Drapieżny zawodnik! Czy Intel Core i9-13900K może chapsnąć Ryzena 7000?

Intel wprowadza na rynek procesory Core 13. generacji - jednostki bazują na ulepszonej konstrukcji wprowadzonej w modelach Core 12. generacji. Co ważne zachowana zostanie kompatybilność ze starymi płytami głównymi z serii 600 oraz pamięciami DDR4 i DDR5 RAM.Do naszej redakcji trafił Core i9-13900K, czyli najwydajniejszy przedstawiciel nowej serii. Układ kosztuje 3,5 tysiąca złotych i docelowo ma zainteresować twórców treści oraz bezkompromisowych graczy. W naszych testach sprawdziliśmy, jak nowa "i-dziewiątka" radzi sobie w zastosowaniach procesorowych oraz nowych grach. Wyniki mogą was zaskoczyć. Szczególnie jeśli porównamy osiągi procesora do konkurencyjnych modeli Ryzen 7000.

Po latach trwania w letargu, Intel coraz mocniej atakuje na rynku procesorów. Modele Core 12. generacji (Alder Lake) wprowadziły małą rewolucję, co przełożyło się nie tylko na spory wzrost wydajności, ale też lepszą funkcjonalność platformy. Efekt mógł być tylko jeden - branżowe media bardzo dobrze oceniły jednostki (mieliśmy okazję przetestować Core i9-12900K, Core i5-12600K i Core i5-12400), co oczywiście przełożyło się na świetną sprzedaż układów. Procesory często znajdują się wśród polecanych modeli dla graczy.

Producent nie zamierza jednak na tym poprzestawać i prezentuje kolejne modele - rok po premierze 12. generacji, na rynku debiutuje 13. generacja Core (Raptor Lake). Co prawda nie ma tutaj rewolucji, ale można mówić o ewolucji sprzętu. I to całkiem konkretnej. W niniejszym artykule sprawdzimy model Intel Core i9-13900K, a więc topowego przedstawiciela generacji... za którego przyjdzie nam zapłacić 3,5 tysiąca złotych (!). Jeśli jednak szukacie czegoś tańszego, zerknijcie do naszego testu Core i5-13600K.

Nim jednak przejdziemy do samego procesora, warto wspomnieć kilka słów o tym, czym w ogóle są procesory Raptor Lake. Nie jest to wprawdzie taka rewolucja, jak przy wprowadzaniu modeli Alder Lake, ale producent przygotował tutaj kilka ciekawych nowości.

Układy wykonano w usprawnionej litografii Intel 7 (10 nm) – producent określa ją jako Intel 7 Ultra, ale w praktyce mamy do czynienia z drobnymi zmianami w obszarze tranzystorów SuperFin. W efekcie nowe procesory mogą pracować z wyższymi taktowaniami względem napięcia zasilającego rdzeń. Teoretycznie powinno się to też przełożyć na lepsze możliwości podkręcania.

Większe zmiany zostały wprowadzone w specyfikacji układów. Nowe modele nadal bazują na hybrydowej konstrukcji, która łączy dwa typy rdzeni – w jednym układzie znajdziemy wydajne rdzenie Performance/P-Core (ulepszona architektura Raptor Cove) oraz efektywne Efficient/E-Core (ta sama architektura Gracemont co w 12. generacji Core). W ten sposób procesor może sprawnie wykonywać zastosowania wykorzystujące mniejszą liczbę rdzeni, ale też uzyskiwać dobre osiągi w złożonych zadaniach, korzystających z wielu rdzeni. Nowa generacja procesorów wprowadza więcej rdzeni E-Core w danym segmencie wydajnościowym.

Producent wprowadził jednak pewne udoskonalenia pod kątem optymalizacji pracy procesora. Mowa tutaj o bardziej dopracowanej technologii Intel Thread Director, która odpowiada za dobieranie właściwego rdzenia do właściwego zadania we właściwym czasie (teraz bazuje ona na uczeniu maszynowym). Dodatkowo w przypadku systemu Windows 11 2H22 procesor lepiej rozpoznaje zadania działające w tle względem usług systemowych.

Nowa generacja to też szybsza magistrala komunikacyjna oraz usprawnienia w obszarze pamięci podręcznych. Dla każdego z rdzeni P-Core przewidziano po 2 MB pamięci podręcznej drugiego poziomu (wcześniej 1,25 MB), natomiast rdzenie E-Core zgrupowano w klastry po cztery i do każdego klastra przydzielono 4 MB pamięci podręcznej drugiego poziomu (wcześniej 2 MB). Dodatkowo udostępniono jeszcze współdzieloną pamięć podręczną trzeciego poziomu – w topowych modelach aż 36 MB.

