Intel zdetronizowany? Sprawdzamy Ryzen 9 7900X - 12-rdzeniowy mocarz AMD

W końcu doczekaliśmy się premiery całkowicie nowej platformy AMD - na rynku debiutują procesory Ryzen 7000 (Zen 4) oraz płyty główne AM5.Nowe procesory mają konkurować z modelami Intel Core 12. generacji, a niedługo także z modelami Core 13. generacji.W nasze ręce trafił procesor Ryzen 9 7900X - to prawie najwydajniejszy model, który powinien zainteresować graczy i twórców treści.Nowy procesor przetestowaliśmy w grach i programach. Sprawdziliśmy też jaki jest jego potencjał na podkręcanie i jak to się przekłada na wzrost wydajności.

Wiemy, że czekaliście na tę premierę! Na rynku debiutują procesory AMD Ryzen 7000 z generacji Raphael (Zen 4), które były zapowiadane jako spora rewolucja na rynku komputerów PC. Mamy doczekać się nie tylko dużego wzrostu wydajności i efektywności energetycznej, ale też całkowicie nowej, funkcjonalniejszej platformy AM5. Jak jest w rzeczywistości?

W recenzji sprawdziliśmy procesor AMD Ryzen 9 7900X, a więc prawie najwydajniejszy model z nowej serii – to sprzęt adresowany do wymagających graczy i twórców treści. Jeśli jednak szukacie czegoś słabszego (i tańszego), zerknijcie do naszego testu modelu Ryzen 5 7600X. Polecamy też test AMD Ryzen 9 7900 (bez X).

Nowa generacja procesorów AMD była wyczekiwana od dłuższego czasu. I rzeczywiście było na co czekać – seria Ryzen 7000 wprowadza największy skok wydajności między generacjami Ryzen, a do tego wprowadza sporo nowości. Ale po kolei…

Z technicznego punktu widzenia dużo się nie zmieniło, bo producent postawił na sprawdzoną konstrukcję opartą o chiplety. Oznacza to, że zastosowano tutaj kilka jąder krzemowych – taka budowa pozwala uprościć budowę jednostki i obniżyć jej koszt produkcji.

W nowych modelach zastosowano jedno lub dwa jądra CCD (Core Complex Die) z rdzeniami oraz jedno jądro cIOD (I/O Die) z interfejsami i kontrolerami. Zmiany dotyczą technologii produkcji, bo jądra CCD wykonano w nowoczesnej litografii TSMC 5 nm, a drugie w tańszej TSMC 6 nm.

Zmiany pojawiają się w budowie rdzeni. Procesory Ryzen 7000 bazują na nowej mikroarchitekturze Zen 4, w której wprowadzono kilka istotnych usprawnień (m.in. przewidywania rozgałęzień, ładowania i przechowywania danych, większy plik rejestru czy większą pojemność pamięci L2).

Ważną zmianą jest również wsparcie dla zestawu instrukcji AVX-512, który ma przełożyć się na znaczną poprawę wydajności (m.in. podczas uczenia maszynowego), jednocześnie nie wpływając znacząco na ilość generowanego ciepła czy taktowanie procesorów.

Producent chwali się, że nowa mikroarchitektura przekłada się na średnio 13% wzrostu instrukcji wykonywanych w jednym cyklu zegara (IPC - Instructions Per Clock). Warto jednak zaznaczyć, że jest to średnia – w niektórych zastosowaniach wzrost wydajności może być mniejszy, a w niektórych większy. Do tego znacznie podniesiono zegary CPU.

Procesory oferują też wsparcie dla nowych interfejsów. Modele Ryzen 7000 współpracują z dwukanałowymi zestawami pamięci DDR5 (z korekcją błędów ECC), a do tego oferują kontroler PCI-Express 5.0 wyposażony w 28 linii sygnałowych, które można wykorzystać do podłączenia kart rozszerzeń i/lub dysków SSD NVMe.

