Intel Z68: chipset i przegląd płyt głównych Asus P8Z68-V Pro, Gigabyte GA-Z68X-UD7-B3, MSI Z68A-GD80

Po premierze Sandy Bridge głównym zarzutem kierowanym w stronę Intela był fakt istnienia dwóch chipsetów różniących się możliwościami. Pierwszy z nich, czyli P67, umożliwiał podkręcanie procesorów serii K (z odblokowanym mnożnikiem) i pamięci RAM, ale nie umożliwiał wykorzystania zintegrowanej z każdym procesorem Sandy Bridge grafiki.

Drugi układ, czyli H67, umożliwiał wykorzystanie zintegrowanej grafiki wraz ze wszystkimi dobrodziejstwami, takimi jak Intel Quick Sync, ale nie pozwalał na podkręcanie procesora i RAM. Sytuację gmatwał fakt, że jedynie procesory z odblokowanym mnożnikiem miały najmocniejszą wersję układu graficznego - HD 3000. Pozostałe oferowały znacznie wolniejszą wersję HD 2000.

Posiadacze płyt P67 mogli więc podkręcać procesory K, ale najmocniejsza wersja zintegrowanego układu graficznego leżała odłogiem. Natomiast posiadacze płyt H67, jeśli chcieli wykorzystać mocniejszą wersję integry, musieli się zaopatrzeć w droższe procesory serii K, których zaś nie mogli podkręcać.

Informacja o chipsecie Z68, który miał umożliwiać zarówno podkręcanie, jak i wykorzystanie zintegrowanej grafiki pojawiły się jakiś czas temu. Słowo stało się ciałem i mamy przyjemność zaprezentować pierwsze konstrukcje oparte na Z68. W nasze ręce wpadły trzy płyty główne, firm Asus, Gigabyte i MSI.

Chipset Z68 to nie tylko możliwość wyboru pomiędzy integrą a samodzielną kartą graficzną. To również współpraca obu układów i dynamiczne przełączanie dzięki systemowi Lucid Virtu. Na tym udoskonalenia się nie kończą. Intel zdecydował się bowiem na implementację ciekawych, dodatkowych technologii.

iGPU - grafka zintegrowana - * nie wszystkie płyty z układem Z68 wyposażone są w wyjścia obrazu dla zintegrowanej grafiki i tym samym pozbawione sa możliwości obsługi QuickSync

Łatwo stwierdzić, że Z68 łączy w sobie zalety układów P67 i H67, nie dziedzicząc równocześnie ich wad. Dodatkowo jest wyposażony w technologię Intel Smart Response Technology, którą szerzej opisujemy w dalszej części artykułu. Z miejsca nasuwają się też pytania na temat współpracy zintegrowanego z procesorami układu graficznego oraz samodzielnej karty graficznej. Już od jakiegoś czasu wiadomo, że współpraca jest realizowana dzięki oprogramowaniu Lucid Virtu. Nie omieszkaliśmy dokładnie zbadać jak sprawdza się to w praktyce.

Użytkownicy komputerów przenośnych już jakiś czas temu otrzymali do dyspozycji system NVIDIA Optimus. Pozwalał on na dynamiczne (bez udziału użytkownika) przełączanie układów graficznych w notebookach. Na dziś dzień współpracą zintegrowanej i samodzielnej grafiki na płytach z chipsetem Z68 zajmuje się system Lucid Virtu. NVIDIA nie powiedziała jednak ostatniego słowa, jeśli chodzi o oprogramowanie tego typu. Zieloni zapowiedzieli już własne oprogramowanie do płyt Z68 o nazwie NVIDIA Synergy. Jak na razie nie wiadomo kiedy nastąpi jego premiera.

Więcej o płytach głównych:

• Asus Rampage III Black Edition i Gigabyte G1.Assassin - płyty dla graczy
• Sandy Bridge: przegląd płyt głównych z chipsetem P67
• Intel Sandy Bridge - chipset P67 vs H67

Pobierz 3D Mark 11

Pobierz benchmark Final Fantasy XIV

Jeden z najbardziej popularnych benchmarków mierzących wydajność twardych dysków. Przed uruchomienie aplikacji decydujemy o ilości powtórzeń testów. Program podaje wyniki odczytu i zapisu sekwencyjnego oraz blokowego (512 KB, 4KB i 4KB QD32). Wynik podawany jest w megabajtach na sekundę [MB/s] - im więcej tym lepiej.

Pobierz Crystal Disk Mark

Pobierz PC Mark Vantage

Płyty firm Asus i MSI są bardzo podobnymi konstrukcjami. Na ich tle wyróżnia się Gigabyte, którego płyta nie została wyposażona w wyjścia wideo zintegrowanej grafiki. W konsekwencji nie działa na niej system Virtu oraz wspomaganie dekodowania wideo przez integrę, czyli technologia Intel Quick Sync. Nie można jednak wykluczyć, że te funkcjonalności zostaną dodane w kolejnych wersjach BIOS.

