Wydajne, pojemne i... niedrogie
Sprawdziliśmy w działaniu dwa zestawy dwukanałowe, które cechują się dobrymi możliwościami. Zarówno jeden, jak i drugi zestaw oferuje popularną pojemność 4 GB (dwa moduły pamięci po 2 GB) i częstotliwość pracy 1600 MHz (PC3-12800). Jest to ukłon w stronę tych użytkowników, którzy nie zamierzają przepłacać za pamięć, a równocześnie chcą by miały one choć trochę lepsze możliwości.
W testach wzięły udział zestawy pamięci Kingston HyperX Blu 1600 MHz oraz GoodRAM Play 1600 MHz. Oczywiście zestawy pracujące z taką samą częstotliwością będą oferować praktycznie tą samą wydajność. Oba zestawy różnią się czasami dostępu oraz - jak wykażą nasze testy - możliwościami podkręcania.
W testach często wykorzystujemy mocne procesory, ale jako że wielu użytkowników nie ma w domu tak potężnych jednostek, wykorzystaliśmy przeciętnego Athlona II X2 (Regor). Chcieliśmy pokazać, że podkręcanie RAM i kontrolera pamięci na takiej platformie również może przynieść wymierne korzyści. Nie zamierzaliśmy bić jakichkolwiek rekordów i podkręcaliśmy sprzęt w zakresie, który powinien leżeć w zasięgu większości użytkowników. Najlepsze efekty przyspieszenia działania RAM daje oczywiście podkręcanie równocześnie samej pamięci jak i kontrolera. Podkręcanie kontrolera pamięci jest szczególnie istotne w przypadku platformy AMD AM3.
Nie we wszystkich zastosowaniach zwiększenie taktowania RAM/kontrolera przyniesie adekwatny wzrost wydajności. Dużo zależy od konkretnego programu oraz od tego, jak korzysta z pamiąci RAM. W sieci można natknąć się na testy pamięci, gdzie szuka się wydajności tam, gdzie jej nie ma. My postanowiliśmy sprawdzić efekt podkręcenia RAM w różnych popularnych zastosowaniach (także w grach).
Kingston HyperX Blu 2 x 2GB 1600MHz
Aluminiowe radiatory w znanym z serii HyperX niebieskim kolorze dobrze spełniają swoją rolę. Są to wciąż pamięci z segmentu dla entuzjastów, ale już nie dla tych najbardziej wymagających. W ofercie Kingstona znajdują się także oszczędne pamięci LoVo (LowVoltage), które umożliwiają pracę przy zasilaniu 1,35-1,5V. Za jakiś czas na naszych łamach pojawi się test sprawdzający, w jaki sposób wartość zasilania RAM wpływa na energooszczędność całej platformy.
Testowane przez nas pamięci o oznaczeniu KHX1600C9D3B1K2/4GX nie są jedynymi zestawami Blu o tej wielkości i częstotliwości. Na stronie Kingstona można znaleźć identyczny zestaw pozbawiony jednak profilu XMP oraz wymagający zasilania 1,7-1,9V dla taktowania 1600 MHz (testowy zestaw wymagał zasilania 1,65V). Przy zakupie warto zwrócić na to uwagę, zwłaszcza jeśli posiadamy platformę opartą na procesorach Intel wykorzystujących mikroarchitekturę Nehalem - wtedy stosowanie pamięci o napięciu powyżej 1,65V może zniszczyć kontroler, a w konsekwencji cały procesor.
W SPD oprócz profilów JEDEC zapisano także XMP 1600 MHz. Obecność profilu - nawet jeśli z niego nie skorzystamy - pozwala łatwo sprawdzić wartości konfiguracyjne RAM. Pamięci HyperX zwykle podkręcają się naprawdę przyzwoicie, wygląda jednak na to, że ta zasada nie zawsze będzie się sprawdzać w przypadku pamięci Blu. Warto jednak pamiętać, że każdy zestaw podkręca się inaczej. Przy wykorzystaniu testowych modułow nie udało nam się osiągnąć rewelacyjnych wyników - więcej szczegółow znajdziecie na stronie poświęconej podkręcaniu.
