DDR2 czy DDR3? Które wybrać? Test 6 modułów RAM Kingstona

Jak mądrze kupić pamięci RAM i ile pieniędzy przeznaczyć na zakup? Co oznaczają te wszystkie parametry? Czy lepiej wybrać DDR2, czy warto zastanowić się już nad kupnem modułów DDR3, których ceny spadły ostatnio do nawet akceptowalnego poziomu. W niniejszym artykułem postarałem się umieścić odpowiedzi na te najważniejsze, nurtujące wielu użytkowników.

Jeśli wiesz dokładnie jakie pamięci chcesz kupić, bo znasz się na wszystkich parametrach, zdajesz sobie pewnie sprawę z tego, że teraz jest czas, na który czekałeś. Ceny RAM-u są obecnie bardzo, bardzo niskie – za niecałe 100 zł możesz nabyć zestaw 2 x 1 GB DDR2-800 MHz, w dodatku przyzwoitej marki. Podobna sytuacja dotyczy procesorów i kart graficznych. Prawdę powiedziawszy niezbyt mnie interesuje powód relatywnie niskich cen podzespołów komputerowych. Liczy się fakt: jest taniej niż było. Dużo taniej!

Pamięci DDR

Jakikolwiek komputer zakupiony w 2001 r. (i wcześniej) korzystał z pamięci Dynamic Random Access Memory (DRAM), znanych jako Double Data Rate (popularnie: DDR). Zastąpiły one standardowe pamięci SDRAM (S oznacza Synchronous). W pamięciach DDR SDRAM dane były przesyłane już w czasie trwania zarówno wznoszącego, jak i opadającego zbocza sygnału zegara, dzięki czemu udało się uzyskać dwa razy większą przepustowość niż w pamięciach SDRAM typu PC-100 i PC-133.

DDR zasilane były domyślnie napięciem 2,5 V, nie zaś 3,3 V, jak miało to miejsce w poprzedniczkach. Dzięki temu pobór energii elektrycznej był mniejszy. Pamięci DDR zastąpiły ponadto moduły RDRAM – ich nazwa wzięła się stąd, że opracowała je korporacja Rambus. Wadą RDRAM była przede wszystkim zbyt wysoka cena.

W 2003 r. na rynku pojawiła się nowa generacja pamięci, DDR2, wraz z procesorami Intel Pentium 4. Ponieważ jednostki centralne AMD Athlon 64 miały zintegrowany kontroler pamięci, obsługa kości DDR2 pojawiła się dla procesorów AMD dopiero w roku 2006, kiedy to koncern wprowadził na rynek nową podstawkę – AM2.

Podsumowując,DDR to już przeżytek – obecnie najczęściej kupowane są moduły DDR2, choć na rynku od dawna można znaleźć DDR3.

Różnice pomiędzy DDR a DDR2 to liczba styków, którą zwiększono ze 184 do 240. Znajdziemy też wycięcia na płytce pamięci w innych miejscach, co było koniecznie w celu zapobiegnięcia podłączenia niewłaściwych kości (pamięci DDR3 również mają inne wycięcia). Poza tym, w DDR2 układy terminujące zostały przeniesione z płyty głównej do wnętrza pamięci (z ang. On Die Termination, ODT) – to z kolei zapobiega powstawaniu błędów wskutek transmisji odbitych sygnałów.

Kości DDR2 przesyłają też 4 bity w ciągu jednego taktu zegara (DDR przesyłały 2 bity). Dodatkowo podwojono prędkość układu I/O (wejścia/wyjścia), co pozwala na obniżenie prędkości całego modułu bez zmniejszania jego przepustowości.

Pamięci DDR2 to obecnie tanie i świetne moduły. Dlatego warto poznać ich parametry i wiedzieć, na co zwrócić uwagę podczas zakupu.

