Rynek systemów klasy ERP – raport

Trudno wyobrazić sobie kierowanie nowoczesnym przedsiębiorstwem bez informatycznego systemu zarządzania jego zasobami. Do tego typu celów wykorzystuje się najczęściej systemy klasy ERP (ang. Enterprise Resource Planning). Ich zadaniem jest dostarczenie decydentom terminowych i dokładnych danych, pozwalających na podejmowanie i wprowadzanie w życie niezbędnych decyzji beiznesowych, optymalizujących współdziałanie ludzi, materiałów, maszyn i środków pieniężnych. Wszystko to po to, aby efektywnie osiągnąć postawione przed przedsiębiorstwem cele i sprawnie zrealizować zaplanowane zadania.

Typowy system ERP, czyli system do planowania zasobów przedsiębiorstwa składa się ze współpracujących ze sobą aplikacji lub modułów korzystających z jednej, wspólnej dla całego systemu bazy danych. Dzięki temu raz wprowadzone dane widoczne są we wszystkich modułach, a poszczególne moduły wchodzące w skład systemu ERP automatycznie integrują w jednym miejscu wszystkie niezbędne dla użytkowników danego modułu informacje dotyczące działania danego przedsiębiorstwa na wszystkich szczeblach i w większości obszarów zarządzania. Typowe systemy ERP łączą ze sobą planowanie, zaopatrywanie, sprzedaż, marketing, relacje z klientami, finanse i zarządzanie personelem. Pozwalają zatem na optymalne wykorzystanie zasobów oraz uporządkowanie zachodzących w przedsiębiorstwie procesów.

Niezwykle ważną cechą systemów ERP jest ich elastyczność i możliwość dopasowania do specyfiki danego przedsiębiorstwa.

Systemy ERP wywodzą się wprost z systemów MRP II (ang. Manufacturing Resource Planning) czyli systemów informatycznych do planowania zasobów produkcyjnych. Moduły systemu ERP muszą obejmować oprócz planowania, bilansowania i harmonogramowania produkcji, jak w klasycznych systemach MRP II również: magazynowanie, zarządzanie zapasami, sprzedaż, śledzenie realizowanych dostaw, zaopatrzenie, zarządzanie relacjami z klientami, księgowość, finanse, zarządzanie zasobami ludzkimi, w tym kadry i płace, a także zarządzanie transportem, controlling oraz zarządzanie projektami. Innymi słowy, system ERP wspomaga realizację pełnego procesu gospodarczego od zaplanowania sprzedaży do otrzymania zapłaty.

Oczywiście system ERP wdrożony w danym przedsiębiorstwie nie musi zawierać wszystkich wymienionych przed chwilą modułów. To, jak wygląda on w konkretnej firmie zależy wyłącznie od specyfiki danego przedsiębiorstwa i od tego jakie cele zostały założone podczas procesu wdrożenia systemu ERP . Co ważne, takie dopasowanie do potrzeb danego przedsiębiorstwa jest możliwe dzięki temu, że poszczególne moduły systemu ERP są zawsze wzajemnie niezależne od siebie i mogą pracować bez obecności innych modułów, z wyjątkiem modułu podstawowego. Istotną cechą współczesnych systemów ERP jest również to, że pozwalają one na ustalenie indywidualnych uprawnień dostępu dla poszczególnych pracowników, przy zachowaniu standardowego interfejsu użytkownika, oraz umożliwiają użytkownikom wykonanie procesów planowania przy zastosowaniu różnych metod i wprowadzania w zaplanowanych procesach zmian (nanoszenia poprawek) wynikających z zmiany zewnętrznych uwarunkowań (np. gwałtownych wahań cen surowców) .

Jak widać, systemy ERP są obecnie jednym z głównych narzędzi analitycznych i planistycznych wykorzystywanych w codziennej pracy przedsiębiorstw. Pomagają one również w bieżącym zarządzaniu firmą. W systemie tym gromadzi się wszystkie dane dotyczące aktualnych zasobów, finansów, zamówień i procesów biznesowych przebiegających w przedsiębiorstwie. Nic więc dziwnego, że systemy ERP są wykorzystywane przez coraz mniejsze przedsiębiorstwa. Sprzyja temu chmurowy model dostarczania usług – nawet najmniejsza firma może skorzystać z systemu ERP dostarczanego jako usługa w chmurze, bez konieczności ponoszenia nakładów na własną infrastrukturę IT.