W momencie przeprowadzania testów cena zestawu pamięci Kingston HyperX DDR3 2 x 2 GB 1600MHz CL9 wahała się od 240 do 330 zł.
| Kingston HyperX Blu 2 x 2GB 1600 MHz CL9 | |||
| plusy: • dobry stosunek ceny do możliwości • profil XMP | |||
| minusy: • średni potencjał podkręcania | |||
| Średnia cena w momencie pisania artykułu: ok. 285 zł | |||
GoodRAM Play 2 x 2GB 1600MHz
Od strony wizualnej zestaw pamięci GoodRAM przedstawia się całkiem atrakcyjnie. Anodyzowane na czarno radiatory pozostawały chłodne niezależnie od naszych działań (podkręcanie, zwiększanie napięcia) - w tych modułach naprawdę tkwi spory potencjał. Nasz rodzimy producent pamięci RAM, a także - co warto przypomnieć - jedyny producent RAM w Europie, już nieraz pozytywnie zaskakiwał swoimi produktami.
Seria pamięci Play powstała w odpowiedzi na potrzeby użytkowników, którzy poszukiwali modułów RAM w segmencie pomiędzy 1333 MHz a 2000 MHz. Niedrogie pamięci Play o taktowaniu 1600 MHz mają wypełnić tę lukę w ofercie GoodRAM.
W SPD nie został zapisany profil, w jakim powinna działać pamięć przy taktowaniu 1600 MHz. Zestaw musimy skonfigurować ręcznie.
W momencie przeprowadzania testów cena zestawu pamięci GoodRAM Play DDR3 2 x 2GB 1600MHz CL8 wahała się od 226 do 338 zł.
| GoodRAM Play 2 x 2GB 1600 MHz CL8 | |||
| plusy: • dobry stosunek ceny do wydajności • dobra podatność na podkręcanie | |||
| minusy: • brak nominalnych parametrów w SPD | |||
| Średnia cena w momencie pisania artykułu: ok. 300 zł | |||
Platforma testowa:
W teście wykorzystano sterowniki:
AMD Catalyst 10.10
Aplikacje testowe
Sandra 2010 – To jeden z najpopularniejszych benchmarków syntetycznych, wyposażony w mnóstwo różnorodnych testów, dzięki którym możemy przetestować niemal dowolny aspekt platformy sprzętowej. W tym przypadku wykorzystaliśmy test Memory Bandwidth, który sprawdza przepustowość pamięci RAM. Uśredniony wynik (Aggregate Memory Performance) podawany jest w gigabajtach na sekundę (GB/s) - im więcej tym lepiej. Drugi z wykorzystanych testów to Memory Latency, który sprawdza czas dostępu do pamięci RAM. Wynik podawany jest w nanosekundach - im mniej tym lepiej.
Jeden z najlepszych i najbardziej popularnych programów do szyfrowania danych. Za jego pomocą można między innymi szyfrować całe dyski, bądź partycje. Wykorzystaliśmy wbudowany w aplikację benchmark do przeliczania próbki o wielkości 1GB. Testy są przeprowadzane w pamięci RAM. Aby przeprowadzić test, po uruchomieniu programu z menu „Narzędzia” wybierz opcję „Testuj”. Następnie w nowym okienku ustaw wielkość bufora na 1GB i uruchom test za pomocą przycisku „Testuj”. Benchmark wbudowany w program sprawdza wydajność procesora za pomocą trzech różnych algorytmów szyfrowania, a mianowicie: AES (Advanced Encryption Standard), Serpent i Twofish (oraz ich kombinacji).
Bardzo dobry, a na dodatek darmowy program do konwersji wideo. Występuje w wersjach 32 i 64-bitowych. Aplikacja ma duże możliwości, skwapliwie wykorzysta do obliczeń każdy rdzeń procesora, a także karty graficzne GeForce z technologią CUDA (w programie niestety nie ma wsparcia dla ATI Stream). W testach wykorzystaliśmy wersję x64. Test polegał na konwersji pliku wideo o wielkości 358 MB w rozdzielczości 1650 x 928 i formacie AVI (MPEG-4 Visual) (bitrate 11 Mb/s) do formatu H.264 (bitrate 2 Mb/s) i rozdzielczości HD (1280 x 720). Wielkość pliku po konwersji wynosiła około 35 MB. Czas konwersji mierzony był w sekundach, im mniej, tym lepiej.
