Zorze na Marsie jak na Ziemi? Dane z MAVEN ujawniają mechanizm

Naukowcy analizujący pomiary z sondy MAVEN ustalili, że marsjańskie zorze mogą powstawać w procesie przypominającym ten znany z Ziemi. Wyniki pozwalają lepiej zrozumieć fizykę zjawiska i pokazują, jak szczególne — lokalne, a nie globalne — jest pole magnetyczne Marsa.

NASA kończy misję MAVEN. Marsjańska sonda przestała działać

Źródło zdjęć: © Goddard, Laboratory for Atmospheric and Space Physics, NASA, University of Colorado

Radosław Kosarzycki

24 lipca 2026, 08:30

Najnowsze badania opisane na łamach czasopisma naukowego wskazują, że zorze na Marsie mogą być skutkiem mechanizmu zbliżonego do tzw. cyklu Dungeya. Na Ziemi ten proces odpowiada za dopływ energii oraz cząstek do górnych warstw atmosfery, co prowadzi do pojawiania się zórz polarnych. W przypadku Marsa ma on jednak działać w znacznie mniejszej skali, co wiąże się z odmienną strukturą magnetyzmu tej planety.

Do takich wniosków doprowadziły wieloletnie obserwacje wykonywane przez instrumenty misji MAVEN, skoncentrowanej na badaniu atmosfery i jonosfery Marsa. Badacze podkreślają, że Mars nie ma globalnego pola magnetycznego porównywalnego z ziemskim, ale jego skorupa jest silnie namagnesowana w wybranych obszarach. W efekcie powstają lokalne "mini-magnetosfery", a właśnie nad nimi rejestrowano zjawiska zorzowe, których mechanizm długo pozostawał niejasny.

Zespół amerykańskich naukowców pracujących przy misji MAVEN zidentyfikował, że pomniejszona wersja cyklu Dungeya występuje nad regionami o najsilniejszym magnetyzmie skorupy. Do analizy wykorzystano m.in. magnetometr oraz analizator elektronów wiatru słonecznego, co pozwoliło zrekonstruować układ pól oraz prądy elektryczne towarzyszące powstawaniu marsjańskich auror.

WIDEO
Czy ten obiekt to pierwszy odkryty egzoksiężyc? Jest pewien problem

Eksperci zwracają uwagę, że około 4 miliardów lat temu Mars utracił dawne, globalne pole magnetyczne, a obecne lokalne pola są pozostałością po tamtym okresie. Gdy magma stygnęła w obecności ówczesnego magnetyzmu planety, w skorupie utrwaliły się silnie namagnesowane obszary. Dziś oddziaływanie aktywności słonecznej z tymi rejonami może uruchamiać procesy prowadzące do zórz.

Sonda MAVEN rozbije się o Marsa. Dojdzie do tego za około 100 lat

Ustalenia są ważne nie tylko dla opisu współczesnego Marsa, ale także dla zrozumienia ewolucji obiektów w Układzie Słonecznym. Pokazują, że mechanizmy odpowiedzialne za powstawanie zórz mogą działać w bardzo różnych warunkach — także tam, gdzie pole magnetyczne ma charakter wyspowy i lokalny. Jak ujęła to principal investigator misji MAVEN: "To przełomowe ustalenie zmienia nasze wyobrażenie o zorzy na Marsie i pozwala zrozumieć, dlaczego Mars i Ziemia poszły różnymi ścieżkami rozwoju".

Choć sonda MAVEN utraciła kontakt z Ziemią w grudniu 2025 r. i nie udało się go później przywrócić, pozostawiony przez nią zestaw pomiarów nadal przynosi istotne rezultaty. Wnioski z analiz mogą pomóc w przygotowaniu kolejnych misji na Czerwoną Planetę oraz w lepszym zrozumieniu wpływu środowiska kosmicznego na Marsa.

Radosław Kosarzycki Dziennikarz działu Technologie

Dziennikarz działu Technologie

Radosław Kosarzycki Dziennikarz działu Technologie

Redaktor serwisu WP Tech. Od ponad 10 lat codziennie pisze o astronomii, astrofizyce, kosmologii i eksploracji przestrzeni kosmicznej. Od samego początku stara się zostać prawdziwym kronikarzem pierwszych kroków ludzkości ku gwiazdom. Tak się dobrze złożyło, że przypadło mu żyć w czasach, w których ludzkość dokonuje fenomenalnych odkryć i po raz pierwszy w historii ma szansę zajrzeć na kres wszechświata i postawić stopę na innej planecie. Poza pracą - miłośnik psów i wielokilometrowych spacerów po lasach Wielkopolski.