Gwiazda Tabby ma masywnego towarzysza. To może wyjaśniać spadki jasności

Gwiazda Tabby, czyli KIC 8462852, od dawna przyciąga uwagę przez nieregularne spadki jasności. Najnowsze analizy wskazują, że zjawisko nie musi mieć nic wspólnego z fantastycznymi scenariuszami o aktywności obcych cywilizacji. Z obserwacji oraz pomiarów metodą prędkości radialnych wynika, że w układzie znajduje się masywny towarzysz — obiekt mogący mieć około 9,4 masy Jowisza lub więcej.

Nietypowe zachowanie gwiazdy stało się szeroko znane w 2015 r., gdy zarejestrowano głębokie, chaotyczne spadki jej jasności, których nie dało się łatwo przypisać klasycznym tranzytom planet. dr Tabetha Boyajian i jej zespół rozważali różne wyjaśnienia, a największy rozgłos zdobyła koncepcja rzekomej "megastruktury obcych". Ostatecznie uznano ją jednak za skrajnie mało prawdopodobną, a sama przyczyna anomalii przez lata pozostawała niejasna.

Przełomowe wskazówki przyniosły obserwacje z 2019 r. Wtedy teleskop TESS odnotował przejście dużego obiektu na tle tarczy gwiazdy, co przełożyło się na 1,1-procentowe osłabienie blasku trwające 21 godzin. Te dane zestawiono z wynikami z czterech dużych teleskopów, co pozwoliło lepiej opisać parametry towarzysza. Wyliczenia sugerują, że obiega on gwiazdę w czasie od 1 030 do 1 368 dni, a jego masa lokuje go na granicy między ogromną planetą a brązowym karłem.

Badacze podkreślają, że odkryty obiekt nie tłumaczy bezpośrednio najsilniejszych spadków jasności obserwowanych w 2015 r. Może jednak oddziaływać grawitacyjnie na inne składniki układu i w ten sposób pośrednio wpływać na to, co widzimy z Ziemi. W grę wchodzi m.in. scenariusz, w którym kolizje planetarne albo rozpad komet w pobliżu gwiazdy generują pył, okresowo przesłaniający jej światło. Jednocześnie zwraca się uwagę, że orbita tego towarzysza jest prawdopodobnie niezbyt eliptyczna, co ogranicza potencjalną skalę takich efektów — choć nie wyklucza ich całkowicie.

W ocenie autorów badań najbardziej przekonująca interpretacja zakłada, że za nietypowe zmiany jasności odpowiadają grupy fragmentów planetarnych lub egzokomet. Duży towarzysz mógłby "kierować" komety bliżej gwiazdy, co sprzyjałoby ich rozpadowi i krótkotrwałemu blokowaniu światła. Mimo długiego okresu obserwacji udało się uchwycić tylko jeden taki tranzyt; naukowcy wiążą to z przerwami w danych oraz nakładaniem się zjawisk, które utrudniają jednoznaczną identyfikację.

Zespół liczy, że kolejne kampanie obserwacyjne pomogą sprawdzić, w jakim stopniu to właśnie odkryty towarzysz jest kluczowy dla tajemniczych spadków jasności, a także czy w układzie kryją się inne planety. Jednocześnie bezpośrednie zobrazowanie tego ciała nie wchodzi w grę — niezależnie od tego, czy mowa o planecie-olbrzymie, czy brązowym karle. Ograniczenia techniczne nie pozwalają też obecnie przesądzić, z którą z tych dwóch kategorii mamy do czynienia.

Warto dodać, że gwiazda Tabby ma również drugiego, dalekiego towarzysza — czerwonego karła. Ten obiekt nie jest jednak łączony z obserwowanymi zmianami blasku. Szczegóły odkrycia opublikowano w "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society".