Co ważne, procesory 13. generacji nadal korzystają z podstawki LGA 1700. Co prawda producent przy okazji wypuścił nową serię chipsetów 700 (oferuje ona więcej linii, co przekłada się na lepszą funkcjonalność płyt), ale w praktyce nowe procesory mogą działać też na starych płytach (i odwrotnie). To dobra wiadomość dla osób, które chciałyby zmodernizować komputer o lepszy procesor 13. generacji, bo wystarczy tylko zaktualizować BIOS. 

Intel Core i9-13900K to obecnie najwydajniejszy przedstawiciel nowej generacji procesorów – docelowo zastępuje on model Core i9-12900K (wiemy, że na początku przyszłego roku ma pojawić się jeszcze wydajniejszy model 13900KS). Jednostka powinna zainteresować wymagających graczy oraz twórców treści.

Do dyspozycji oddano 8 rdzeni/16 wątków typu Performance Core oraz 16 rdzeni/16 wątków typu Efficient Core. W porównaniu do poprzednika, mamy tutaj dodatkowe 8 rdzeni/8 wątków E-Core.

Co więcej, rdzenie zostały też solidnie przyspieszone... przynajmniej w teroii. Wydajniejsze P-Core pracują z bazowym taktowaniem 3,0 GHz, w trybie Turbo Boost mogą one przyspieszyć do 5,4 GHz, w trybie Turbo Boost Max 3.0 do 5,7 GHz, zaś trybie Thermal Velocity Boost (przy temperaturze poniżej 70 stopni Celsjusza) do 5,8 GHz. Dla słabszych rdzeni E-Core bazowy zegar wynosi 2,4 GHz, ale w trybie Turbo Boost mogą one przyspieszyć do 4,3 GHz.

Producent ustawił mnożniki dla poszczególnych rdzeni w ten sposób, że przy wielowątkowym obciążeniu rdzenie P-Core są przyspieszane do 5,5 GHz, a E-Core do 4,3 GHz. W przypadku obciążeń korzystających z mniejszej liczby rdzeni (max 2) rdzenie P-Core mogą przyspieszyć do 5,8 GHz. Realnie jednak taktowanie procesora jest ograniczone limitem mocy (MTP - 253 W), więc przy wielowątkowym obciążeniu rdzenie P-Core dobijają do 5,1-5,3 GHz, a E-Core osiągają tylko 4,0 GHz. 

Oprócz tego przewidziano 32 MB pamięci podręcznej L2 (po 2 MB na rdzeń P-Core i po 4 MB na klaster rdzeni E-Core), 36 MB współdzielonej pamięci podręcznej L3 oraz 2-kanałowy kontroler pamięci DDR4-3200 i DDR5-5600. Wbudowany kontroler magistrali PCI-Express oferuje 16 linii w standardzie 5.0 i 4 linie w standardzie 4.0.

Intel Core i9-13900K (w odróżnieniu od modelu Core i9-13900KF) został wyposażony w zintegrowany, podstawowy układ graficzny Intel UHD Graphics 770. To konstrukcja z 32 jednostkami wykonawczymi (EU) opartymi o architekturę Xe LP, które mogą pracować z taktowaniem 300 – 1650 MHz. Grafika obsługuje wyjścia HDMI 2.1 i DisplayPort 1.4a.

Procesor Core i9-13900K charakteryzuje się współczynnikiem TDP na poziomie 125 W, ale tak naprawdę opisuje on tylko bazowy pobór mocy (Processor Base Power). W trybie Turbo może on wzrosnąć aż do 253 W (Maximum Turbo Power), czyli nieco wyżej względem poprzednika. W zestawie nie znajdziemy chłodzenia, więc to trzeba dokupić we własnym zakresie. I niestety, nie obejdzie się bez coolera z górnej półki – na porządnym chłodzeniu Arctic Liquid Freezer II 420 przy mocnym obciążeniu procesor rozgrzewał się do około 85 stopni Celsjusza.

Intel Core i9-13900K debiutuje w cenie 599 dolarów, ale u nas powinien kosztować około 3500 złotych (wersja bez zintegrowanej grafiki jest trochę tańsza - kosztuje 3400 złotych). To dosyć spora różnica względem poprzednika - Core i9-12900K debiutował w tej samej sugerowanej cenie, ale obecnie można znaleźć za około 3000 złotych. W obozie konkurencji najbliżej mu do 12-rdzeniowego Ryzena 9 7900X za 3200 złotych. Topowy Ryzen 9 7950X jest dużo droższy - jego koszt to około 4200 złotych.