Istotną tendencją we wdrażaniu systemów ERP jest również nacisk na efektywność wdrożenia, a co za tym idzie realizacji założonych celów biznesowych, nawet jeśli wiązałoby się to z większymi kosztami.

Jak podaje Gartner, światowy rynek systemów ERP szacowany jest obecnie na ok. 24,6 miliarda dolarów (dane za rok 2012). Największymi graczami są SAP (6 mld USD), Oracle (3,12 mld USD), Infor (1,5 mld USD) oraz Microsoft (1,1 mld USD) z systemem Microsoft Dynamics AX. Światowy rynek systemów ERP w 2012 roku urósł nieznacznie bo jedynie o 2,2%, głównie za sprawą sprzedaży systemów ERP w chmurze w modelu SaaS (ang. Software as a Service). Jak podaje Gartner, przychody firm na światowym rynku z systemów ERP udostępnianych w modelu SaaS wzrosły z 10% w 2012 roku do 12% w 2013. W 2014 roku wynosić mają one już 14%, a w 2016 roku już 17%. Odzwierciedla to nie tylko tendencję związaną z coraz większą popularnością Cloud Computingu, ale również tendencję związana z tym, że z systemów ERP w chmurze mogą korzystać coraz mniejsze firmy, które po prostu zaczyna być stać na ich zastosowanie w codziennej pracy – właśnie dzięki usługom SaaS, .    

Polski rynek systemów ERP jest jeszcze rynkiem rozwijającym się niemniej, według opinii specjalistów zaczyna on dojrzewać. Co ważne, wśród klientów rośnie świadomość korzyści niesionych przez systemy ERP i tego typu oprogramowanie jest wdrażane już nie tylko w wielkich przedsiębiorstwach – obecnie przychody w głównej mierze generuje rynek MŚP, a większość klientów pochodzi z sektorów produkcyjnego, handlu detalicznego i hurtowego oraz specjalistycznych usług. Według danych IDC Polska, wartość polskiego rynku systemów klasy EAS (ang. Enterprise Application Software), do którego zalicza się systemy klasy ERP, CRM, BI, finansowo-księgowe czy wdrożenia baz danych szacowana jest w 2013 roku na nieco ponad 240 miliona dolarów, i stanowi, niestety, sporo poniżej procenta wartości światowego rynku systemów biznesowych EAS. Również w porównaniu z Europą polski rynek ERP nie wypada najlepiej. Rynek systemów ERP w Polsce stanowi jedynie 2% europejskiego rynku systemów tej klasy. Na szczęście, prognozy IDC dotyczące polskiego rynku EAS, w tym rynku ERP, mówią o spodziewanym rocznym wzroście wartości sprzedaży systemów biznesowych w Polsce na poziomie 3,5% w okresie czterech kolejnych lat.

Kierunki rozwoju i trendy, będące kluczowym elementem polskiego rynku, są identyczne jak w przypadku rynku globalnego.

Producenci oprogramowania również coraz częściej oferują architekturę zorientowaną na usługi i obsługę ściśle określonych procesów biznesowych. Podobnie jak na świecie, coraz większym zainteresowaniem cieszą się systemy ERP udostępniane w chmurowym modelu SaaS. W ostatnich latach producenci rozwiązań klasy ERP, dedykowanych dla małych i średnich firm, radzili sobie całkiem dobrze. Oprócz dbania o bieżącą sprzedaż, dostawcy mniejszych systemów klasy ERP konsekwentnie rozwijają również funkcjonalnie swoje produkty, dzięki czemu poszerzają bazę kliencką i zwiększają udziały w rynku.

Dużym zainteresowaniem na polskim rynku cieszą się aplikacje do zarządzania łańcuchem dostaw, przepływami pracy (workflow) oraz funkcjonalności analityki biznesowej. Pierwsze dwa moduły mają za zadanie koordynowanie działania poszczególnych działów przedsiębiorstwa tak, aby współpraca pomiędzy nimi przebiegała sprawnie, a firma mogła osiągnąć maksymalną efektywność. Business Intelligence jest dla firmy pewnego rodzaju centrum badawczym. Z jego pomocą zarząd przedsiębiorstwa może łatwo i szybko analizować kondycję każdego działu firmy, wybierać do współpracy kontrahentów oferujących swoje usługi na jak najbardziej korzystnych warunkach, a także decydować o tym, które kontrakty są najbardziej opłacalne dla firmy. Aplikacja analityki biznesowej umożliwia menadżerom podejmowanie racjonalnych decyzji opartych na faktycznych danych zgromadzonych w systemie.

