Nowy król wydajności! Ryzen 9 7950X zamiata konkurencję pod dywan

Niedawno na rynku zadebiutowały procesory AMD Ryzen 7000 - to całkowicie nowe modele oparte o architekturę Zen 4, które przynoszą spory wzrost wydajności i oferują nowe funkcje. Wraz z procesorami debiutuje platforma AMD AM5.Do naszej redakcji trafił procesor Ryzen 9 7950X, czyli topowy przedstawiciel nowej generacji - układ został zaprojektowany z myślą o twórcach treści, ale sprawdzi się też jako podstawa bardzo wydajnego komputera do gier.W teście sprawdziliśmy, jak Ryzen 9 7950X sprawdza się w typowo procesorowych zastosowaniach i grach. Zweryfikowaliśmy też, jaki jest potencjał na podkręcanie i dodatkową optymalizację ustawień procesora.

AMD kończy rok premierą procesorów Ryzen 7000 – całkowicie nowych modeli, które mają przynieść małą rewolucję na rynku komputerów. Jak się sprawdzają nowe jednostki? Niedawno mieliśmy okazję sprawdzić 6-rdzeniowy model Ryzen 5 7600X i 12-rdzeniowy Ryzen 9 7900X. Nie będziemy spojlerować (jak chcecie poznać szczegóły to zerknijcie do artykułów), ale obydwa układy mocno nas zaskoczyły.

Tym razem wzięliśmy się za coś mocniejszego – do naszych rąk trafił 16-rdzeniowy Ryzen 9 7950X. Topowy model jest kierowany do profesjonalistów, którzy składają nowy komputer do tworzenia treści i zależy im na maksymalnej wydajności oraz funkcjonalności sprzętu. Jednostka nie jest tania, bo przyjdzie nam za nią zapłacić ponad 4 tys. złotych. Czy rzeczywiście jest warta swojej ceny?

Jak już wspomnieliśmy we wstępie, Ryzen 9 7950X to topowy przedstawiciel nowej generacji procesorów AMD Raphael – docelowo zastępuje on wcześniejszą jednostkę Ryzen 9 5950X z generacji Vermeer. Wprowadzono tutaj jednak sporo zmian, które wpływają na wydajność i funkcjonalność sprzętu.

Procesory Ryzen 7000 nadal korzystają z konstrukcji opartej o chiplety (kilka jąder krzemowych), ale tym razem zostały one wyprodukowane w niższym procesie litograficznym – jądro CCD (Core Complex Die) z rdzeniami wykonano w technologii TSMC N5, natomiast jądro cIOD (I/O Die) z interfejsami i kontrolerami w technologii TSMC N6. Taka konstrukcja przekłada się na dobrą wydajność procesorów, a do tego pozwala uprościć budowę i obniżyć koszt produkcji układu.

To nie jedyne zmiany, bo nowe modele wprowadzają też nową mikroarchitekturę Zen 4. Producent zastosował tutaj kilka istotnych usprawnień względem rdzeni Zen 3 (m.in. przewidywania rozgałęzień, ładowania i przechowywania danych, większy plik rejestru czy większą pojemność pamięci L2), co ma przekładać się na lepszą wydajność i efektywność energetyczną.

Dodatkowym atutem jest wsparcie dla zestawu instrukcji AVX-512, który ma zapewniać znaczną poprawę wydajności (m.in. podczas uczenia maszynowego), jednocześnie nie wpływając na znaczny wzrost ilości generowanego ciepła czy zaniżanie taktowania rdzeni.

Według wewnętrznych testów producenta, zmiany w architekturze przekładają się średnio na 13% wzrostu instrukcji wykonywanych w jednym cyklu zegara (IPC - Instructions Per Clock). Oczywiście mówimy o średniej, więc w niektórych zastosowaniach różnica może być mniejsza, a w niektórych większa.