Tom Clancy's H.A.W.X.2 Benchmark - Testy przeprowadziśmy w rozdzielczości 1680 x 1050 w wersji DirectX 9.0c. Wykorzystaliśmy maksymalne możliwe ustawienia oprócz wygładzania krawędzi, które zostało całkowicie wyłączone. Test był przeprowadzany trzykrotnie, a wynik został uśredniony. Wynik wyrażany jest w średniej ilości klatek na sekundę - im więcej tym lepiej.
Lost Planet 2 - Druga część Lost Planet firmy Capcom wyposażona jest w benchmark (jest on także dostępny jako oddzielny program), za pomocą którego możemy sprawdzić działanie gry za pomocą dwóch testów, w ustawieniach DirectX 9 lub DirectX 11. Wykorzystaliśmy test B (jego przebieg jest w zasadzie identyczny, w odróżnieniu od testu A) w rozdzielczości 1680 x 1050 w wersji DirectX 9.0c. Testy przeprowadziliśmy z wyłączonym anty-aliasingiem. Test był przeprowadzany trzykrotnie, a wynik został uśredniony. Wynik wyrażany jest w średniej ilości klatek na sekundę - im więcej tym lepiej.
Podkręcamy IMC oraz RAM
IMC, czyli Integrated Memory Controller (zintegrowany kontroler pamięci RAM) znajduje się w części procesora zwanej uncore (w odróżnieniu od części core, czyli właściwego procesora). W części uncore może znajdować się także podręczna pamięć L3 czy kontroler PCI Express. W BIOS-ie z nazwą uncore spotkamy się na platformie Intel. Na płytach AMD w BIOS-ie taktowanie części uncore, a więc i kontrolera pamięci RAM, ukryte jest zwykle pod nazwą NB Frequency.
Po lewej opcje taktowania IMC przy użyciu procesora AMD Athlon II (Regor), po prawej AMD Phenom II BE (Thuban)
Każdy moduł RAM ma pamięć SPD, w której zawarte są pliki konfiguracyjne. Większość z nich zgodna jest ze standardami JEDEC. Istnieją jednak profile rozszerzone, które pozwalają pamięci RAM pracować przy użyciu parametrów przekraczających normy. Na platformie Intela takimi profilami są XMP, chociaż należy zaznaczyć, że wiele płyt pod AMD także może je obsługiwać - nie jest jednak powiedziane, że będą one działać idealnie.
Firma AMD stworzyła własne profile o nazwie BEMP, które są rozwiązaniem programowym - zarządza się nimi za pomocą aplikacji AMD OverDrive. Aplikacja ta do efektywnego działania pamięci 1600 MHz może podnieść taktowanie kontrolera ze standardowych 2,0 do 2,4 GHz (wedle AMD taka wartość jest bezpieczna dla kontrolera w procesorach Phenom II BE - wyższe wartości mogą wymagać podniesienia napięcia).
Większość płyt głównych dla AM3 umożliwia wykorzystanie pamięci DDR3 1600MHz, ale nawet jeśli ustawimy odpowiednią wartość taktowania w BIOS-ie, częstotliwość działania kontrolera może się nie zmienić. Wydaje się, że firma AMD odstawiła nieco na boczny tor kwestię profilów BEMP, bo dział poświęcony BEMP na stronie AMD jest ubogi i nie uwzględnia nawet chipsetów z serii 8 i procesorów Thuban z odblokowanym mnożnikiem. Szkoda, gdyż jest to naprawdę znakomite rozwiązanie, ale wciąż rzadko spotykane. Skąd przeciętny użytkownik (nawet taki, który potrafi ustawić w BIOS-ie odpowiednie taktowanie, napięcie i opóźnienia dla RAM) ma wiedzieć, że musi także przy okazji zwiększyć taktowanie kontrolera? Profile BEMP powinny załatwić tą sprawę za niego, jednak i bez nich przy odrobinie wiedzy będziemy mogli sobie poradzić. Między innymi z tego powodu wykonaliśmy testy obu zestawów także przy standardowym taktowaniu kontrolera RAM.
Niejakim problemem jest to, że w procesorach Athlon II mnożnik IMC jest zablokowany. Możliwość jego podniesienia mamy jedynie poprzez zwiększanie częstotliwości magistrali systemowej. Standardowe taktowanie magistrali na platformie AM3 to 200 MHz, natomiast kontrolera to 2000 MHz. Odblokowany mnożnik uncore mają jedynie procesory w wersji Black Edition (a więc tylko Phenomy II BE). Możliwości w podkręcaniu kontrolera procesorów Phenom II BE i Athlon II są podobne. Oczywiście podstawowa różnica to odblokowany w górę mnożnik NB.