Warto też zastanowić się jakie jest nasycenie polskiego rynku systemami ERP. Według opublikowanego przez GUS corocznego raportu „Społeczeństwo informacyjne w Polsce” w 2012 roku (szczegółowe dane za rok 2013 nie są jeszcze dostępne) na 93 577 zarejestrowanych przedsiębiorstw w system ERP wyposażonych było 12 620 firm, co stanowi zaledwie 13,5% wszystkich firm. Odsetek dużych firm zatrudniających powyżej 250 pracowników wyposażonych w system ERP to już 69% (2085 na 3022 firmy). Spośród średnich firm zatrudniających od 50 do 249 pracujących w system ERP było w 2012 roku wyposażonych 27,8 procent przedsiębiorstw, a wśród małych do 49 osób włącznie system ERP posiadało zaledwie 8,3% firm. Co ciekawe, na przestrzeni lat 2007-2009 (GUS dopiero od 2007 roku zaczął publikować raporty zawierające dane na temat systemów ERP i CRM), odsetek małych i średnich przedsiębiorstw korzystających ze zintegrowanych systemów ERP co roku systematycznie spadał, a zmiana trendu nastąpiła dopiero w 2010 roku kiedy to w małych firmach odsetek przedsiębiorstw korzystających z systemów ERP wynosił 6,6%, a średnich 22% – dla porównania, dla dużych firm było to wówczas 57,9%, o 4,1 punktu procentowego więcej niż w roku 2009.

Zjawisko niskiego wykorzystania systemów ERP w Polsce wynika z kilku czynników. W wypadku małych firm są to przede wszystkim koszty wdrożenia systemu i niezbędnej infrastruktury IT. Ponadto wiele małych i średnich firmy nie ma jeszcze wystarczającej świadomości co do korzyści wynikających z wykorzystania systemów IT w swojej działalności biznesowej. Firmy te boją się też usztywnienia sposobu ich działania po wdrożeniu systemu ERP, zapominając o tym, że na pewnym etapie rozwoju system tego typu pozwala uporządkować i zebrać w jednym miejscu wszystkie informacje dotyczące działania przedsiębiorstwa, co pozwala określić dalszy kierunek rozwoju. Zadziwiająco niskie jest jeszcze nasycenie systemami ERP w dużych polskich przedsiębiorstwach. Tymczasem wg raportu firmy Aberdeen Group z 2012 roku w USA praktycznie wszystkie duże firmy korzystają z systemów ERP, a wśród średnich firm odsetek ten wynosi 84%.

Wg Eurostatu, krajach Unii Europejskiej średnia wykorzystywania systemów klasy ERP jest blisko dwukrotnie wyższa niż dla Polski (ok. 21% i 23% dla krajów „starej piętnastki”), jednak nadal oznacza to, że tylko co piąta firma w Unii Europejskiej posiada zintegrowane systemy klasy ERP.

Jeśli chodzi o producentów systemów ERP w Polsce to na rynku funkcjonuje sporo rodzimych przedsiębiorstw, z których największy wg danych z 2012 roku podawanych przez firmę IDC jest Comarch posiadający 12,5-procentowy udział w rynku. Z kolei największym, bo 40,9-procentowym udziałem pochwalić się może SAP. Trzeci jest zaś Oracle mający 11,7% polskiego rynku. Kolejne dwa miejsca zajmują IFS oraz BPSC z udziałami odpowiednio 4,8% i 4,0%. Co ciekawe, procentowe udziały wymienionych firm oscylują wokół tych wartości od kilku już lat. Podobnie od kilku lat nie zmienia się również kolejność czołówki dostawców systemów ERP na polskim rynku.

Spośród pozostałych producentów oprogramowania ERP obecnych na polskim rynku wymienić należy firmy Microsoft, enova, Exact, CleAR, InsERT, Asseco, Epicor, ODL, PC Guard, Sente, Simple, Streamsoft, Infor, Unit4 TETA (dawniej TETA) czy Macrologic – wybór oprogramowania jest duży, a to tylko niektóre z obecnych na naszym rynku systemów klasy ERP. W tym miejscu warto też wspomnieć o częściowym wycofaniu się w 2013 roku z polskiego rynku firmy QAD. Kilka miesięcy temu zlikwidowany został bowiem polski oddział tej firmy, a system QAD dostępny jest obecnie jedynie poprzez przedstawicieli.