Zaczniemy od parametrów. Moduły DDR2 nie są już zasilane napięciem 2,5V (DDR), a 1,8V. Oznacza to, oczywiście, niższe zapotrzebowanie na energię elektryczną. Warto jednak zaznaczyć, że napięcie 1,8V figuruje w oficjalnej specyfikacji DDR2, opracowanej przez JEDEC, grupę ustalającą normy w przemyśle półprzewodników. W praktyce okazuje się bowiem, że szybkie moduły renomowanych producentów często pracują domyślnie z wyższym napięciem, by zaoferować odpowiednio wysoką wydajność. Z jednej strony to dobre rozwiązanie, ponieważ można kupić szybkie RAMy, które są objęte gwarancją, z drugiej – użytkownicy niektórych płyt głównych mogą napotkać problem.

standarowy moduł RAM z kostkami pamięci DDR2

Aby kości z podwyższonym napięciem mogły pracować z parametrami ustalonymi przez producenta, użytkownicy niektórych płyt muszą samodzielne ustawić w BIOS-sie napięcie wyższe niż standardowe 1,8V. Zdarzały się już przypadki, kiedy ktoś zakupił moduły DDR2 mające pracować z częstotliwością 1066 MHz, ale – niespodzianka – pracowały jako kości 667 MHz, ponieważ ich parametry wykraczały poza normy dostępne w oficjalnej specyfikacji DDR2 i płyta główna (BIOS) nie potrafiła samodzielnie ich rozpoznać.

Do niedawna wyłącznie pamięci 800 MHz mogły pracować z napięciem 1,8V, ale część producentów opracowała już kości 1066 MHz, które działają przy 1,8V. Jedną z takich firm jest Micron.

Firmy oferujące pamięci RAM muszą mieć pewność, że nawet high-endowe modele powinny oferować standardowe napięcia i częstotliwość pracy. Bo przecież nie wiedzą, jaką płytę będzie posiadać użytkownik, który kupi takie moduły, a nie wszystkie płyty obsługują wyższe niż standardowe napięcia lub częstotliwości.

A teraz, gdy już różnice pomiędzy DDR a DDR2 są nam znane, sprawdźmy na co zwracać uwagę, jeśli chodzi o parametry pracy DDR2.

Wystarczy przejrzeć jakikolwiek cennik większego sklepu online, by zauważyć, że oferta pamięci jest ogromna. Producenci prześcigają się w ulepszaniu modułów, często dodając też atrakcyjne systemy chłodzenia, które nadają rasowego wyglądu. Rozwiązania tego typu nie pozostają bez wpływu na końcową cenę i łatwo zauważyć, że topowe pamięci RAM kosztują zazwyczaj dwa razy więcej niż pamięci średniej klasy o tej samej pojemności i częstotliwości pracy.

Dlatego przyjrzymy się teraz poszczególnym parametrom i dowiemy się, które z nich mają znaczenie dla typowego użytkownika komputera, a które są ważne dla entuzjastów podkręcania. Co więcej, poznamy też parametry, na które w ogóle nie warto zwracać uwagi.

Zacznijmy od parametru CL (Cas Latency). Producenci często podają wartość tego parametru albo udostępniają tylko – na pierwszy rzut oka – tajemniczy zapis w rodzaju 5-5-5-15. O co chodzi?

Mowa o układach tzw. pamięci dynamicznych, które stosowane są w modułach pamięci. Pamięci RAM wymagają do pracy wielu różnych sygnałów sterujących. Pomiędzy tymi sygnałami zachodzą zaś bardzo złożone relacje czasowe, które określa (w dość uproszczony sposób) wspomniany tajemniczy zapis. Są to timingi lub – co przyjęło się już wśród polskich użytkowników – opóźnienia.

Dokładniej pisząc to minimalne okresy czasu pomiędzy danymi sygnałami, które podawane są w liczbie cykli efektywnego zegara pamięci. I choć brzmi to dość skomplikowanie, zasada jest prosta: im mniej, tym lepiej. Oznacza to, że moduły oferujące opóźnienia 5-5-5-15 są wolniejsze od tych, które pracują z 4-4-4-12. Te drugie będą jednak droższe.

Czy opłaca się inwestować w pamięci z podrasowanymi opóźnieniami? Największy wpływ na wydajność pamięci ma parametr CL, który w całym zapisie najczęściej podawany jest na pierwszej pozycji. CL, czyli Cas Latency, to minimalne opóźnienie sygnału, którego zadaniem jest zatwierdzanie adresu odczytywanej kolumny względem podania adresu wiersza.

Z kolei pozostałe parametry są w zasadzie bez znaczenia, ponieważ nie mają większego wpływu na wydajność. Jest jednak pewien haczyk.