Specyfikacja Ryzena 9 7950X wygląda naprawdę imponująco. Producent przewidział 16 rdzeni z technologią wielowątkowości SMT (łącznie 32 wątki) – według specyfikacji, bazowe taktowanie wynosi 4,5 GHz, natomiast w trybie Boost może ono wzrosnąć do 5,7 GHz.

W praktyce zegary zależą od zastosowanego chłodzenia, bo procesor automatycznie podbija limity mocy do osiągnięcia temperatury 90-95 stopni Celsjusza. Na dobrym chłodzeniu AiO możemy liczyć na nieco wyższe taktowania - przy obciążeniu wszystkich rdzeni procesor osiąga 5,175 GHz na jednym bloku CCX (CCX0) i 5,075 GHz na drugim bloku CCX (CCX1), natomiast przy obciążeniu jednowątkowym częstotliwość wzrasta do 5,725 GHz.

Nowa konstrukcja przewiduje po 1 MB pamięci podręcznej drugiego poziomu na rdzeń (łącznie 16 MB) oraz po 32 MB pamięci podręcznej trzeciego poziomu na jądro CCX (łącznie 64 MB). Producent zastosował jeszcze dwukanałowy kontroler pamięci DDR5 z natywnym wsparciem dla modułów 5200 MHz oraz kontroler PCI-Express 5.0 z 28 liniami sygnałowymi.

Podobnie jak w słabszych modelach Ryzen 5 7600X czy Ryzen 9 7900X, procesor został wyposażony w zintegrowany układ graficzny. Mamy tutaj do czynienia z grafiką Radeon Graphics z 2 blokami obliczeniowymi CU (RDNA 2), które pracują z zegarem 400 – 2200 MHz.

Nowa jednostka charakteryzuje się wyższym współczynnikiem TDP – ten wzrósł ze 105 W do 170 W (przy czym maksymalny limit mocy to aż 230 W). W zestawie nie znajdziemy chłodzenia -  producent zaleca wykorzystanie tutaj co najmniej zestawu AiO w rozmiarze 240 lub 280, ale, by uzyskać wyższe zegary, polecamy wybrać lepszą, wydajniejszą konstrukcję w rozmiarze 360 lub 420.

Ryzen 9 7950X to też najdroższy przedstawiciel nowej generacji procesorów AMD – w polskich sklepach kosztuje on jakieś 4200 złotych, więc o ponad 1000 złotych więcej niż poprzedni model Ryzen 9 5950X (wprawdzie jego sugerowana cena w dolarach jest wyższa, ale od premiery zdążył on mocno potanieć). W obozie Intela nie znajdziemy bezpośredniego rywala 16-rdzeniowego Ryzena. Najbliżej plasuje się 16-rdzeniowy Core i9-12900K za 3300 złotych (nie uwzględniamy abstrakcyjnie drogiego Core i9-12900KS) lub nadchodzący, 24-rdzeniowy Core i9-13900K za 3500 złotych.

Warto jednak zauważyć, że do obsługi modelu AMD konieczny jest zakup droższej platformy AM5. Dobra płyta główna X670 to koszt co najmniej 1700 złotych, ale można tutaj wybrać tańszy model B650 za jakieś 1000 zł (oferujący gorszą funkcjonalność). Do tego trzeba jeszcze obowiązkowo doliczyć co najmniej 1000 złotych za 32 GB zestaw pamięci DDR5. Intel zadowoli się płytą Z690 lub Z790 za około 1300 złotych, a do tego można przyoszczędzić na pamięciach – 32 GB starszych modułów DDR4 to koszt około 700 zł. Chłodna kalkulacja daje różnicę mniej więcej 700 zł na korzyść Intela. AMD obiecuje jednak wsparcie platformy co najmniej do 2025 roku, co może dać większą korzyść w dłuższej perspektywie (jeśli będziemy zainteresowani modernizacją procesora na kolejną lub jeszcze kolejną generację).