 Po lewej Gigabyte GA-Z68X-UD7-B3, po prawej MSI Z68A-GD80

Płyta Gigabyte ma za to więcej portów USB 3.0 oraz PCIE Express x16. Jako jedyna umożliwia też wykorzystanie konfiguracji 3-way (zarówno NVIDIA SLI, jak i AMD CrossfireX). Przed wyborem warto dokładniej przyjrzeć się wyposażeniu: Gigabyte i MSI mają dwa porty LAN, Asus Bluetooth 2.1 + EDR w standardzie i dodatkowe wyjście wideo D-Sub. Sprzęt MSI jako jedyny oferuje złącze eSATA w standardzie III.

Płyta bardzo przypomina model Pro serii P67, kluczową zmianą jest oczywiście zastosowanie nowego chipsetu i możliwości jakie przed nami otwiera. Możliwość wykorzystania zintegrowanej grafiki, technologii Quick Sync czy SRT sprawia, że sprzęt staje się bardziej atrakcyjny dla odbiorcy.

Wykonaniu płyty nic nie można zarzucić. Uwagę zwracają fantazyjnie profilowane radiatory na sekcji zasilania i niebieska kolorystyka.  

Na tylnym panelu znajdziemy sześć portów USB 2.0, eSATA, moduł Bluetooth (nad czerwonymi portami USB), optyczne wyjście dźwięku S/PDIF i prawie pełen komplet wyjść obrazu (HDMI, DVI i D-Sub/VGA - brakuje jedynie DisplayPort). Standardowo otrzymujemy sześć portów mini-jack do obsługi dźwieku, jeden port LAN oraz dwa porty USB 3.0.

Płytę wyposażono w trzy sloty PCI Express x16 2.0, dwa sloty PCI Express x1 oraz dwa PCI. Dzięki zastosowaniu dodatkowego kontrolera SATA, liczba portów SATA III zwiększyła się do czterech (w standardzie otrzymujemy także cztery porty SATA II). Komputer możemy uruchamiać i resetować za pomocą przycisków umieszczonych na PCB. Dodatkowo na płycie znajdziemy przełączniki procesorów EPU i TPU oraz przycisk MemOK!, który bywa pomocny przy uruchomieniu komputera z "opornymi" pamięciami RAM.

Płyta Asusa zadowoli większość użytkowników. Dzięki wyprowadzeniu wyjść obrazu dla zintegrowanej grafiki otrzymujemy pełną funkcjonalność chipsetu Z68.

Płyta Gigabyte wyróżnia się na tle konkurentów. Jest z wyższej półki cenowej i uwaga - nie ma wyjścia obrazu zintegrowanego układu graficznego. Gigabyte ma w ofercie płyty główne Z68, które sa wyposażone w wyjścia obrazu integry. Początkowo może wydawać się, że wykorzystanie chipsetu Z68 i brak wyjść wideo na płycie głównym jest posunięciem absurdalnym, jednak przy dzisiejszych rozwiązaniach przełączania grafik na płytach z układem Z68, podłączanie wyjścia obrazu do integry może być problematyczne dla graczy. Wyjaśniamy to szczegółowo w dalszej części artykułu.

Co tu dużo pisać - płyta wygląda po prostu świetnie. Szkoda jedynie, że cena tej konstrukcji znacząco odróżnia się od zaprezentowanych w artykule produktów konkurencji. Oczywiście ma też bogatsze wyposażenie, jednak brak wyjść wideo zintegrowanej grafiki i związane z tym ograniczenia nieco niekorzystnie odbijają się na jej "pełnym obrazie".

Na tylnym panelu znalazło się miejsce na łączony port PS2, sześć portów USB 3.0, dwa porty UBS 2.0, dwa porty eSATA w wersji Power, dwa porty LAN, oraz dwie wersje interfejsu FireWire (standard i mini).

Na płycie znalazło się miejsce dla czterech portów PCI Express x16 2.0, jednego slotu PCI Express x1 oraz dwóch slotów PCI. Dzięki zastosowaniu dodatkowych kontrolerów liczba portów SATA III zwiększyła się do czterech.

Płyta Gigabyte należy do tych z wyższej półki cenowej. Wykonanie jest niemal perfekcyjne, ale doskwiera brak wyjść wideo integry. Na dziś dzień niemożliwe jest wykorzystanie na tej płycie technologii Quick Sync, więc jedyną zaletą z posiadania chipsetu Z68 jest technologia Intel SRT. Nie wykluczamy, że kolejne wersje BIOS mogą rozszerzyć funkcjonalność płyty, choćby o wspomnianą akcelerację konwersji wideo za pomocą zintegrowanej grafiki. 

Podobnie jak w przypadku płyty Asusa, także i tu otrzymujemy płytę bliźniaczo podobną do konstrukcji opartych na chipsecie P67. Jakość wykonania płyty nie daje żadnych powodów do narzekań, producent chwali się wykorzystaniem podzespołów klasy Military Class II. 