Okazuje się, że im wyższa częstotliwość pracy pamięci, tym mniejszy wpływ na wydajność ma parametr CL. Dlatego jeśli zamierzasz kupować pamięci DDR2 lub DDR3, nie powinieneś wydawać kilkuset złotych więcej tylko po to, by zakupić moduł z niższym CL, ponieważ różnice w wydajności będą naprawdę niewielkie. Oczywiście entuzjaści podkręcania z pewnością wybiorą dobre pamięci, ponieważ dla nich wydajność komputera jest najważniejsza i liczy się każdy uzyskany procent. Typowy użytkownik nie powinien jednak zawracać sobie głowy opóźnieniami.

Kompletując komputer nierzadko zdarza się, że przy zakupie pamięci pojawia się dylemat: jak szybkie moduły są nam potrzebne? Wówczas, niewiele myśląc, często kupujemy stosunkowo szybkie kości, mając nadzieję, że nie spowolnią one naszego komputera albo jeszcze lepiej – że zwiększą jego wydajność. Tymczasem wcale nie musi tak być. Może się okazać, że niepotrzebnie zakupimy zbyt szybkie moduły.

Na razie pozostawiam obsługę pamięci DDR3 bez komentarza – zaprezentowane niedawno procesory Intel Core i7 (robocza nazwa: Nehalem) mają w znaczącym stopniu wykorzystywać te moduły; mają też wbudowany kontroler pamięci. Niemniej jednak jak dotąd największym zainteresowaniem użytkowników wciąż cieszą się typowe Core 2 Duo. Zwłaszcza że na rynek trafią najpierw high-endowe Nehalem, a dopiero w przyszłym roku doczekamy się modeli adresowanych do przeciętnego odbiorcy.

Oficjalne oznaczenia chipów i modułów DDR2:

Pojemność ponad wszystko! Jeśli nie jesteś zapalonym overclockerem i nie zależy ci na wyższych wynikach w testach syntetycznych, ponieważ wolisz lepsze osiągi w bardziej praktycznych zastosowaniach (np. obróbka plików wideo, audio lub zdjęć), kup pamięci oferujące gorsze parametry i pozbawione efektownych (i przydatnych tylko dla overclockerów) radiatorów. Zamiast nich wydaj pieniądze na tańsze, ale pojemne moduły. Dzięki temu zamiast superszybkich pamięci 2 GB kupisz moduły wolniejsze, ale mające już 3 GB pojemności. Większa pojemność przyniesie ci pożytek zwłaszcza wtedy, gdy komputer przetwarza dużo danych.

Chcesz 4 GB? Zacznij się przyzwyczajać do 64-bitowego systemu. Aby móc w pełni wykorzystać pamięci 4 GB lub 8 GB, trzeba mieć nie tylko płytę główną, która obsłuży taką ilość RAM-u i procesor 64-bitowy. Konieczna okaże się instalacja 64-bitowego systemu operacyjnego. W innym wypadku do dyspozycji będziemy mieć tylko nieco ponad 3 GB pamięci, ponieważ 32-bitowy system obsługuje tylko do 4 GB przestrzeni adresowej, więc jest to dla niego absolutne maksimum. O co chodzi?

W przestrzeni adresowej znajdują się obszary zarezerwowane dla zasobów sprzętowych (np. adresy fizyczne dla PCI-Express, PCI – można wymieniać długo). Obszary te mają różne rozmiary, ale w ostateczności wynoszą ok. 768 MB. Tak więc po zainstalowaniu w komputerze z systemem 32-bitowym 4 GB pamięci RAM, BIOS rozpozna 4 GB, jednak CPU nie będzie w stanie ich zaadresować – wykorzystać. Więc dla użytkownika pozostanie w praktyce ok. 3,2 GB dostępnej do wykorzystania pamięci RAM. 

Poniżej prezentujemy tabelę, w której informujemy o zyskach z posiadanej pamięci RAM. Pod uwagę braliśmy komputer z systemem Windows Vista.

I ostatnia rada: kwestia rozszerzania pamięci. Aby nowe pamięci współpracowały z obecnymi, trzeba zwrócić uwagę na kilka czynników. Przede wszystkim: najlepszym rozwiązaniem jest dokupienie takich samych modułów, tego samego producenta i najlepiej z tej samej partii (wówczas powinno się udać uruchomienie trybu dwukanałowego).

Jeśli jednak jest to niemożliwe, a często tak się zdarza, musimy zastosować pamięci oferujące przede wszystkim taką samą lub ew. szybszą częstotliwość pracy i takie same opóźnienia jak w modułach, które już mamy. W przeciwnym razie nieznacznie-ale-zawsze spowolnimy komputer.