Podkręcanie - GoodRAM Play
Zestaw GoodRAM Play bez najmniejszych problemów "wskoczył" na 1800 MHz przy niezmienionych timingach (8-8-8-24). Taktowanie IMC wynosiło 2700 MHz. Mnożnik procesora został zmniejszony do 11.
Podkręcanie - Kingston HyperX Blu
Na początku chcieliśmy oba zestawy podkręcić do tej samej częstotliwości, pozostając przy niezmienionych timingach. Okazało się jednak, że testowy zestaw Blu ma poważne problemy ze stabilnością przy założonej przez nas granicy 1800 MHz. Nie pomagało luzowanie timingów (zwiększanie czasu dostępu), ani podbijanie napięcia.
Poprzestaliśmy więc na przetaktowaniu pamięci do 1733 MHz przy standardowych (dla taktowania 1600 MHz) opóżnieniach, czyli 9-9-9-27. Taktowanie IMC wynosiło 2600 MHz. Mnożnik procesora został zmniejszony do 11,5.
Widać więc, że w tym teście pamięć GoodRAM Play będzie miała przewagę - zarówno pod względem czasu dostępu (timingów), jak i taktowania. Różnice są jednak niewielkie. Z pewnością będą widoczne w testach syntetycznych, ale czy zobaczymy je w testach rzeczywistych? Postanowiliśmy nie obniżać taktowania zestawu GoodRAM do poziomu osiągniętego przez Kingston HyperX Blu, aby sprawdzić czy owe niewielkie różnice będą miały wpływ na działanie komputera. Takie porównanie będzie znacznie ciekawsze, bo oczywiste jest, że oba zestawy podkręcone do takiej samej wartości osiągnęłyby praktycznie identyczną wydajność. W przypadku tego testu zrezygnowaliśmy ze zmian czasów dostępu. Jeśli jednak ta tematyka was interesuje, dajcie nam znać w komentarzach.
Jak widać na zrzutach ekranowych, pomimo zmiany magistrali systemowej zadbaliśmy o to, by taktowanie procesora pozostało na podobnym poziomie (standardowo 3 GHz).
W testach syntetycznych wyraźnie widać wzrost przepustowości pamięci RAM. Czy to jednak wystarczy, by zauważyć wzrost wydajności w aplikacjach użytkowych oraz grach?
Podkręcenie pamięci i kontrolera zaowocowało też zmniejszeniem czasu dostępu do pamięci. O ile przy standardowych ustawieniach różnice pomiędzy pamięciami GoodRAM CL8 i Kingston CL9 były większe, to po podkręcaniu praktycznie się zacierają.
Syntetyczne testy potwierdzają, że nasze działania (tzn. podkręcenie IMC oraz RAM) przyniosły korzyści. Czy okażą się one wymierne? To wykażą testy w realnych zastosowaniach. Podkręcenie wyłącznie kontrolera lub wyłącznie RAM przyniosłoby mniejsze efekty, dlatego warto łączyć te działania - zwłaszcza w przypadku platformy AM3.
Testy: szyfrowanie
Pierwszy rzeczywisty test wskazuje na to, że korzyści z podkręcenia RAM nie będą widoczne tylko na słupkach wyników syntetycznych benchmarków. Korzyści z podkręcenia RAM przy takich zastosowaniach jak szyfrowanie danych za pomocą programu TrueCrypt będą, ale trudno mówić o powalającej różnicy.
Jak widać na wykresach, w dwóch z trzech testów słabiej podkręcona pamięć Kingstona zalicza lepsze wyniki. Różnice pomiędzy GoodRAM Play po podkręcaniu są minimalne. Benchmark wbudowany w program TrueCrypt przeprowadza testy w pamięci RAM (wielkość próbki w teście wynosiła 1 GB).
Lost Planet 2
Lost Planet 2 - 1680 x 1050, Test B, DirectX 9.0c - [FPS] więcej = lepiej
Zysk z przetaktowania pamięci w Lost Planet 2 praktycznie nie istnieje. W przypadku niektórych gier wyższe taktowanie RAM będzie oznaczało szybsze działanie, a w przypadku innych - takich właśnie jak Lost Planet 2 - wzrost szybkości będzie niemal zerowy.