Ważną nowością jest też zintegrowany układ graficzny. Wprawdzie nie jest to zbyt wydajna jednostka (do dyspozycji oddano dwa bloki obliczeniowe oparte o architekturę RDNA 2), ale taki układ poradzi sobie z mniej wymagającymi zastosowaniami typu odtwarzanie filmów czy obsługa najbardziej podstawowych gier. Grafika oferuje wsparcie dla DisplayPort 2.0 UHBR10, HDMI 2.1 z FRL, a do tego zapewnia sprzętowe kodowanie/enkodowanie H.264/HEVC i dekodowanie AV1.

Wraz z nowymi procesorami, na rynku debiutują też nowe płyty główne AM5. Początkowo na rynku pojawią się lepsze modele z chipsetami X670 i X670E, ale niedługo mają do nich dołączyć też tańsze konstrukcje z chipsetami B650 i B650E. Producent deklaruje, że plaforma AM5 będzie wspierana co najmniej do 2025 roku, więc będą obsługiwać pewnie jeszcze przynajmniej dwie kolejne generacje Ryzenów.

Różnica między chipsetami głównie sprowadza się do funkcjonalności – modele X670/X670E zapewniają więcej interfejsów, a B650/B650E odpowiednio mniej. Co ważne, i tutaj, i tutaj możliwe jest podkręcanie procesorów i pamięci RAM, więc zainteresowani overclockingiem nie są skazani na najdroższe konstrukcje (tak jak w przypadku platformy Intela).

Ryzen 9 7900X to prawie najwydajniejszy przedstawiciel procesorów Ryzen 7000X (Raphael) – docelowo zastępuje on model Ryzen 9 5900X (Vermeer). Mówimy o propozycji, który ma zainteresować graczy, ale też twórców treści, którzy oczekują bardzo dobrej wydajności CPU.

Układ został wyposażony w 12 rdzeni/24 wątki Zen 4 – standardowo pracują one z taktowaniem 4,7 GHz, a w trybie Boost może ono wzrosnąć do 5,6 GHz (w praktyce procesor osiąga nieco wyższe zegary). Dodatkowym atutem jest odblokowany mnożnik, dzięki czemu istnieje możliwość podkręcenia zegarów.

Producent przewidział po 1 MB pamięci podręcznej drugiego poziomu na każdy rdzeń (łącznie 12 MB) oraz 32 MB pamięci podręcznej na każde jądro CCD (łącznie 64 MB). Dodatkowo zintegrowano tutaj 2-kanałowy kontroler pamięci z natywnym wsparciem dla modułów DDR5-5200, kontroler PCI-Express 5.0 z 28 liniami transmisyjnymi oraz układ graficzny Radeon z 2 jednostkami CU z generacji RDNA 2.

Procesor charakteryzuje się współczynnikiem TDP na poziomie 170 W, jednak maksymalny limit mocy PPT (Package Power Tracking) to aż 230 W. Niestety, trzeba się liczyć z doborem bardzo wydajnego chłodzenia - u nas na zestawie Arctic Liquid Freezer II 420 notowaliśmy temperatury rzędu 90 - 95° C, czyli już w granicach maksymalnej dopuszczalnej wartości.

Ryzen 9 7900X został wyceniony na 549 dolarów, co u nas powinno się przekładać na jakieś 3200 złotych. Oznacza to, że teoretycznie głównym konkurentem 12-rdzeniowego Ryzena jest zatem Intel Core i9-12900K, który u nas kosztuje około 3300 złotych.

Warto jednak zaznaczyć, że zainteresowani zakupem procesora AMD będą musieli wydać trochę więcej za całą platformę. Ceny najtańszych płyt głównych X670 to około 1200 – 1500 zł (modele B650 mają być tańsze), a do tego trzeba doliczyć drogie pamięci DDR5 w cenie około 900 zł za zestaw 2x 16 GB 5200 MHz. W przypadku Intela dobrą płytę Z690 można kupić za 1000 – 1200 zł, a do tego istnieje możliwość pozostania przy tańszych pamięciach DDR4 (około 600 zł za zestaw 2x 8 GB 3600 MHz).

Procesor AMD Ryzen 9 7900X przetestowaliśmy na platformie, która nie powinna ograniczać jego potencjału - wykorzystaliśmy tutaj high-endową płytę główną i porządne chłodzenie AiO.

