Dokładne pomiary wykonane po wykryciu obiektu pokazały, że GJ 3090 b, krążąca wokół czerwonego karła GJ 3090, wyraźnie odstaje od "standardu" znanego z większości układów planetarnych. Zespół badawczy wyznaczył kąt między płaszczyzną orbity planety a równikiem gwiazdy i uzyskał wynik, który stawia ten system w gronie najbardziej intrygujących przykładów wśród znanych egzoplanet.
W typowym scenariuszu powstawania gwiazd i planet wszystko rodzi się z jednego, spłaszczonego dysku gazu i pyłu. Skutkiem jest tzw. układ wyrównany: orbity planet zazwyczaj leżą blisko płaszczyzny równika gwiazdy, a kierunek ich obiegu pokrywa się z kierunkiem jej obrotu. Dla porównania w Układzie Słonecznym osiem planet porusza się po orbitach nachylonych względem równika Słońca jedynie nieznacznie – pod kątami od 3 do nieco ponad 7 stopni.
Astronomowie zwracają uwagę, że nawet małe odchylenia potrafią być pamiątką po dawnych wydarzeniach, takich jak bliskie przejścia innych gwiazd. Dlatego istotną rolę odgrywa wyznaczanie kąta Psi, który pomaga odtwarzać przebieg formowania i późniejszej ewolucji systemów planetarnych. Yann Carteret z Uniwersytetu Genewskiego podkreślił, że to właśnie informacyjna wartość tego parametru skłoniła badaczy do sprawdzania go także w kolejnych układach.
DLA CIEBIECyfrowy Polak - Wykluczenie cyfrowe
W przypadku GJ 3090 wyniki okazały się wyjątkowo zaskakujące. Egzoplaneta nie tylko ma orbitę silnie odchyloną, ale porusza się ruchem wstecznym, czyli przeciwnie do kierunku rotacji gwiazdy. Carteret przyznał wprost: "Ku naszemu dużemu zaskoczeniu planeta GJ 3090 b znajduje się na silnie niewyrównanej orbicie i porusza się ruchem wstecznym względem gwiazdy".
Sama gwiazda GJ 3090 to niewielki i chłodny czerwony karzeł. Krążący wokół niej obiekt zaliczany jest do klasy podneptunów – ma promień 2,2 raza większy od ziemskiego i masę 4,5 raza większą niż Ziemia. Planetę wychwycono w danych z teleskopu kosmicznego TESS, który szuka spadków jasności gwiazd wywołanych tranzytem. Następnie jej istnienie potwierdził oraz parametry orbity doprecyzował spektrograf NIRPS pracujący w Obserwatorium La Silla.
Po wyznaczeniu kąta Psi dla GJ 3090 b uzyskano wartość około 136 stopni, co oznacza skrajnie niewyrównaną konfigurację. Wcześniej tylko w pięciu znanych układach wieloplanetarnych potwierdzono obecność planety o nachyleniu przekraczającym 70 stopni. Kluczowa różnica polega jednak na tym, że w systemie GJ 3090 nie znaleziono masywnego obiektu, który mógłby tłumaczyć tak niezwykłe ustawienie orbity.
Vincent Bourrier, współautor badania z Uniwersytetu Genewskiego, zaznaczył, że brak dużego towarzysza zmusza zespół do rozważania innych wyjaśnień. Jego zdaniem możliwy jest scenariusz, w którym gwiazda przechwyciła drugi dysk materii o innym nachyleniu, a dopiero później w takim materiale mogły uformować się planety. To mogłoby tłumaczyć, dlaczego GJ 3090 b porusza się po orbicie zgodnej z inną orientacją – i w efekcie krąży "pod prąd" względem obrotu gwiazdy.
Redaktor serwisu WP Tech. Od ponad 10 lat codziennie pisze o astronomii, astrofizyce, kosmologii i eksploracji przestrzeni kosmicznej. Od samego początku stara się zostać prawdziwym kronikarzem pierwszych kroków ludzkości ku gwiazdom. Tak się dobrze złożyło, że przypadło mu żyć w czasach, w których ludzkość dokonuje fenomenalnych odkryć i po raz pierwszy w historii ma szansę zajrzeć na kres wszechświata i postawić stopę na innej planecie. Poza pracą - miłośnik psów i wielokilometrowych spacerów po lasach Wielkopolski.