Platforma Intela wypada jednak trochę taniej. Dobrą płytę główną Z790 można kupić za jakieś 1500 złotych, ale można też wybrać nieco tańszy model Z690 za jakieś 1200 złotych. Do tego procesory Intela mają przewagę w postaci obsługi starszych, tańszych pamięci DDR4 RAM – zestaw 2x 16 GB 3600 MHz można kupić za jakieś 600 złotych. Daje to oszczędność około 700 złotych względem platformy AMD AM5 z płytą X670 i pamięciami DDR5 RAM.

Do testów procesora Intel Core i9-13900K wykorzystaliśmy high-endową platformę, która nie powinna ograniczać potencjału jednostki.

• procesor: Intel Core i9-13900K (MTP 253 W)
• chłodzenie procesora: Arctic Liquid Freezer II 420
• płyta główna: ASUS ROG Maximus Z790 Extreme (BIOS 0502)
• pamięć RAM: Kingston Fury Beast DDR5 RGB 2x 8 GB 6000 MHz CL40
• karta graficzna: Nvidia GeForce RTX 3080 Founders Edition
• dysk SSD: Kingston KC3000 1 TB
• zasilacz: be quiet! Dark Power 12 750W

Przy standardowych testach pamięć RAM pracowała z domyślnym zegarem kontrolera wbudowanego w dany procesor (tj. 5600 MHz - w trybie Gear4). Przy podkręconych ustawieniach zwiększyliśmy też taktowanie pamięci RAM:

• AMD Ryzen 5000: DDR4-3200 CL-16-16-16-36 / OC DDR4-3600 CL16-16-16-36
• Intel Core 12000: DDR5-4800 (Gear4) CL40-40-40-80 / OC DDR5-5200 (Gear4) CL40-40-40-80
• AMD Ryzen 7000: DDR5-5200 (FCLK 1733 MHz) CL40-40-40-80 / OC DDR5-6000 (FCLK 2000 MHz) CL-40-40-40-80
• Intel Core 13000: DDR5-5600 (Gear4) CL40-40-40-80 / OC DDR5-6000 (Gear4) CL-40-40-40-80

Testy procesorów AMD Ryzen 5000 przeprowadziliśmy pod systemem Windows 10. W nowszych modelach Intel Core 12000 i 13000 oraz AMD Ryzen 7000 postawiliśmy na system Windows 11, który powinien lepiej wykorzystywać potencjał nowych układów.

Na pierwszy ogień sprawdziliśmy, jak Core i9-13900K sprawdza się w zastosowaniach typowo bazujących na wydajności procesora.

Czy wy to widzicie?! Core i9-13900K okazuje się dużo wydajniejszy względem Ryzena 9 7900X, a czasami dogania nawet dużo droższego Ryzena 9 7950X. Mamy też nowego lidera wydajności pojedynczego rdzenia. Widać zatem, że ulepszenie rdzeni P-Core oraz dodanie dodatkowych rdzeni E-Core i zwiększenie zegarów przeniosło wymierne korzyści.

Podczas zapowiedzi nowej "i-dziewiątki", producent chwalił się świetną wydajnością w grach. Jak jest w praktyce? Sprawdziliśmy to na przykładzie kilku nowszych tytułów w rozdzielczości 1080p, gdzie istotną rolę odgrywa wydajność procesora (w wyższych rozdzielczościach różnice między poszczególnymi modelami powinny być mniejsze).

3DMark Time Spy to syntetyczny benchmark, który sprawdza wydajność głównie pod kątem możliwości grafiki. Warto jednak zwrócić uwagę na składową odpowiedzialną za wydajność procesora - Core i9-13900K okazuje się tutaj bezkonkurencyjny, pozostawiają poprzednie modele oraz jednostki konkurencji daleko w tyle.  

W grach sytuacja też wygląda bardzo dobrze. Core i9-13900K w większości tytułów oferuje on ciut lepsze osiągi względem Ryzenów 7000 (wyjątkiem jest tutaj Wolfenstein: Youngblood i Horizon Zero Dawn, gdzie modele AMD nieznacznie wyprzedzają Intela).