Jak zatem wypada topowy model AMD? Testy procesora Ryzen 9 7950X przeprowadziliśmy na platformie, która nie powinna ograniczać jego potencjału.

• procesor: AMD Ryzen 9 7950X
• chłodzenie procesora: Arctic Liquid Freezer II 420
• płyta główna: ASUS ROG Crosshair X670E Hero (BIOS 0604)
• pamięć RAM: Kingston Fury Beast DDR5 RGB 2x 8 GB 6000 MHz CL40
• karta graficzna: Nvidia GeForce RTX 3080 Founders Edition
• dysk SSD: ADATA XPG Gammix S70 Blade 1 TB
• zasilacz: be quiet! Dark Power 12 750W

Przy standardowych testach pamięć RAM pracowała z domyślnym zegarem kontrolera wbudowanego w dany procesor (dla tj. 5200 MHz - FCLK 1733 MHz). Przy podkręconych ustawieniach zwiększyliśmy też taktowanie pamięci RAM:

• AMD Ryzen 5000: DDR4-3200 CL-16-16-16-36 / OC DDR4-3600 CL16-16-16-36
• Intel Core 12000: DDR4-4800 (Gear2) CL40-40-40-80 / OC DDR5-5200 (Gear2) CL40-40-40-80
• AMD Ryzen 7000: DDR4-5200 (FCLK 1733 MHz) CL40-40-40-80 / OC DDR5-6000 (FCLK 2000 MHz) CL-40-40-40-80

Testy procesorów AMD Ryzen 5000 przeprowadziliśmy pod systemem Windows 10. W nowszych modelach Intel Core 12000 i AMD Ryzen 7000 postawiliśmy system Windows 11, który powinien lepiej wykorzystywać potencjał nowych układów.

Jak Ryzen 9 7950X wypada w programach? Skupiliśmy się na tych zastosowaniach, gdzie procesor ma istotny wpływ na wydajność - to głównie praca twórcza typu renderowanie filmów, konwersja i renderowanie 3D.

WOW! Takiej wydajności w procesorowych zastosowaniach chyba się nie spodziewaliśmy - Ryzen 9 7950X po prostu zdominował nasz ranking procesorów, znacznie wyprzedzając poprzedni model Ryzen 9 5950X oraz konkurencyjnego Core i9-12900K. Warto zwrócić uwagę na rewelacyjną wydajność wielowątkową, ale też bardzo dobrą wydajność jednowątkową.

Procesor AMD Ryzen 9 7950X z założenia jest procesorem zaprojektowanym z myślą o twórcach treści. Nie oznacza to jednak, że nie można na nim pograć (w końcu profesjonaliści nierzadko wykorzystują komputer też do rozrywki). Jak zatem 16-rdzeniowiec wypada w grach? Sprawdziliśmy to na przykładzie kilku popularnych tytułów w rozdzielczości 1080p, gdzie wydajność procesora mocno rzutuje na poziom płynności animacji (w wyższych rozdzielczościach różnice między procesorami będą się zacierać).

3DMark Time Spy to synetetyczny benchmark, który sprawdza wydajność głównie pod kątem wydajności grafiki. Warto tutaj zwrócić uwagę na składową odpowiedzialną za wydajność procesora - Ryzen 9 7950X wypada tutaj trochę lepiej względem modelu Ryzen 9 5950X, ale dużo słabiej względem konkurencyjnego Core i9-12900K.

W grach sytuacja wygląda dużo lepiej na korzyść nowego Ryzena - topowy model AMD plasuje się w czołówce stawki, nierzadko wyprzedzając topowy model konkurencji. Warto zwrócić tutaj uwagę, że różnice między poszczególnymi modelami Ryzen 7000 nie są jednak znaczące.

