Gigabyte GA-MA785GT-UD3, chipset AMD 785G, Radeon HD4200 i podkręcanie Athlona II X4 

Wrześniowa premiera procesora Athlon II X4 podgrzała rynek procesorów czterordzeniowych. Najtańszy quad-core ze stajni AMD jest do kupienia za mniej niż 350 zł, natomiast najtańszy procesor konkurencji o tej samej liczbie rdzeni prawie 150 zł droższy. To z kolei oznacza, że jest dostępny w zasadzie dla każdego.

Sam procesor oczywiście nie wystarczy. Potrzebujemy odpowiednio taniej ale nowoczesnej płyty głównej, dzięki której będzie można zbudować wydajny komputer.

Sercem płyty głównej jest chipset AMD 785G, czyli najnowsza i pewnie jedna z ostatnich odsłon chipsetów siódmej generacji AMD. Ponieważ firma ta ma w tej chwili na rynku kilka podobnie oznaczonych chipsetów, warto zestawić ich parametry w tabelce:

AMD 785G jest pierwszym chipsetem ze zintegrowaną grafiką i dedykowanym do obsługi procesorów dla gniazda AM3 i obsługi pamięci DDR3. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby wykorzystać go na nowych płytach z gniazdem AM2+ gdzie będzie wraz z odpowiednim procesorem współpracował z pamięciami DDR2.

Główną innowacją w stosunku do poprzednich konstrukcji jest wymiana rdzenia graficznego na Radeona HD 4200. Ta zmiana niesie ze sobą kilka dość istotnych zmian. Przede wszystkim wzrosła wydajność zintegrowanej grafiki. Wbrew oznaczeniu, rdzeń graficzny z 785G jest wydajniejszy od tego zintegrowanego w chipsecie 790GX.

Po drugie, grafika obsługuje teraz DirectX 10.1, co czyni z niej jedyną zintegrowaną grafikę obsługującą ten standard. Przynajmniej na razie. Oczywiście w tym przypadku ma to znaczenie raczej czysto marketingowe aniżeli praktyczne, ponieważ zdecydowana większość gier dla DX 10.1 jest zbyt wymagająca, aby mogły działać płynnie na zintegrowanej grafice.

Najistotniejszą moim zdaniem zmianą jest obsługa UVD 2.0, dzięki czemu ta niepozorna grafika zyskuje sprzętowe wsparcie do dekodowania materiału HD zapisanego na płytach Blu-ray czy HD DVD. Jeśli ktoś z was szuka rozwiązania do komputera HTPC, to może rozważyć zakup płyty opartej na AMD 785G. Niejako efektem ubocznym - ale jakże przyjemnym - jest także obsługa technologii ATI Stream. Niestety z niej skorzystają wyłącznie osoby używające Windows 7. Tylko dla tego systemu opracowano odpowiednie sterowniki.

Jedną z bardzo ciekawych cech chipsetów AMD ze zintegrowaną grafiką jest możliwość podniesienia wydajności tej ostatniej przy pomocy zewnętrznej karty graficznej. Zintegrowany rdzeń możemy połączyć w CrossFire z kartą graficzną pracującą w slocie i w ten sposób podnieść jej wydajność, jak i całego komputera.

Wszystko to wygląda bardzo ładnie na papierze, ale osoby chcące wykorzystać tę technologię w praktyce napotkają na małą barierę. Nie można bowiem spiąć ze zintegrowaną grafiką dowolnej karty graficznej. AMD obsługuje taką konfigurację tylko z kartami HD2400 oraz 3450/3470. Są to więc karty, które od pewnego czasu nie sa już sprzedawane. Dlaczego?

Okazuje się, że wszystkiemu winny jest Microsoft.  Firma stwierdziła, że poprawna obsługa takiej konfiguracji sprawia mu tak duże kłopoty, iż ostatecznie podjął decyzję o wyłączeniu wsparcia tej technologii w swoim nowym systemie Windows 7. AMD nie dodaje żadnych nowych kart do listy obsługiwanych i w zasadzie czeka aż standard umrze śmiercią naturalną.