Intel Core i9-13900K oferuje wyraźnie lepszą specyfikację, ale producent nieco zwiększył maksymalny limit mocy (MTP) - ten wzrósł z 241 do 253 W. Jak to wpłynie na pobór mocy jednostki? Testy przeprowadziliśmy z aktywnymi domyślnymi limitami mocy w dwóch scenariuszach - mocnego obciążenia procesora (Cinebench R23) i wymagającej gry (Cyberpunk 2077).

Tutaj nie mogło być zaskoczenia - Core i9-13900K pobiera nie tylko więcej mocy względem poprzednika Core i9-12900K, ale też dużo więcej względem konkurencyjnego Ryzena 9 7900X (przy obciążeniu procesora różnica wynosi ponad 100 W). Jeśli jednak spojrzymy na efektywność energetyczną (wydajność w przeliczeniu na pobór mocy), nowa "i-dziewiątka" wypada pod tym względem podobnie właśnie do Ryzena 9 7900X i dużo lepiej niż Core i9-12900K. Jest progres!

Procesor Intel Core i9-13900K oferuje odblokowany mnożnik, więc można go dodatkowo podkręcić (niezbędna jest do tego płyta główna z chipsetem Z690 lub Z790). W praktyce dobrze zaopatrzyć się w płytę główną z mocną sekcją zasilania i wydajne chłodzenie AiO lub składany zestaw chłodzenia cieczą.

Udostępnioną nam sztukę udało się lekko przyspieszyć. Odblokowaliśmy limity mocy, a do tego podnieśliśmy taktowanie rdzeni – wydajniejsze rdzenie przyspieszyliśmy do 5,6 GHz (przy obciążeniu dwóch rdzeni nadal było to 5,8 GHz, więc procesor nie tracił na wydajności przy obciążeniu korzystającym z mniejszej liczby wątków), natomiast rdzenie E-Core do 4,4 GHz.

Ustawienia wymagały jednak podniesienia Load-Line Calibration do LL5 i dostrojenia napięcia zasilającego w trybie offset -0,150 V. Nadal było bardzo gorąco - przy takich nastawach procesor osiągał blisko 100 stopni Celsjusza, więc balansował na granicy Thermal Throttlingu. W przypadku konfiguracji ze słabszymi chłodzeniami, możliwości podkręcania Core i9-13900K zapewne będą niższe.

Jak podkręcenie procesora wpływa na wydajność? Na pierwszy ogień testy w programach nastawionych na wydajność procesora.

Jest całkiem nieźle. Podkręcenie procesora w sprzyjających scenariuszach przekłada się na jakieś 7-8% wzrostu wydajności. Core i9-13900K nie tylko pokonuje podkręconego Ryzena 9 7900X, ale też dogania lub przegania dużo droższego Ryzena 9 7950X.

Ile można zyskać w grach? Sprawdziliśmy to w kilku nowszych grach w rozdzielczości 1080p - to scenariusz, gdzie istotną rolę odgrywa też procesor komputera (w wyższych rozdzielczościach różnica między poszczególnymi modelami będzie mniejsza).

Syntetyczny benchmark 3DMark Time Spy pokazuje minimalny wzrost ogólnej punktacji i niewielki (około 6%) składowej odpowiedzialnej za wydajność procesora.

W grach wzrost wydajności nie jest tak spektakularny - w większości tytułów możemy liczyć na minimalny wzrost płynności animacji (lepiej potencjał szybszego CPU i RAM wykorzystuje Marvel's Spider-Man Remastered i Horizon Zero Dawn, gdzie odnotowaliśmy kilka lub kilkanaście dodatkowych fps). Core i9-13900K nadal jednak wypada ciut lepiej względem Ryzena 9 7900X.

Jak podkręcenie zegarów przekłada się na pobór mocy komputera? Sprawdziliśmy to dla dwóch scenariuszy - mocnego obciążenia procesora (Cinebench R23) oraz wymagającej gry (Cyberpunk 2077).

Niestety, wyższa wydajność została okupiona dużo wyższym zapotrzebowaniem na energię elektryczną - Core i9-13900K po OC w teście obciążającym procesor pobierał 165 W więcej niż Ryzen 9 7900X po OC (w grze różnica między obydwoma modelami nie była aż tak duża). Cóż, przetaktowanie procesora wiąże się z dużym spadkiem efektywności energetycznej (ukłąd pod tym względem wypada wyraźnie słabiej od Ryzenów 7000).

