O wiek ogromnej struktury w Pilbarze geolodzy spierali się od lat. Zespół, który jako pierwszy opisał North Pole Dome, początkowo wskazywał na ok. 3,47 mld lat, ale późniejsze prace innych badaczy przesuwały datę powstania krateru na okres nie wcześniejszy niż 2,77 mld lat. Najnowsza analiza wykonana przez pierwotnych odkrywców doprowadziła jednak do innego wniosku: krater ma około 3,02 mld lat, co stawia go na czele najstarszych znanych śladów tego typu na naszej planecie.
Według ScienceAlert kluczowe okazały się badania mikroskopijnych kryształów minerałów obecnych w obrębie struktury. Geolog Chris Kirkland z Curtin University zwracał uwagę, że wcześniejsze oszacowania dopuszczały niezwykle szeroki przedział — od 2,77 mld lat aż do 400 mln lat. Nowe pomiary zawęziły datowanie i pozwoliły osadzić powstanie krateru w archaiku, czyli czasie, gdy kształtowały się ziemska skorupa, oceany i atmosfera, a życie dopiero zaczynało się rozwijać.
Sam region Pilbara od dawna przyciąga uwagę badaczy, bo zachował jedne z najlepiej utrzymanych i słabo przeobrażonych skał archaicznych na świecie. W terenie nadal da się obserwować m.in. dawne lawy poduszkowe, cherty oraz skały hydrotermalne, a część z nich wiąże się z najstarszymi śladami życia na Ziemi. Większość równie starych formacji gdzie indziej została przekształcona przez procesy geologiczne albo znalazła się głęboko pod powierzchnią — w Pilbarze przetrwały fragmenty dawnej powierzchni sprzed miliardów lat.
WIDEOŚwiatła gasną w samolocie przed lądowaniem? Tak ma być
Najbardziej przekonującą przesłanką, że North Pole Dome to ślad po zderzeniu, są tzw. shatter cones — charakterystyczne, stożkowate spękania tworzące się podczas przejścia potężnej fali uderzeniowej. Choć po miliardach lat erozji oraz przemian geologicznych sam zarys krateru jest dziś w krajobrazie niemal nieuchwytny, to właśnie shatter cones, a także specyficzne kryształy cyrkonu i apatytu umożliwiły precyzyjne określenie czasu zdarzenia.
Naukowcy podkreślają, że cyrkon dobrze sprawdza się w datowaniu nawet bardzo starych skał, ponieważ w trakcie krystalizacji "zamyka" w sobie uran, a prawie nie przyjmuje ołowiu. Z biegiem czasu uran rozpada się do ołowiu, a proporcje tych pierwiastków w krysztale pozwalają ocenić, ile czasu minęło od jego powstania. W North Pole Dome znaleziono cyrkony o nietypowej, skeletycznej budowie, co ma wskazywać na ich przekształcenie w warunkach skrajnej temperatury i ciśnienia towarzyszących uderzeniu asteroidy.
Autorzy badań podkreślają, że nowe ustalenia pomagają lepiej zrozumieć, jak dawne zderzenia z asteroidami wpływały na ewolucję środowiska i powierzchni młodej Ziemi. Z analiz ma wynikać, że tego typu zdarzenia mogły sprzyjać powstawaniu warunków i siedlisk, w których życie miało szansę się rozwijać.
W Australii i Republice Południowej Afryki znajdowano wprawdzie ślady jeszcze starszych uderzeń — m.in. w postaci zeszklonych kropli powstałych z roztopionego materiału — jednak nie udało się ich jednoznacznie powiązać z konkretnym kraterem. W przypadku North Pole Dome takie połączenie było możliwe, co czyni to miejsce ważnym nie tylko jako najstarszy znany krater uderzeniowy, lecz także jako naturalne "laboratorium" do badań procesów kształtujących Ziemię w bardzo wczesnych etapach jej historii.
Redaktor serwisu WP Tech. Od ponad 10 lat codziennie pisze o astronomii, astrofizyce, kosmologii i eksploracji przestrzeni kosmicznej. Od samego początku stara się zostać prawdziwym kronikarzem pierwszych kroków ludzkości ku gwiazdom. Tak się dobrze złożyło, że przypadło mu żyć w czasach, w których ludzkość dokonuje fenomenalnych odkryć i po raz pierwszy w historii ma szansę zajrzeć na kres wszechświata i postawić stopę na innej planecie. Poza pracą - miłośnik psów i wielokilometrowych spacerów po lasach Wielkopolski.