Rok 2013 był w Polsce rokiem trudny dla producentów i firm wdrażających systemy informatyczne, w tym systemy klasy ERP. W dużej mierze wynikało to z niepewności dotyczącej sytuacji gospodarczej, która zaczęła się poprawiać d połowy zeszłego roku. W kontekście stymulacji wdrożeń systemów ERP istotną rolę odgrywały też środki na informatyzację przedsiębiorstw płynące z funduszy unijnych. Jednym z tego typu programów było Działanie 8.2 Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka w latach 2007-2013, które miało na celu wspieranie wdrażania elektronicznego biznesu. W ramach tego działania firmy z sektora mikro, małych oraz średnich przedsiębiorstw mogły pozyskać dofinansowanie unijne na wdrożenie rozwiązań informatycznych służących do elektronicznej współpracy z innymi firmami, m.in. dotyczyło to wdrażania systemów ERP. Co ciekawe, największe zainteresowanie tym programem unijnym liczone udziałem w całkowitej liczbie złożonych wniosków wyrażały firmy z województwa mazowieckiego (27,4%), podkarpackiego (12,1%), śląskiego (9,7%), wielkopolskiego (8,1%) i lubelskiego (7,0%).

Program ten przyczynił się do zachowania tempa rozwoju we wdrażaniu systemów ERP w małych i średnich firmach. Skutki spowolnienia odczuli zaś dostawcy systemów ERP przeznaczonych dla sektora korporacyjnego, gdyż firmy te bardzo szybko ale również ostro zareagowały na spadek tempa wzrostu gospodarczego, poprzez obniżenie poziomu wydatków na rozwiązania informatyczne.

W latach 2012-2013 widać też było zmiany na polskim rynku wyrażające się tym, że użytkownicy w sposób zdecydowanie bardziej krytyczny oceniają poszczególne rozwiązania funkcjonalne systemów ERP. Wielu użytkowników jedynie aktualizowało używane oprogramowanie oraz co najwyżej poszerzało swoje platformy ERP o konieczne do funkcjonowania firmy dodatkowe moduły.

W kontekście rosnących wymagań stawianych systemom ERP użytkownicy zdecydowanie bardziej selekcjonują dostawców rozwiązań IT. Przede wszystkim zwraca się uwagę na możliwość wykonania wizyty referencyjnej. Wizyta tego typu stanowi ważne źródło informacji o samej firmie jak i rozwiązaniu, które oferuje. Nie bez znaczenia są referencje w branży klienta zarówno w zakresie zadowolenia z konkretnego systemu informatycznego, jak i doświadczenia firmy. Szczególnie ważne są doświadczenia z wdrożeń w firmach o podobnej wielkości i podobnym profilu działalności, gdyż znajomość procesów biznesowych danego sektora może mieć kluczowe znaczenie dla powodzenia projektu.

Od dostawców oczekuje się wsparcia po starcie systemu. Jak wiadomo w pierwszym okresie po wdrożeniu projektu pojawia się mnóstwo pytań, dlatego taka pomoc jest konieczna. Zyskuje się więc wyższy poziom bezpieczeństwa sprawnego uruchomienia systemu, a co najważniejsze, płynne przejście do pracy w nowym narzędziu. Potencjalni klienci zwracają uwagę na metodykę prowadzenia projektów i czy dostawca może przedstawić dokument opisujący jej opis. Metodyka jest kluczowym elementem powodzenia projektu wdrożenia czy uruchomienia systemu klasy ERP.

Zwraca się również uwagę na bariery, które stoją na przeszkodzie nabycia i wdrożenia systemu ERP. W pierwszej kolejności ważne pozostaje właściwe uświadomienie potrzeby, bowiem przyszli użytkownicy muszą bardzo dobrze rozumieć istotę nie tylko stosowania systemów informatycznych ale również celów biznesowych osiąganych dzięki stosowaniu systemów informatycznych.