Czy Intel Core i9-12900KS faktycznie ogranicza RTX 4090?Zaledwie tydzień temu przygotowałem dla Was recenzję GeForce RTX 4090 - najpotężniejszej karty nowej generacji. Testy, które wtedy przeprowadziłem, dawały do zrozumienia, że używany przez mnie Intel Core i9-12900KS nie zawsze zapewniał wystarczającą wydajność, aby zadowolić tak potężną kartę. I nie mówimy tym razem o rozdzielczości FHD, w której i tak nikt by tak mocnej karty nie używał! Wyniki jasno sugerowały, że nawet w rozdzielczości 2560x1440p, pomimo wybrania najwyższych dostępnych detali graficznych, to właśnie procesor dalej limitował osiągi nowej karty. Korzystając z okazji przetestowałem wspomnianego RTX'a ponownie z nowym procesorem i oto wyniki.

Spośród 11 sprawdzonych gier tylko w pięciu wydajność pozostała taka sama lub wzrosła tylko symbolicznie. To gry, które ekstremalnie mocno obciążają kartę graficzną, głównie za sprawą śledzenia promieni (oraz Assassin's Creed Valhala - bo tak). W pozostałych tytułach przyrost wydajności był na poziomie tego, który wyżej już Paweł oszacował na podstawie swoich testów, co oznacza, że prawdopodobnie jeszcze nieco można z tej karty wycisnąć w takich ustawieniach! Jednocześnie informuję, że w rozdzielczości 4K jedynie MSFS odnotował dalszy wzrost wydajności - pozostałe gry były już uczciwie limitowane przez inne podzespoły, choć tu odnoszę wrażenie, że częściej były to pamięci DDR5 5600 CL 40 z mojej platformy testowej, niż RTX 4090, który nadal w wielu grach niechętnie przekraczał 400 W poboru energii.

Jeśli śledziliście nasze newsy, wydajność procesora Intel Core i9-13900K nie powinna być dla was zaskoczeniem. Jeszcze przed premierą pojawiała się masa przecieków, które wskazywały na bardzo dobre możliwości „raptora”. To świetny model, który można nazwać dużym krokiem w ewolucji procesorów.

Core i9-13900K bazuje na usprawnionej konstrukcji swojego poprzednika – modelu Core i9-12900K. Producent poprawił rdzenie P-Core, dodał więcej rdzeni E-Core, a do tego zwiększył pojemność pamięci podręcznych. Co ważne, udało się też zachować kompatybilność z obecnymi płytami głównymi LGA 1700 z serii Intel 600 (co umówmy się, przy pomysłowości „niebieskich” wcale nie jest takie oczywiste ( ͡° ͜ʖ ͡°)).

Efekt? Co prawda nowa „i-dziewiątka” nie jest liderem wydajności, ale pod tym względem wypada bardzo konkurencyjnie. W procesorowych zastosowaniach wypada nie tylko dużo lepiej od Core i9-12900K, ale też od konkurencyjnego Ryzena 9 7900X. Mało tego! W niektórych benchmarkach dogania ona dużo droższego Ryzena 9 7950X. O sile pojedynczego wątku nie ma nawet co dyskutować – to istna petarda!

Wprawdzie w grach różnica nie jest tak spektakularna, ale w większości sprawdzonych przez nas tytułów model Intela wypada trochę lepiej od najnowszych modeli AMD Ryzen 7000. Można zatem przyjąć, że Core i9-13900K to obecnie najlepszy procesor dla graczy. Nie wiadomo jednak, jak się sytuacja zmieni po premierze modeli Ryzen 7000X3D (zapewne na początku 2023 roku).

Maniacy wydajności mogą zdecydować się na dodatkowe podkręcenie procesora – w sprzyjających warunkach pozwoli to uzyskać jakieś 6-8% poprawy osiągów. Warto jednak zaopatrzyć się w porządną płytę główną i high-endowe chłodzenie (koniecznie wodne!). Minus jest taki, że wzrost wydajności będzie okupiony dużo wyższym zapotrzebowaniem na energię elektryczną – przy obecnych cenach prądu, taki bonus to już dyskusyjna sprawa.

Komu polecamy Core i9-13900K? To propozycja dla entuzjastów, którzy składają topowy komputer do gier i tworzenia treści. Jednostka nada się np. do konfiguracji z GeForce RTX 4090. Aczkolwiek w przypadku graczy bardziej opłacalnym wyborem może być wersja Core i9-13900KF – bez zintegrowanej grafiki, ale trochę tańsza. Co ważne, jednostkę można posadzić na starszych płytach głównych z serii 600 i połączyć z pamięciami DDR4, więc może być atrakcyjną propozycją też dla modernizujących starsze konfiguracje z procesorami Core 12. generacji.