Zagadka mas czarnych dziur. To możliwy ślad "nieudanych supernowych"

Radosław Kosarzycki
Czarna dziura – wizualizacjaCzarna dziura – wizualizacja
Źródło zdjęć: © Wikimedia Commons
Analiza setek kolizji czarnych dziur zarejestrowanych w ostatniej dekadzie ujawniła nieoczekiwany ubytek obiektów w pewnym przedziale mas. Naukowcy wiążą tę "lukę" z hipotezą, że część masywnych gwiazd kończy życie bez efektownej supernowej, zapadając się niemal po cichu w czarne dziury.

Zespół badaczy przyjrzał się 257 zderzeniom czarnych dziur obserwowanym na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat. W rozkładzie mas widać wyraźną nadreprezentację obiektów o masie około 10 mas Słońca – to blisko trzy czwarte wszystkich analizowanych przypadków. Jednocześnie czarne dziury ważące między 12 a 16 mas Słońca pojawiają się zdecydowanie rzadziej, niż można by oczekiwać.

Zweryfikowane pomiary sugerują, że populacja czarnych dziur o masie zbliżonej do 10 mas Słońca nie jest jednorodna z resztą – szczególnie pod względem tempa wirowania. Badacze wskazują na węższy rozrzut prędkości rotacji tych obiektów, co może oznaczać wspólne źródło ich powstawania i podobne warunki "narodzin".

Standardowy scenariusz zakłada, że masywne gwiazdy u kresu życia eksplodują jako supernowe, wyrzucając znaczną część materii w przestrzeń. Pozostałe jądro może wtedy przekształcić się w gwiazdę neutronową albo w czarną dziurę. Teoria dopuszcza jednak także inny wariant: część masywnych gwiazd może zapaść się grawitacyjnie bez eksplozji, tworząc czarną dziurę w sposób niemal pozbawiony widowiskowych sygnałów.


WIDEO
Prof. Mądry nie ma złudzeń. "Matematyka się skończyła"

Takie ciche zapadnięcia – określane jako nieudane supernowe – nie doczekały się dotąd jednoznacznej dokumentacji obserwacyjnej. Astronomowie podejrzewają jednak, że ten mechanizm mógłby tłumaczyć, dlaczego w układach podwójnych, które z czasem doprowadzają do zderzeń i emisji fal grawitacyjnych, tak często pojawiają się czarne dziury o określonej masie, a znacznie rzadziej obiekty z przedziału 12–16 mas Słońca.

Wnioski płyną z prac zespołu z Caltech kierowanego przez Katerinę Chatziioannou, z udziałem Isaaca Legreda i Jacoba Golomba, opublikowanych w czasopiśmie "Physical Review D". Badacze podkreślają, że rozkład mas wyznaczany na podstawie sygnałów z detektorów fal grawitacyjnych ma silny związek z tym, jak powstają czarne dziury. Szczególnie istotny jest wyraźny "szczyt" liczby obiektów o masie około 10 mas Słońca, sugerujący ich specyficzne pochodzenie.

W analizach wykorzystano pomiary z obserwatoriów LIGO, Virgo i KAGRA. Isaac Legred zwracał uwagę, że bezpośrednie uchwycenie takich zdarzeń jest wyjątkowo trudne, bo w praktyce poszukuje się gwiazd, które nie dały wyraźnego sygnału wybuchu i po prostu przestały być widoczne, zostawiając po sobie ciemność. Uzyskane wyniki pozostają spójne z modelem nieudanych supernowych, ale naukowcy zastrzegają, że potrzebne są kolejne analizy i obserwacje nowych przypadków, by solidnie potwierdzić ten scenariusz.

Wybrane dla Ciebie
ZATRZYMAJ SIĘ NA CHWILĘ… TE ARTYKUŁY WARTO PRZECZYTAĆ