Rozmieszczenie portów jest optymalne, uwagę zwraca dodatkowe, 6-pinowe gniazdo zasilania.

Na tylnym panelu znajdziemy łączony port PS2, optyczne wyjście dźwięku S/PDIF, cztery porty USB 2.0, dwa porty USB 3.0, FireWire w wersji standardowej, dwa porty LAN, eSATA w wersji SATA III, dwa wyjścia wideo (HDMI i DVI) oraz sześć portów mini-jack do obsługi dźwięku. 

Płytę wyposażono w trzy porty PCI Express x16 2.0, dwa porty PCI Express x1 oraz dwa PCI. Na PCB znalazło się miejsca na przyciski Power, Reset oraz OC Genie (automatyczne podkręcanie). Dodatkowy konstroler SATA zapewnia jeden dodatkowy port SATA III na płytce drukowanej oraz eSATA w tej wersji.

Płyta MSI jest przemyślanym produktem, jednak jej cena jest wyższa od konkurencyjnej płyty Asusa. Dzięki wyprowadzeniu wyjść obrazu dla zintegrowanej grafiki otrzymujemy pełną funkcjonalność chipsetu Z68.

Kluczowym problemem jest technologia Intel Quick Sync, czyli zaprzęgniecie zintegrowanej z procesorami Sandy Bridge grafiki do konwersji wideo. Przypomnijmy, że ta technologia działa znacznie szybciej od konwersji ze wsparciem kart GeForce oraz Radeon. Dzięki Virtu możliwe jest zarówno korzystanie z samodzielnej karty graficznej, jak i obliczenia za pomocą sprzętowego modułu dekodującego w zintegrowanym układzie graficznym Sandy Bridge. Coś takiego było niemożliwe przy wykorzystaniu chipsetu P67.

Dzięki Virtu możemy pracować na oszczędnym zintegrowanym układzie graficznym, a system automatycznie włączy do akcji samodzielną kartę graficzną, jeśli tylko zajdzie taka potrzeba. Monitor podłączamy do komputera za pomocą jednego kabla. Są możliwe dwie konfiguracje:

• Virtu iGPU - monitor podłączony do wyjścia wideo na płycie głównej (integra)
• Virtu dGPU - monitor podłączony wyjścia wideo w samodzielnej karcie graficznej.

Pierwsza konfiguracja pozwala się cieszyć niskim poborem energii (zintegrowana grafika) i dużą mocą obliczeniową samodzielnej karty graficznej w aplikacjach (grach), które jej potrzebują. Jeśli tylko sterowniki obsługują daną grę, system automatycznie przełączy się ze zintegrowanej grafiki na odrębną.

W drugiej konfiguracji do wyświetlania grafiki wykorzystywana jest samodzielna karta graficzna, ale możliwe jest korzystanie z możliwości zintegrowanego układu graficznego w procesorach Sandy Bridge w innych zastosowaniach, takich jak QuickSync. 

Konfiguracja systemu Virtu jest prosta. Na początek należy włączyć odpowiednią opcję w EFI  - w przypadku płyty Asusa jest to Lucid Mutli Monitor, a MSI - IGD Multi-Monitor. W zależności od tego, czy chcemy korzystać z systemu iGPU, czy dGPU, odpowiednio konfigirujemy obraz wyjściowy.

Po załadowaniu systemu Windows czeka nas jeszcze instalacja oprogramowania Virtu. To w zasadzie wszystko - system jest gotowy do pracy. Dzięki aplikacji Lucid możemy konfigurować takie drobiazgi jak wyświetlanie logo Virtu w aplikacjach, które mają wsparcie tego systemu oraz odłączyć zintegrowaną bądź odrębną kartę graficzną.

Niestety, pomimo tego, że w konfiguracji iGPU korzystamy z integry, a nawet możemy odłączyć za pomocą oprogramowania samodzielną kartę graficzną, to nie zostanie ona całkowicie wyłączona (w konfiguracji Virtu dGPU możemy odłączyć integrę). Karta będzie pracować w trybie spoczynku, a jej wentylatory nadal pracować. Czy doczekamy się możliwości absolutnego odcięcia karty graficznej od źródła energii?

W konfiguracji Virtu iGPU uruchomienie gry obsługiwanej przez oprogramowanie (jest ich około 150) powoduje włączenie do akcji samodzielnej karty graficznej, co może (ale nie musi) być sygnalizowane przez pojawienie się logo Virtu. Co z grami, które nie obsługują Lucid Virtu w przypadku konfiguracji iGPU? Po prostu uruchomią się na zintegrowanym układzie graficznym. Na razie jest to jeden z większych minusów tej technologii. Baza obsługiwanych gier musi szybko się powiększyć. W konfiguracji Virtu dGPU takich problemów nie ma - gry uruchamiają się od razu z wykorzystaniem odrębnej karty graficznej.

Dark Void - na razie bez oficjalnej obsługi Virtu iGPU