Oczywiście nie dotyczy to wyłącznie AMD, ale także NVIDII z jej Hybrid SLI. Obie technologie nie będą obsługiwane w Windows 7. Jeśli zależy wam na tej technologii, będziecie musieli zostać przy Vista i starych kartach. Czyżby był to jeden z pierwszych minusów Windows 7? Wróćmy jednak do płyty głównej.

Gigabyte GA-MA785GT-UD3 jest przeznaczona do obsługi procesorów dla gniazda AM3, stąd na płycie znajdziemy tylko gniazda dla pamięci DDR3. Warto zaznaczyć, że płyta jest certyfikowana do obsługi procesorów 140 W, przez co swobodnie można na niej instalować wszystkie układy AM3, bez obawy o regulatory napięcia.

Pomimo że mamy do czynienia z dość budżetową konstrukcją, Gigabyte bardzo postarał się, aby rozkład komponentów na płycie był w miarę optymalny.

Zarówno oba złącza zasilania jak wszystkie złącza pamięci masowej umieszczone są na krawędzi laminatu. Problematyczny w tym wypadku jest blok trzech gniazdek dodatkowych portów USB, który został umieszczony tuż nad portem PCI-e x4. Całe szczęście, że w większości przypadków te złącza są wykorzystywane głównie do podłączenia dodatkowych "śledzi" USB, a w takiej konfiguracji zgoła nie przeszkadzają.

Sloty rozszerzeń zostały umieszczone w taki sposób, że bez problemu możemy zainstalować wszystkie kart (maks. 7). Wprawdzie pierwszy slot PCI-e x1 zainstalowany jest zaraz obok radiatora chipsetu, ale ten ostatni został odpowiednio wycięty i nie przeszkadza przy instalacji dłuższych kart. Tutaj plus dla Gigabyte'a.

Standardowo już instalacja karty graficznej z chłodzeniem dwuslotowym spowoduję utratę dostępu do jednego z portów PCI-e x1, ale jest to rozwiązanie, do którego już w zasadzie przywykliśmy. Niektórzy producenci wręcz nie umieszczają na PCB złącz bezpośrednio pod tym dedykowanym dla karty graficznej, niemniej w takim wypadku siłą rzeczy tracimy jeden slot. Dlatego uważam to rozwiązanie za gorsze niż zastosowane na testowanej płycie.

Warto pamiętać, że pomarańczowy slot, mimo że wymiarami wygląda na PCI-e x16, to elektrycznie ma wyprowadzone tylko 4 linie adresowe. Jest zatem faktycznie slotem PCI-e x4. Na dodatek nie w wersji 2.0, tylko starszej - 1.0. Wystarczy zerknąć do środka, aby stwierdzić, że po prostu brakuje odpowiednich pinów. Oczywiście producent tego nie ukrywa. Taka konstrukcja wynika z ograniczeń samego chipsetu, dodatkowy port zasilany jest z mostka południowego, a nie północnego - stąd te ograniczenia. AMD 785G nigdy nie był projektowany z przeznaczeniem do obsługi CrossFire, choć taka konfiguracja jest w obsługiwana i można ją uruchomić w trybie x16 + x4.

Gniazda pamięci umieszczono na takiej wysokości, że nie będziemy mieli problemów z instalacją RAM-u po zainstalowaniu karty graficznej, co zdarza się bardzo często na wielu płytach głównych. Dolnego zatrzasku pamięci nie można wtedy otworzyć. Pojawia się jednak nieco inny problem. Moim zdaniem gniazda pamięci znajdują się nieco za blisko gniazda procesora. Jeśli ktoś będzie chciał zainstalować duże chłodzenie jednostki centralnej, będzie musiał uważać przy wyborze pamięci RAM. Jeśli te będą miały za wysokie radiatory, chłodzenie procesora może się nie zmieścić.

Blok złącz zewnętrznych to w zasadzie standard takich konstrukcji. Mamy do dyspozycji komplet złącz wideo, w tym analogowy D-Sub, cyfrowy DVI i HDMI z obsługą HDCP. Jest też komplet złącz audio, w tym optyczne złącze S/PDIF, jeden port PS/2 dzielony między klawiaturę i myszkę, 6 portów USB i FireWire. oraz złącze LAN.