• procesor: AMD Ryzen 9 7900X
• chłodzenie procesora: Arctic Liquid Freezer II 420
• płyta główna: ASUS ROG Crosshair X670E Hero (BIOS 0604)
• pamięć RAM: Kingston Fury Beast DDR5 RGB 2x 8 GB 6000 MHz CL40
• karta graficzna: Nvidia GeForce RTX 3080 Founders Edition
• dysk SSD: ADATA XPG Gammix S70 Blade 1 TB
• zasilacz: be quiet! Dark Power 12 750W

Przy standardowych testach pamięć RAM pracowała z domyślnym zegarem kontrolera wbudowanego w dany procesor (dla tj. 5200 MHz - FCLK 1733 MHz). Przy podkręconych ustawieniach zwiększyliśmy też taktowanie pamięci RAM:

• AMD Ryzen 5000: DDR4-3200 CL-16-16-16-36/ OC DDR4-3600 CL16-16-16-36
• Intel Core 12000: DDR4-4800 (Gear2) CL40-40-40-80/OC DDR5-5200 (Gear2) CL40-40-40-80
• AMD Ryzen 7000: DDR4-5200 (FCLK 1733 MHz) CL40-40-40-80/ OC DDR5-6000 (FCLK 2000 MHz) CL-40-40-40-80

Testy procesorów AMD Ryzen 5000 przeprowadziliśmy pod systemem Windows 10. W nowszych modelach Intel Core 12000 i AMD Ryzen 7000 postawiliśmy system Windows 11, który powinien lepiej wykorzystywać potencjał nowych układów.

Jak nowy Ryzen wypada w programach? Skupiliśmy się na tych zastosowaniach, gdzie procesor ma istotny wpływ na wydajność - to głównie praca twórcza typu renderowanie filmów, konwersja i renderowanie 3D.

WOW! Po prostu miazaga. Ryzen 9 7900X w procesorowych zastosowaniach wypada wyraźnie lepiej względem poprzedniego modelu Ryzen 9 5900X i konkurencyjnego Core i9-12900K.  Mało tego! W niektórych, wielowątkowych scenariuszach jest on wydajniejszy nawet niż 16-rdzeniowy model Ryzen 9 5950X (nie mówiąc już o świetnej wydajności pojedynczego rdzenia).

Procesor Ryzen 9 7900X z założenia jest modelem przeznaczonym dla wydajniejszych zestawów, które będą wykorzystywane także podczas grania. Sprawdziliśmy zatem jego osiągi w grach - wybraliśmy kilka nowszych tytułów w rozdzielczości 1080p (czyli w scenariuszu, gdzie sporą rolę odgrywa procesor - przy wyższych rozdzielczościach różnica między poszczególnymi procesorami powinna się zacierać).

Benchmark 3DMark Time Spy zdecydowanie preferuje procesory Intel Core 12. generacji. Wprawdzie ogólny wynik na poszczególnych modelach aż tak bardzo się nie różni (kluczową rolę odgrywa tutaj karta graficzna), ale przy składowej odpowiedzialnej za procesor widać wyraźną przewagę 12900K. Ryzen 9 7900X wypada jednak trochę lepiej nie tylko od Ryzena 9 5900X, ale nawet od Ryzena 9 5950X.

Ryzne 9 7900X pokazuje pazur w grach, często wyprzedzając Core i9-12900K (wyjątkiem jest tutaj Watch Dogs, gdzie minimalnie lepszy okazuje się model Intela). Warto jednak zauważyć, że często pokonuje go... Ryzen 5 7600X, który oferuje mniej rdzeni, ale te realnie pracują z wyższymi zegarami.

No dobrze, a jak zmiany przełożyły się na pobór energii elektrycznej? Warto zauważyć, że układ cechuje się wyższym współczynnikiem TDP - teraz to już 170 W (limit mocy PPT to 230 W). Testy przeprowadziliśmy dla dwóch kluczowych scenariuszy: mocnego obciążenia procesora w wielowątkowym programie (Cinebench R23) i wymagającej grze (Cyberpunk 2077).

