Największy polski teleskop optyczny dał "pierwsze światło" w Chile

Radosław Kosarzycki
Obserwatorium Cerro MurphyObserwatorium Cerro Murphy
Źródło zdjęć: © Licencjodawca
Polski teleskop optyczny o średnicy 2,5 metra zarejestrował pierwsze obrazy nieba nad Obserwatorium Cerro Murphy na pustyni Atakama. Instrument jest dziś największym tego typu urządzeniem, jakim dysponuje Polska, a jego oficjalne uruchomienie zaplanowano na kwiecień 2027 r.

Na początku listopada zespół polskich astronomów po raz pierwszy skierował nowy teleskop na niebo, uzyskując tzw. pierwsze światło, czyli inauguracyjne obrazy. Urządzenie działa w chilijskim Obserwatorium Cerro Murphy i stanowi najpotężniejszy polski teleskop optyczny. Dla krajowej astronomii oznacza to wejście w etap badań, który dotąd był poza zasięgiem infrastruktury.

Teleskop zasilił zaplecze obserwacyjne ośrodka położonego na Atakamie. Obserwatorium Cerro Murphy jest prowadzone przez Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN (CAMK PAN), a zespołem kieruje prof. Grzegorz Pietrzyński. Realizację budowy umożliwił grant ERC Synergy, natomiast rozwój infrastruktury badawczej wspiera Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Dyrektor CAMK PAN prof. Rafał Moderski zwrócił uwagę, że moment uzyskania pierwszego światła ma również wymiar symboliczny. Podkreślił: "Pierwsze światło teleskopu o średnicy 2,5 metra ma dla nas znaczenie szczególne. Po wielu latach w końcu spełniło się marzenie kilku pokoleń polskich astronomów. To powód do dumy, ale przede wszystkim ogromna szansa dla polskiej astronomii".


WIDEO
Prof. Mądry nie ma złudzeń. "Matematyka się skończyła"


Starania o budowę dużego teleskopu dla polskich astronomów zaczęły się już w latach 50. XX wieku. W 1968 r. zamówiono w Niemczech instrument o średnicy 2 metrów z myślą o Centralnym Obserwatorium Astronomicznym pod Belskiem, jednak w 1970 r. kontrakt zerwano, a dotacja nie została przekazana. Dopiero finansowanie w ramach ERC Synergy pozwoliło doprowadzić do powstania obecnego teleskopu, którego budowa kosztowała ok. 15 mln euro.

Za wykonanie teleskopu odpowiada austriacka firma ASA Astrosysteme GmbH, która określiła to zlecenie jako największe w swoich dziejach. Prof. Grzegorz Pietrzyński zaznaczył, że przy projekcie realizowały się ambicje wielu wykonawców, a efektem dla zespołu naukowego jest nowoczesny instrument oraz duża kopuła spełniająca wysokie standardy techniczne.

Astronomowie prowadzą obecnie intensywne testy urządzenia. Wśród pierwszych obiektów uwiecznionych przez teleskop znalazła się galaktyka NGC 300 w gwiazdozbiorze Rzeźbiarza, oddalona od Ziemi o ok. 6,5 mln lat świetlnych. Wieloletni projekt Araucaria umożliwił już bardzo precyzyjne wyznaczanie odległości do pobliskich galaktyk, a dodatkowe inwestycje mają jeszcze rozszerzyć potencjał obserwacyjny: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wspiera nie tylko budowę i utrzymanie obserwatorium, lecz także zakup nowoczesnych narzędzi, m.in. kamery optycznej oraz spektrografu wysokiej rozdzielczości.

Wybrane dla Ciebie
ZACZEKAJ! ZOBACZ, CO TERAZ JEST NA TOPIE