Niejednokrotnie barierą we wdrażaniu systemów ERP jest niewłaściwa umiejętność formułowania celów, miar i nieodpowiednie wydzielenie środków przeznaczonych na inwestycje. Kluczową rolę odgrywa również umiejętność zarządzania lub współzarządzania projektami o charakterze złożonym. Bardzo często systemy ERP wymagają od przedsiębiorców większego nacisku na działania w zakresie planowania swojego biznesu. Chodzi w tym przypadku o działania zarówno o charakterze długo- jak i krótkofalowym, również w kontekście zarządzania produkcją. Nie mniej ważna pozostaje bariera wynikająca ze złego przeszkolenia pracowników i kadry kierowniczej w zakresie obsługi ERP. Istotna jest też świadomość kosztów inwestycji w system klasy ERP.

Mówiąc o kosztach wdrożenia należy mieć na uwadze fakt, że niektóre systemy ERP zaprojektowano z myślą o wdrożeniu w dużych korporacjach, a więc zaimplementowanie ich w firmach o średniej wielkości jest kosztowne i skomplikowane. Stąd też kierunek rozwoju, w którym dąży się do stworzenia systemów dla średnich firm, jest kluczowym elementem rozwoju współczesnego oprogramowania ERP. Jedną z tendencji umożliwiających łatwe i niezbyt kosztowe wdrożenie systemu ERP w firmie jest skorzystanie z systemu ERP w chmurze. Co więcej, system ERP wdrożony w chmurze pozwala zredukować koszty ponoszone przez przedsiębiorstwo na funkcjonowanie infrastruktury IT o około 10-20%.

Na chwilę obecną zarówno rozwój jak i tempo sprzedaży systemów ERP w sposób zdecydowany zależy od zainteresowania nimi małych i średnich firm. Wiele dużych firm wdrożenie odpowiedniego systemu wspomagającego zarządzanie organizacją ma już za sobą. Mniejsze firmy chcą aby system ERP wspomagał najważniejsze obszary działalności, z kolei średnie przedsiębiorstwa oczekują integracji oprogramowania ze specjalistycznymi aplikacjami o strukturze zintegrowanej. Duże firmy oczekują zaś modułów odpowiedzialnych za wspomaganie działań logistycznych i analityki związanej z finansami firmy.

Największą popularnością wśród małych i średnich firm cieszą się obecnie moduły do obsługi kadrowo-płacowej, zaś większe przedsiębiorstwa szukają narzędzi analitycznych i modułów EPM (ang. Enterprise Performance Management). W przypadku systemów do zarządzania efektywnością najczęściej wykorzystywane są aplikacje dużych dostawców. Rosnącym zainteresowaniem cieszy się też integracja w systemie ERP funkcjonalności związanych z obsługą dostawców oraz zarządzania relacjami z klientami CRM (ang. Customer Relationship Management)

Systemy ERP przechodzą ciągłe zmiany. Przede wszystkim dąży się do zmiany architektury pakietów na systemy, które składają się z rdzenia zawierającego podstawową, minimalną funkcjonalność oraz szeregu łatwych do zaimplementowania modułów. Oprócz tego istotną rolę zaczynają odgrywać komponenty doinstalowywane do systemu ERP pochodzą od zewnętrznych producentów.

Obsługa systemu ERP coraz częściej odbywa się za pomocą przeglądarki internetowej, a dostęp do systemu może być realizowany zdalnie za pośrednictwem Internetu. W takim rozwiązaniu zarówno system, jak i bazy danych oraz sprzęt mogą znajdować się w odległym centrum obliczeniowym. Istotną rolę w systemach ERP zaczynają również odgrywać platformy oraz technologie umożliwiające prowadzenie handlu elektronicznego oraz mechanizmy, które optymalizują produkcję w ramach logistycznego łańcucha dostaw. Jednym z kierunków rozwoju nowoczesnych systemów ERP jest także uwzględnianie rozwiązań istotnych z punktu widzenia systemów zarezerwowanych dla branż, które wcześniej były obsługiwane przez specjalistyczne oprogramowanie. Chodzi tu przede wszystkim o firmy budowlane, banki, przedsiębiorstwa ubezpieczeniowe czy firmy związane z niewielką produkcją spożywczą.

Z pewnością przyszłość systemów ERP związana jest również z poprawą prostoty i intuicyjności ich obsługi oraz dostosowania do możliwości wykorzystania urządzeń mobilnych takich jak smartfony  czy tablety, co wiąże się w coraz większym stopniu z usługami oferowanymi w modelu Cloud Computing. Te elementy ułatwiają w znaczący sposób wymianę danych z kontrahentami i klientami, ale firm będą musiały nauczyć się jak w pełni wykorzystać potencjał takiego połączenia w systemie ERP.