Komputer z Ryzenem 9 7900K pobiera wyraźnie więcej mocy względem konfiguracji z poprzednim modelem Ryzen 9 5900X, niemniej jednak przy obciążeniu samego procesora nadal jest to trochę mniej niż w przypadku konkurencyjnego Core i9-12900K (w grze obydwa modele już wypadają podobnie). Patrząc na przyrost wydajności względem poboru mocy, widać spory progres względem efektywności energetycznej.

Procesor AMD Ryzen 9 7900X oferuje odblokowany mnożnik, dzięki czemu istnieje możliwość jego dodatkowego podkręcenia. W teorii wymagana jest tutaj tylko płyta główna z chipsetem X670/X670E lub B650/B650E. W praktyce podkręcanie 12-rdzeniowego Ryzena jest trochę bardziej skomplikowane, bo procesor już przy standardowych ustawieniach pracuje z dosyć wyżyłowanymi ustawieniami i generuje sporo ciepła. Jeśli chcecie bawić się w OC to koniecznie zaopatrzcie się w bardzo wydajne chłodzenie AiO lub lepiej dobry customowy układ LC (nawet Arctic Liquid Freezer II 420 działał tutaj na skraju możliwości!).

Jak podkręcać Ryzena 9 7900X? Ustawienie mnożnika w okolicach 5,3 GHz „na sztywno” przełożyłoby się na lepsze osiągi w zastosowaniach wielowątkowych, ale ograniczyłoby wydajność jednowątkową.

Zdecydowałem się na bardziej wyrafinowaną metodę podkręcania, czyli skorzystanie z opcji Dynamic OC Switcher dostępnej w płycie głównej ASUS ROG Crosshair X670E Hero. Połączyłem opcję Precision Boost Overdrive (PBO Scalar 8x), funkcję Curve Optimizer (-5) dla wszystkich rdzeni i lekkie podbicie taktowania (CCX0: 5,325 GHz; CCX1 5,125 GHz ). Ustawienia wymagały jednak zwiększenia poziomu Load-Line Calibration do LL5, podbicia napięcia zasilającego w trybie offset +0,020 i OCVID do 1,273 V. Przy takich ustawieniach procesor rozgrzewał się do około 92° C, więc był nawet trochę chłodniejszy niż przy domyślnych ustawieniach.

Jak podkręcenie zegarów przekłada się na osiągi? Na pierwszy ogień sprawdziliśmy to na przykładzie programów - przetaktowanego Ryzena 9 7900X porównaliśmy do innych modeli po OC (jeśli oficjalnie nie można ich podkręcić, pozostaliśmy tylko przy szybszej pamięci RAM).

Podkręcanie Ryzena 9 7900X nie przekłada się na spektakularny wzrost osiągów - możemy liczyć na jakieś 3% przyrostu wydajności. Procesor nadal utrzymuje przewagę nad konkurencyjnym, podkręconym Core i9-12900K, ale przewaga ta jest już wyraźnie mniejsza (w DaVinci Resolve na prowadzenie nieznacznie wychodzi nawet model Intela).

Przy okazji sprawdziliśmy, jak podkręcenie procesora i zastosowanie szybszych pamięci wpływa na wydajność w grach.  Podobnie jak przy standardowych ustawieniach, testy przeprowadziliśmy w rozdzielczości 1080p (gdzie nadal istotne znaczenie ma procesor). W wyższych rozdzielczościach należy spodziewać się mniejszych różnic między poszczególnymi modelami.

W benchmarku 3DMark sytuacja wygląda bardzo podobnie, jak przy standardowych ustawieniach platformy - Ryzen 9 7900X wypada trochę lepiej względem modeli Ryzen 9 5900X i 5950X, ale do konkurencyjnego Core i9-12900K jeszcze mu sporo brakuje.

W grach sytuacja wygląda już dużo lepiej, bo Ryzen 9 7900X wysuwa się na czołówkę zestawienia, oferując wyraźnie lepsze osiągi względem Core i9-12900K (i w końcu w niektórych grach przeganiając Ryzena 5 7600X).

Jak podkręcenie i zastosowanie szybszych pamięci RAM przekłada się na pobór mocy? Testy przeprowadziliśmy dla dwóch kluczowych scenariuszy: mocnego obciążenia procesora w wielowątkowym programie i wymagającej grze.

