Mikroblazar IRAS 18293−0941 odkryty w Drodze Mlecznej

Radosław Kosarzycki
Pierwszy mikroblazar w Drodze MlecznejPierwszy mikroblazar w Drodze Mlecznej
Źródło zdjęć: © Licencjodawca
Astronomowie po raz pierwszy rozpoznali mikroblazar w Drodze Mlecznej. Układ oznaczony jako IRAS 18293−0941 leży około 12 tys. lat świetlnych od Ziemi, a jego dżet skierowany w naszą stronę może być jednym z najsilniejszych galaktycznych "akceleratorów" cząstek.

IRAS 18293−0941 tworzy duet: czarną dziurę o masie około dziesięciu mas Słońca oraz towarzyszącą jej gwiazdę. Oba obiekty obiegają wspólny środek masy w zaledwie 11 dni. Czarna dziura przechwytuje materię z gwiazdy, a z opadającego gazu powstaje dysk akrecyjny, z którego materiał stopniowo spływa dalej do wnętrza czarnej dziury.

Nie cała materia z dysku akrecyjnego zostaje wciągnięta przez czarną dziurę. Część jest wyrzucana w dwóch przeciwnych kierunkach jako strugi cząstek, czyli dżety. W tym przypadku szczególnie istotne jest ustawienie układu: jedna ze strug jest zwrócona niemal dokładnie w stronę Ziemi. Taka geometria upodabnia IRAS 18293−0941 do blazarów – obiektów zasilanych przez supermasywne czarne dziury, w których dżet także "celuje" w obserwatora.

Z pomiarów radiowych wynika, że struga oddalająca się od nas wyczyściła z materii międzygwiazdowej obszar o długości około 100 lat świetlnych. W przypadku klasycznych blazarów dżety potrafią osiągać rozmiary liczone w milionach lat świetlnych, jednak ich źródła znajdują się daleko poza Drogą Mleczną. Mikroblazar w naszej Galaktyce daje szansę śledzenia podobnych zjawisk z dużo większą rozdzielczością i dokładnością.


WIDEO
Ta gwiazda ma 20 km średnicy. Co 20 dni produkuje intensywne błyski


Jedna ze strug natrafiła na gęsty obłok materii międzygwiazdowej. Taka interakcja doprowadziła do przyspieszenia cząstek do energii stukrotnie wyższych niż te osiągane w Wielkim Zderzaczu Hadronów. Poruszają się przy tym z prędkościami tylko nieznacznie mniejszymi od prędkości światła, co stawia je wśród najszybszych cząstek obserwowanych w Drodze Mlecznej.

IRAS 18293−0941 został zarejestrowany już w 1983 r. przez satelitę IRAS, jedno z wczesnych kosmicznych obserwatoriów podczerwieni. Jego prawdziwy charakter udało się jednak ustalić dopiero teraz, po połączeniu danych z obserwacji optycznych oraz pomiarów w promieniowaniu rentgenowskim, gamma i w zakresie radiowym. Benito Marcote, starszy naukowiec wspierający w ASTRON i JIVE, wyjaśniał, że była to wielozakresowa kampania obserwacyjna, a samo odkrycie otwiera drogę do szczegółowego badania fizyki blazarów, których struktur nie da się rozdzielić na obrazach ze względu na ogromne odległości. Badanie zaakceptowano do publikacji w czasopiśmie "Astronomy & Astrophysics", a wersja wstępna jest dostępna w serwisie arXiv.

Wybrane dla Ciebie
ZATRZYMAJ SIĘ NA CHWILĘ… TE ARTYKUŁY WARTO PRZECZYTAĆ