Tylko jak dowiedzieć się, jakie parametry pracy oferują dotychczasowe moduły? Najprościej zdjąć bok obudowy, wyjąć moduły i odczytać wszystkie dane. Ale to zajmuje zbyt dużo czasu. Łatwiej pobrać darmowy program CPU-Z, w którym w zakładce Memory odnajdziemy wszystkie potrzebne informacje.

Instalowanie pamięci RAM sprowadza się, krótko mówiąc, do wtykania. Najpierw odchylamy zaczepy znajdujące się na końcach złączy DIMM (Dual In-Line Memory Module), w których można montować pamięci na płycie głównej.

Uwaga: instalując moduły mające pracować w trybie dwukanałowym należy włożyć je do złączy 1-3 lub 2-4. Na nowszych płytach jest to bardzo ułatwione zadanie, ponieważ złącza 1 i 3 są jednego (np. niebieskie), a złącza 2 i 4 innego koloru (np. czerwone). Jeżeli nie jesteśmy szczęśliwymi posiadaczami takiej płyty, warto upewnić się w instrukcji, czy płyta obsługuje tryb Dual Channel i ew. do jakich złączy powinniśmy podpiąć pamięci.

Następnie delikatnie wkładamy pamięci do złącza w taki sposób, aby wycięcie znajdujące się w module pokrywało się z wypustką gniazda pamięci.

Co istotne, choć pamięci DDR3 mają tyle samo pinów co DDR2 (240 piny), ich wycięcia umieszczone są w innym miejscu, dzięki czemu zamontowanie takich kości w złączach przeznaczonych dla modułów DDR2 jest niemożliwe.

Co oczywiste, do montażu pamięci podchodzimy wyłącznie wtedy, gdy komputer jest wyłączony i najlepiej odłączony jeszcze od gniazdka sieciowego. Ewentualnie należy odłączyć zasilanie za pomocą przycisku znajdującego się na zasilaczu.

Po skończonej instalacji włączamy komputer. System operacyjny powinien wówczas rozpoznać dodatkowy moduł.

Wypożyczyliśmy do testów moduły znanej firmy Kingston, zarówno z serii Value dla zwykłego użytkownika, jak i HyperX – dla miłośników wydajności i podkręcania. Zanim przedstawię parametry pracy wszystkich przetestowanych na potrzeby artykułu pamięci, zachęcam jeszcze do zapoznania się z tabelką porównującą kości DDR2 do DDR3. W tabelce znajdują się ponadto dane standardu DDR.

(*) – w sprzedaży znaleźć można także moduły oferujące bardzo niskie opóźnienia. Na przykład pamięci Kingston HyperX DDR3 2 x 1 GB 1375MHz CL5 to wydatek wynoszący bagatela 2150 zł!

Najlepszy stosunek ceny do wydajności oferują moduły DDR2. Na DDR3 mamy jeszcze trochę czasu – obecnie na rynku pojawia się coraz więcej płyt głównych obsługujących te pamięci. Również procesory Intel Core i7 z pewnością sprawią, że kości DDR3 zyskają na popularności. To stanie się jednak nie wcześniej niż w 2009 r.

Wszystkie pamięci wyglądają bardzo podobnie i najczęściej wyróżnia je wyłącznie zastosowane chłodzenie. Tym bardziej że przetestowane przeze mnie moduły pochodzą od jednego producenta, różnią się tylko parametrami oraz seriami:

• Value – standardowe parametry, brak radiatorów
• HyperX – lepsze parametry i/lub zapas na overclocking, aluminiowe radiatory.

Jeżeli ktoś chciałby zająć w płycie wszystkie złącza DIMM i zainstalować 4 moduły HyperX (przykład dotyczy płyt oferujących 4 złącza na RAM), musi pamiętać o tym, że kiedy pamięci będą ułożone blisko siebie, zamontowane radiatory będą miały niewiele miejsca na odprowadzanie ciepła.

1) DDR2 Seria Value: KVR800D2N5K2/4G -

2) DDR2: Seria HyperX: KHX6400D2K2/4G

3) DDR2 Seria HyperX:  KHX9200D2K2/2G

4) DDR3 Seria Value: KVR1066D3N7K2/4G

5) DDR3 Seria HyperX: KHX11000D3LLK2/4G

6) DDR3 Seria HyperX KHX12800D3K2/4G