TOI-2535 b nie "zniknęła". Zmiana orbity wyjaśniła astronomiczną zagadkę

TOI-2535 b znajduje się w odległości około 1 tys. lat świetlnych od Ziemi. Obiekt śledzono w ramach obserwacji prowadzonych przez teleskop TESS: od kwietnia 2019 r. do marca 2026 r. rejestrowano jego przejścia na tle gwiazdy macierzystej. Tranzyty powtarzały się w krótkim, 8,25-dniowym cyklu, a niewielka odległość od gwiazdy sprawiała, że planetę klasyfikowano jako jedną z tzw. gorących Jowiszów.

Przełom nastąpił w marcu 2026 r., kiedy z krzywej blasku gwiazdy zniknęły charakterystyczne spadki jasności świadczące o tranzycie TOI-2535 b. Dla badaczy było to tym bardziej zaskakujące, że już wcześniej obiekt zachowywał się nietypowo: przez lata zdarzało się, że przejścia wypadały nawet o sześć godzin wcześniej lub później, niż wynikało z prognoz. Tym razem planeta przestała być widoczna w tej metodzie obserwacyjnej całkowicie.

Po dokładnym prześwietleniu danych z TESS astronomowie doszli do wniosku, że TOI-2535 b nie wyparowała ani nie zniknęła. Kluczem okazała się zmiana geometrii jej ruchu: orbita planety została przechylona przez oddziaływanie grawitacyjne innego, niewidocznego na razie obiektu w tym samym układzie. W praktyce oznacza to, że wzajemne zakłócanie orbit zepchnęło tranzyty poza linię widzenia dostępnych dziś instrumentów. Samuel Yee z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles zwracał uwagę, że obraz kosmosu jako idealnie "zegarowego" mechanizmu przegrywa z rzeczywistością, w której wiele planet w jednym układzie potrafi wywołać silne perturbacje.

Badacze podkreślili, że w tym układzie nachylenie orbity postępuje wyjątkowo szybko, a jeden z astronomów określił sytuację jako najbardziej spektakularny przykład takiego zjawiska. Skutek jest konkretny: z perspektywy Ziemi TOI-2535 b przestała przecinać tarczę swojej gwiazdy, więc nie widać jej tranzytów. Szacunki wskazują, że taki stan utrzyma się co najmniej przez kolejne 30 lat.

Układ może jeszcze zaskoczyć obserwatorów. Niewidoczny dziś "sąsiad" TOI-2535 b w pewnym momencie może sam zacząć przechodzić na tle gwiazdy macierzystej. Naukowcy planują śledzić ten system, by lepiej zrozumieć zarówno jego genezę, jak i mechanizm prowadzący do tak silnych zakłóceń ruchu planet.

Wnioski z obserwacji TOI-2535 b mają znaczenie także dla modeli formowania się gorących jowiszów. Zgodnie z popularnymi założeniami takie planety mają powstawać daleko od gwiazdy, w zewnętrznych, lodowych rejonach układu, a później przemieszczać się bliżej niej. Rozważano przy tym dwa warianty: gwałtowną migrację związaną z bliskimi zderzeniami lub powolne przesuwanie się do wewnątrz w płaskim dysku protoplanetarnym.

Analiza przypadku TOI-2535 b wskazuje, że nawet scenariusz powolnej migracji nie musi oznaczać stabilnego, uporządkowanego rozwoju systemu. Ruch planety najpewniej został naruszony przez bliską obecność innej planety, co podważa podejście zakładające wyłącznie spokojną migrację w płaskich układach. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie "Astrophysical Journal Letters", a autorzy zwracają uwagę, że dotychczasowe modele formowania się egzoplanet mogą wymagać rewizji.