsze niszczenie tych gór. Naukowiec wskazywał, że procesy te łączą się w czasie z pojawieniem się pierwszych organizmów skorupiastych oraz gwałtownym wzrostem liczby i różnorodności zwierząt po eksplozji kambryjskiej. Skala zjawisk zachodzących w rejonie Antarktydy ma odzwierciedlenie także w danych mineralogicznych: w okresie szczytowym 46 proc. wszystkich nowo powstających na Ziemi cyrkonów pochodziło z okolic Antarktydy, a wśród formacji tworzonych pod wysokim ciśnieniem odsetek sięgał 55 proc.

Zebrane wyniki sugerują, że antarktyczne supergóry odgrywały dominującą rolę w kształtowaniu ziemskiej geochemii. Wraz z erozją masywu do oceanów trafiały składniki odżywcze, a rzeki spływające z gór transportowały osady i odkładały olbrzymie ilości węgla w rozległych deltach. To miało sprzyjać wzrostowi stężenia tlenu zarówno w atmosferze, jak i w wodach oceanicznych. Badacze zwracają też uwagę na szczególny przykład: jeden z systemów deltowych powstałych dzięki erozji tego pasma jest dziś największym znanym na świecie, a jego pozostałości znajdują się na Antarktydzie oraz w Australii.

Naukowcy przekonują, że ogromna skala antarktycznej aktywności górotwórczej nie była dziełem przypadku. Szybkie zderzenia kontynentów doprowadziły do uformowania Gór Gondwany, a tempo tych przemian miało przewyższać analogiczne procesy towarzyszące tworzeniu Pangei. Równolegle do oceanów trafiały osady bogate w fosforany i inne minerały, co – według badaczy – mogło mieć kluczowe znaczenie dla początków życia w formie, jaką znamy obecnie.

Wybrane dla Ciebie
ZATRZYMAJ SIĘ NA CHWILĘ… TE ARTYKUŁY WARTO PRZECZYTAĆ