Po podkręceniu czeka nas mała niespodzianka, bo... platforma z przyspieszonym Ryzenem 9 7900X w zastosowaniach procesorowych pobiera troszeczkę mniej mocy niż przy standardowych ustawieniach (wychodzi więc na to, że przeprowadziliśmy też lekki undervolting). W porównaniu do przetaktowanego Core i9-12900K różnica jest ogromna.

WOW! Ryzen 9 7900X zrobił na nas kapitalne wrażenie. Procesor wyróżnia się świetnymi osiągami, a do tego współpracuje z nowoczesną platformą AM5. Jak na sprzęt z górnej póki, jest naprawdę świetnie. Nie jest jednak idealnie i procesor ma też swoje słabe strony.

Zacznijmy od tego, że wydajność Ryzena 9 7900X jest po prostu fenomenalna (a to nie najwydajniejszy z nowych Ryzenów, bo jest jeszcze 16-rdzeniowy 7950X). W procesorowych zastosowaniach deklasuje on poprzedni model Ryzen 9 5900X, ale też konkurencyjnego Core i9-12900K. Mało tego! Często jest on wydajniejszy od 16-rdzeniowego modelu Ryzen 9 5950X z generacji Zen 3. Co ważne, procesor oferuje też rewelacyjną wydajność pojedynczego rdzenia, więc dobrze będzie na nim działać też archainczne, starsze oprogramowanie.

Nie jest to jednak procesor nadający się tylko do pracy. Ryzen 9 7900X oferuje rewelacyjne osiągi w grach, często pokonując bardzo udane modele Core i9-12900K czy Core i9-12900KS. Tyle tylko, że tego typu model zwykle będzie łączony z kartami pokroju GeForce RTX 4080 czy Radeon RX 7800 XT w komputerach do grania w 1440p czy 4K, gdzie wydajność procesora jednak schodzi już na dalszy plan.

Warto jednak mieć na uwadze, że procesor generuje ogromne ilości ciepła i wymaga też zastosowania wydajnego chłodzenia. Nie obejdzie się bez zestawu chłodzenia cieczą (i to takiego z chłodnicą w rozmiarze 360 lub 420 mm). Zainteresowani podkręcaniem w praktyce mogą obejść się smakiem. Ryzen wprawdzie oferuje możliwość przetaktowania, ale realnie potencjał jest bardzo mały i bardziej można mówić o dostrajaniu parametrów – nam udało się uzyskać jakieś 3% wzrostu wydajności, jednocześnie nieco obniżając pobór mocy i temperatury.

Komu polecamy 12-rdzeniowego Ryzena? Model 7900X może być ciekawą propozycją dla twórców treści, którzy oczekują bardzo wydajnego procesora do pracy. Z obecnych modeli to najwydajniejszy procesor w swojej kategorii cenowej. Warto jednak mieć na uwadze, że niedługo na rynku mają zadebiutować nowe procesory Intel Core 13. generacji, więc dominująca pozycja Ryzena nie jest wcale taka pewna (polecamy zatem wstrzymać się z zakupem do testów Core i7-13700K i Core i9-13900K).

Jakby nie było, w połączeniu z płytą główną AM5 otrzymujemy naprawdę świetną podstawę stacji roboczej, która spełni oczekiwania wymagających profesjonalistów. Jasne, sprzęt nie jest tani (szczególnie na tle starszej platformy AMD AM4). Obsługa szybkich pamięci DDR5 RAM, a do tego wsparcie dla magistrali PCI-Express 5.0 do podłączenia nowoczesnych kart graficznych i superszybkich dysków SSD NVMe w tym segmencie może być ważną zaletą Ryzenów. Co więcej, taki sprzęt w późniejszym czasie będzie można łatwo zmodernizować o kolejną lub jeszcze następną generację CPU, co z kolei jest sporym atutem na tle platformy Intela. Patrząc w dłuższej perspektywie, ważną zaletą może być też bądź co bądź wysoka efektywność energetyczna, co odbije się na niższych rachunkach za prąd.