Ryzen 9 7950X wprowadza sporo zmian, ale też cechuje się wyższymi wymaganiami termicznymi - współczynnik TDP wzrósł ze 105 W do 170 W (maksymalny limit mocy to aż 230 W). Jak to się przekłada na pobór energii elektrycznej? Sprawdziliśmy to w dwóch scenariuszach: mocnego, wielowątkowego obciążenia procesora (benchmark Cinebench R23) oraz wymagającej gry (Cyberpunk 2077).

Co tu dużo mówić, komputer z procesorem Ryzen 9 7950X pobiera sporo energii elektrycznej. Patrząc na efektywność energetyczną (pobór mocy względem wydajności) jest naprawdę nieźle, na pewno lepiej niż w przypadku konkurencyjnych modeli Intel Core 12. generacji.

Procesor AMD Ryzen 9 7950X oferuje odblokowany mnożnik, dzięki czemu można zdecydować się na jego podkręcanie. Konieczna jest tutaj płyta główna z chipsetem AMD X670/X670E lub B650/B650E.

Ustawienie mnożnika na sztywno (konwencjonalne chłodzenia pozwolą uzyskać maksymalnie 5,2 GHz) ograniczy wydajność jednowątkową. Zdecydowaliśmy się zatem na przetaktowanie procesora za pomocą funkcji Dynamic OC Switcher – połączenia Precision Boost Overdrive i manualnego podbicia mnożnika. Ustawienie Curve Optimization (-5,-5,-5,-5,-5,-5,-5,-5,-3,-4,-3,-4,-2,-3,-3,-3).

Naszą sztukę udało się przyspieszyć do 5325 MHz na pierwszych ośmiu rdzeniach (CCX0) i 5250 MHz na kolejnych ośmiu (CCX1). Taktowanie pojedynczego rdzenia pozostało na poziomie 5725 MHz. Ustawienia wymagały zwiększenia Load-Line Calibration do LL5, podbicia napięcia zasilającego w trybie offset +0,020 i OCVID do 1,211 V. W takim trybie procesor osiągał nawet nieco niższe temperatury niż przy standardowych ustawieniach (jakieś 85-87 stopni Celsjusza).

Jak podkręcenie zegarów przekłada się na osiągi? Na pierwszy ogień sprawdziliśmy to na przykładzie programów - przetaktowanego Ryzena 9 7950X porównaliśmy do innych modeli po OC (jeśli oficjalnie nie można ich podkręcić, pozostaliśmy tylko przy szybszej pamięci RAM).

Procesor Ryzen 9 7950X nie zyskuje dużo po podkręceniu - w wielowątkowych zastosowaniach są to jakieś 3-4%. Nadal jednak bez problemu pokonuje swojego poprzednika - Ryzena 9 5950X czy konkurencyjny model Core i9-12900K.

Przy okazji sprawdziliśmy, jak podkręcenie procesora i zastosowanie szybszych pamięci RAM wpływa na wydajność w grach.  Podobnie jak przy standardowych ustawieniach, testy przeprowadziliśmy w rozdzielczości 1080p (gdzie nadal istotne znaczenie ma procesor). W wyższych rozdzielczościach należy spodziewać się mniejszych różnic między poszczególnymi modelami.

W benchmarku 3DMark sytuacja nadal wygląda bardzo podobnie - Ryzen 9 7950X wypada wyraźnie lepiej względem poprzedniego flagowca - modelu Ryzen 5950X, ale nadal sporo traci względem konkurencyjnego Core i9-12900K.

W grach nie powinniśmy oczekiwać dużego wzrostu wydajności - przyspieszony Ryzen 9 7950X często oferuje zbliżoną wydajność. Układ plasuje się w czołówce zestawienia, wyprzedzając konkurencyjnego Core i9-12900K.

Jak podkręcenie i zastosowanie szybszych pamięci RAM przekłada się na pobór mocy? Testy przeprowadziliśmy dla dwóch kluczowych scenariuszy: mocnego obciążenia procesora w wielowątkowym programie (Cinebench R23) i wymagającej grze (Cyberpunk 2077).

