Mikroby z Ziemi mogą przetrwać na biegunie Księżyca. Naukowcy ostrzegają

Wyniki analiz opublikowanych 19 sierpnia 2026 r. w "Science Advances" sugerują, że odporność wybranych ziemskich drobnoustrojów była dotąd niedoszacowana. Zespół związany z NASA sprawdził, jak bakterie i grzyby towarzyszące człowiekowi zachowują się w warunkach panujących na Księżycu i doszedł do wniosku, że szczególnie sprzyjające przetrwaniu mogą być chłodne, ciemne zakamarki w okolicy południowego bieguna.

Naukowcy zwracają uwagę, że przy planowanych misjach załogowych rośnie ryzyko niezamierzonego zanieczyszczenia środowiska badań. Człowiek przenosi na sobie ogromne ilości mikroorganizmów, które mogą wydostawać się ze skafandrów lub z wnętrza habitatów i w konsekwencji trafiać na księżycową powierzchnię. W takich warunkach kluczowe staje się odróżnienie tego, co jest naturalnym składnikiem Księżyca, od śladów pozostawionych przez ludzi.

Zanim ruszą szeroko zakrojone prace terenowe na Księżycu, priorytetem ma być ustalenie, jakie dokładnie mikroby astronauci rzeczywiście tam wnoszą. Badacze podkreślają, że podobne podejście będzie miało zasadnicze znaczenie także podczas wypraw na Marsa — tylko dobra wiedza o "zanieczyszczeniu tłem" pomoże uniknąć błędów przy interpretacji ewentualnych śladów życia. Jednocześnie zwracają uwagę, że nawet bardzo rygorystyczne metody sterylizacji nie muszą usuwać w 100 proc. najbardziej wytrzymałych gatunków.

Za szczególnie odporny uznano grzyb Aspergillus niger, znany z tego, że potrafi przetrwać trudne warunki na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, a nawet na jej zewnętrznym poszyciu. Testy wskazują, że może on przetrwać również w wybranych strefach bieguna południowego Księżyca. W analizach uwzględniono także m.in. Bacillus subtilis, Staphylococcus aureus oraz Deinococcus radiodurans.

W symulacjach wykorzystano szczegółowe informacje o ukształtowaniu terenu i lokalnych warunkach środowiskowych w rejonie południowego bieguna. Okazało się, że miejsca pozbawione światła — od dużych kraterów po niewielkie zacienienia, jakie mogą tworzyć choćby ślady stóp astronautów — mogą działać jak "nisze umożliwiające przetrwanie" dla niektórych mikrobów. Co istotne, promieniowanie UV, powszechnie traktowane jako skuteczny sposób sterylizacji i śmiertelne dla większości mikroorganizmów, w przypadku części z nich okazało się niewystarczające.

Badacze zaznaczają, że nawet jeśli część drobnoustrojów zdoła przetrwać w stanie uśpienia, księżycowe środowisko nie sprzyja ich aktywności. Brak atmosfery, ekstremalne temperatury i deficyt ciekłej wody nie pozwalają na normalny wzrost i rozmnażanie. Mimo to sama obecność uśpionych mikrobów może utrudniać interpretację wyników przyszłych misji naukowych, zwłaszcza tych skupionych na badaniu składu i procesów chemicznych na Księżycu.