Wyniki zostały uśrednione, po czym zaniknęły jakiekolwiek różnice w przypadku pamięci GoodRAM. Precyzując, na niepodkręconych pamięciach uzyskaliśmy średnio 30,6 klatek na sekundę, a na podkręconych 31, 4 klatek na sekundę. W przypadku pamięci Kingston różnica jest bardziej widoczna, ale nadal minimalna.
Tom Clancy's H.A.W.X 2
Tom Clancy's H.A.W.X 2 - 1680 x 1050, DirectX 9.0c - [FPS] więcej = lepiej
W H.A.W.X 2 widać wyraźną korzyść z podkręcenia kontrolera pamięci i samego RAM-u. Gra może działać średnio 5 klatek na sekundę szybciej, a więc nie jest to różnica mieszcząca się w granicach błędu pomiarowego, ale rzeczywisty przyrost wydajności.
Jeśli zamierzamy podkręcić równocześnie RAM/IMC, procesor i kartę graficzną, to po zsumowaniu powinniśmy otrzymać całkiem przyzwoity wzrost wydajności całej platformy.
Konwersja wideo
MediaCoder x64 - konwersja pliku wideo - [s] mniej = lepiej
Konwersja materiału wideo za pomocą 64-bitowej wersji programu MediaCoder na podkręconej pamięci także postępuje szybciej. Wprawdzie to tylko parę procent więcej, ale jeśli szukamy każdego sposobu na zwiększenie wydajności komputera, to podkręcanie pamięci RAM i kontrolera jest jednym z nich. Tak jak było to wspomniane wcześniej, podkręcanie pamięci RAM najlepiej łączyć razem z podkręcaniem procesora. Przyspieszając same pamięci RAM uzyskamy niewiele większą wydajność.
Podsumowanie
Oba zestawy z pewnością są warte polecenia. Oferowane są w atrakcyjnej cenie i mają praktycznie takie same możliwości. Zestaw GoodRAM ma co prawda niższe czasy dostępu i w naszych testach lepiej sprawdził się w podkręcaniu, ale przyspieszanie pamięci jest taką samą ruletką jak przyspieszanie procesorów - wiele zależy od serii układów pamięci, możliwości płyty głównej i kontrolera pamięci.
Warto zauważyć, że cena zestawów 2 x 2 GB taktowanych 1333 MHz jest jeszcze niższa, a w większości przypadków taka częstotliwość RAM będzie w zupełności zadowalająca. Zestaw Kingston HyperX Blu 2 x 2 GB 1333MHz można znaleźć w cenie zbliżonej do 200 zł, a zestaw GoodRAM 2 x 2 GB 1333 MHz (wersja bez radiatorów) nawet poniżej tej granicy.
Wykazaliśmy, że odpowiednie taktowanie pamięci RAM oraz podkręcenie kontrolera pomaga w uzyskaniu wyższej wydajności całego systemu. Nie są to wartości, które uzyskujemy zwiększając taktowanie procesora czy karty graficznej, ale z pewnością znajdą się osoby, które wezmą to pod uwagę.
Oba zestawy wydają się wręcz idealne dla platform wykorzystujących dwukanałowe zestawy DDR3, a więc AM3 czy 1156. Ich cena nie jest wygórowana, a pojemność wystarcza do większości zastosowań. Powinny być świetnym wyborem dla użytkowników, którzy chcą mieć pamięci taktowane wyżej niż 1333 MHz, a jednocześnie nie chcą przepłacać za często drogie zestawy o częstotliwości pracy równej lub wyższej niż 1800 MHz.
| Kingston HyperX Blu 2 x 2GB 1600 MHz CL9 | |||
| plusy: • dobry stosunek ceny do możliwości • profil XMP | |||
| minusy: • średni potencjał podkręcania | |||
| Średnia cena w momencie pisania artykułu: ok. 285 zł | |||
| GoodRAM Play 2 x 2GB 1600 MHz CL8 | |||
| plusy: • dobry stosunek ceny do wydajności • dobra podatność na podkręcanie | |||
| minusy: • brak nominalnych parametrów w SPD | |||
| Średnia cena w momencie pisania artykułu: ok. 300 zł | |||