Tutaj czeka nas mała niespodzianka, bo Ryzen 9 7950X po optymalizacjach w programach pobiera nieco mniej energii elektrycznej (w grze pobór mocy całej platformy jest nieco wyższy).

Parafrazując popularnego YouTubera, te podsumowanie można by rozpocząć od zwrotu „Mocarz, bestia, monstrum – to trzy słowa, które opisują ten procesor”. A tak zupełnie serio, Ryzen 9 7950X zaskakuje świetnymi osiągami i funkcjonalnością, więc jest wprost idealną propozycją dla najbardziej wymagających użytkowników. Pytanie, czy konkurencja niedługo nie zaoferuje czegoś lepszego...

Ryzen 9 7950X to topowy model z najnowszej generacji procesorów AMD. Jednostka oferuje 16 rdzeni/32 wątki, co przekłada się na świetne osiągi. W procesorowych zastosowaniach jednostka deklasuje nie tylko poprzednika (Ryzen 9 5950X), ale też topowy, obecny model konkurencji – Core i9-12900K. W grach przewaga nad „i-dziewiątką” 12. generacji nie jest aż tak znacząca, ale też można mówić o lepszej wydajności. Musimy się jednak liczyć z dosyć wysokim zapotrzebowaniem na energię (aczkolwiek i tak jest to wyższa efektywność energetyczna niż u konkurencji).

Procesor współpracuje z nowoczesną platformą AMD AM5. Konstrukcja pozwoli na zbudowanie nie tylko wydajnej, ale też funkcjonalnej stacji roboczej - zapewniono tutaj m.in. obsługę szybkich, pojemnych pamięci DDR5, kart rozszerzeń pod PCI-Express 5.0 oraz superszybkich nośników SSD NVMe PCIe 5.0). Warto jednak mieć na uwadze, że platforma jest dosyć kosztowna. Rekompensatą może jednak być obietnica dłuższego wsparcia, co pozwoli zaoszczędzić pieniądze przy późniejszej modernizacji sprzętu o nowszy procesor np. z serii Ryzen 8000 lub Ryzen 9000.

Ryzen 9 7950X to bez wątpienia nowy król wydajności segmentu konsumenckiego. Pytanie tylko na jak długo...

Osoby zainteresowane optymalizacją sprzętu mogą mieć... mieszane uczucia. Wprawdzie procesor oferuje odblokowany mnożnik, ale potencjał na podkręcanie jest tutaj bardzo mały. Bardziej można tutaj mówić właśnie o optymalizacji ustawień – nam przy użyciu funkcji Curve Optimizer udało się lekko zwiększyć wydajność (o 3-4%), ale przy okazji obniżyć pobór mocy i temperatury procesora.

Ryzen 9 7950X to propozycja dla najbardziej wymagających, ale i najbardziej majętnych użytkowników. Tacy ludzie raczej nie doszukują się oszczędności, tylko kupują sprzęt oferujący najlepsze możliwości. Procesor kosztuje 4200 złotych, ale za cały komputer (adekwatny do segmentu procesora) przyjdzie nam zapłacić kilkanaście tysięcy złotych. Jeśli poszukujecie sprzętu z górnej półki i jesteście w stanie tyle wydać, na pewno nie będziecie zawiedzeni. ALE!

Dominująca pozycja Ryzena wcale jednak nie jest taka pewna. Wiemy jednak, że niedługo na rynku mają zadebiutować nowe procesory Intela, które mają przynieść spory wzrost wydajności - szczególnie ciekawie zapowiada się tutaj starcie 16-rdzeniowego Ryzena 9 7950X z 24-rdzeniowym Core i9-13900K. Jeśli szukacie topowego sprzętu, warto jeszcze poczekać na testy drugiej jednostki i wtedy podjąć decyzję o zakupie tej lub drugiej propozycji.