Mikroblazar IRAS 18293−0941 odkryty w Drodze Mlecznej

IRAS 18293−0941 tworzy duet: czarną dziurę o masie około dziesięciu mas Słońca oraz towarzyszącą jej gwiazdę. Oba obiekty obiegają wspólny środek masy w zaledwie 11 dni. Czarna dziura przechwytuje materię z gwiazdy, a z opadającego gazu powstaje dysk akrecyjny, z którego materiał stopniowo spływa dalej do wnętrza czarnej dziury.

Nie cała materia z dysku akrecyjnego zostaje wciągnięta przez czarną dziurę. Część jest wyrzucana w dwóch przeciwnych kierunkach jako strugi cząstek, czyli dżety. W tym przypadku szczególnie istotne jest ustawienie układu: jedna ze strug jest zwrócona niemal dokładnie w stronę Ziemi. Taka geometria upodabnia IRAS 18293−0941 do blazarów – obiektów zasilanych przez supermasywne czarne dziury, w których dżet także "celuje" w obserwatora.

Z pomiarów radiowych wynika, że struga oddalająca się od nas wyczyściła z materii międzygwiazdowej obszar o długości około 100 lat świetlnych. W przypadku klasycznych blazarów dżety potrafią osiągać rozmiary liczone w milionach lat świetlnych, jednak ich źródła znajdują się daleko poza Drogą Mleczną. Mikroblazar w naszej Galaktyce daje szansę śledzenia podobnych zjawisk z dużo większą rozdzielczością i dokładnością.

Jedna ze strug natrafiła na gęsty obłok materii międzygwiazdowej. Taka interakcja doprowadziła do przyspieszenia cząstek do energii stukrotnie wyższych niż te osiągane w Wielkim Zderzaczu Hadronów. Poruszają się przy tym z prędkościami tylko nieznacznie mniejszymi od prędkości światła, co stawia je wśród najszybszych cząstek obserwowanych w Drodze Mlecznej.

IRAS 18293−0941 został zarejestrowany już w 1983 r. przez satelitę IRAS, jedno z wczesnych kosmicznych obserwatoriów podczerwieni. Jego prawdziwy charakter udało się jednak ustalić dopiero teraz, po połączeniu danych z obserwacji optycznych oraz pomiarów w promieniowaniu rentgenowskim, gamma i w zakresie radiowym. Benito Marcote, starszy naukowiec wspierający w ASTRON i JIVE, wyjaśniał, że była to wielozakresowa kampania obserwacyjna, a samo odkrycie otwiera drogę do szczegółowego badania fizyki blazarów, których struktur nie da się rozdzielić na obrazach ze względu na ogromne odległości. Badanie zaakceptowano do publikacji w czasopiśmie "Astronomy & Astrophysics", a wersja wstępna jest dostępna w serwisie arXiv.