Chłodzenie na GA-MA785GT-UD3 nie jest wymyślne,co w głównej mierze wiąże się z parametrami samego chipsetu. Mostek północny pobiera do 15W prądu, a południowy dodatkowe 4W. Oba układy zadowalają się skromnymi radiatorami. Podczas pracy 2D temperatura radiatora chipsetu nie przekracza 45°C. Przy intensywnym obciążeniu 3D rozgrzewa się o dodatkowe siedem stopni. Jest wtedy dość ciepły, ale nie przeszkadza to w pracy. Nie ukrywajmy, tutaj ciepłowody są po prostu niepotrzebne.

Może jedynie martwić brak radiatorów na regulatorach napięcia. Podczas pracy z testowanym procesorem nie były gorące, ale co będzie, jeśli zainstalujemy na tej płycie procesor z TDP 140W, a następnie nieco go podkręcimy? Wówczas temperatura na pewno wzrośnie.

Choć, w zależności od wersji, elementy wykonawcze regulatorów napięcia mogą pracować z temperaturą nawet ponad 100°C bez szkody dla samych siebie, to niestety taka temperatura niezbyt dobrze wpływa na kondensatory -  skraca ich żywotność. Gigabyte chwali się, że używa tylko japońskich kondensatorów polimerowych i gwarantuje ich pracę przez minimum 50 000 godzin, co przekłada się na prawie 6 lat w wariancie 24/7. Niemniej aby zachować taki czas pracy, regulator napięcia nie powinien się rozgrzewać do ponad 85°C.

Gigabyte walczy z temperaturą w nieco inny sposób. Laminat płyty głównej zawiera znacznie więcej miedzi niż u innych producentów. Obie warstwy odpowiedzialne za zasilanie zostały uzdatnione dodatkową uncją miedzi. Takie rozwiązanie pozwala rozprowadzić temperaturę spod gorących elementów po całej płycie głównej. Wówczas jest nieco cieplejsza, ale nie występują tzw. gorące punkty.

Jedną z bardzo ciekawych technologii jaką możemy znaleźć na płytach Gigabyte jest podwójny BIOS. O jego istnieniu zazwyczaj nie mamy zielonego pojęcia, do czasu aż podczas aktualizacji BIOS-u wyłączą nam prąd. Wtedy nagle okazuje się, jak bardzo jest on przydatny - dzięki niemu w zasadzie nie można uszkodzić płyty podczas wymiany BIOS-u. Za to rozwiązanie należy się producentowi duży plus.

To chyba wszystko, jeśli chodzi o samą płytę główną. Czas ją wreszcie uruchomić i przejść do wyników testów.

Wszystkie testy wykonałem na platformie testowej składającej się z następujących komponentów:

Płyta główna miała zainstalowany najnowszy BIOS w wersji F3, testy zaś były przeprowadzane w ustawieniach domyślnych (setup defaults). Technologia Cool'n'Quiet była włączona.

Na powyższym sprzęcie instalowany był system Windows Vista Ultimate w wersji 32-bitowej ze zintegrowanym SP2. Po instalacji systemu instalowałem wszystkie dostępne aktualizacje poprzez Windows Update, a następnie zestaw najnowszych sterowników do wszystkich komponentów.

Na tak przygotowanym systemie były instalowane i uruchamiane aplikacje testowe. Konfiguracja systemu operacyjnego nie była zmieniana od wartości domyślnych.

Pomiary dokonywane przy pomocy analizatora mocy: Volfcraft Energy Logger 3500.

W BIOSie - zaraz po włączeniu zasilania. Tutaj zazwyczaj nie działają żadne mechanizmy zwalniania czy przyspieszania taktowana procesora, a także mechanizmy zmniejszania poboru energii.

Tryb Idle. Na pulpicie Windows w stanie całkowitej bezczynności. Menadżer zadań Windows wskazywał zerowe obciążenie procesora, a program do kontroli częstotliwości taktowania rdzenia wskazywał, że procesor pracuje w maksymalnie oszczędnym stanie.

1-rdzeń. Na pulpicie Windows w stanie maksymalnego obciążenia jednego rdzenia. Menadżer zadań Windows wskazywał obciążenie 50% dla procesorów dwurdzeniowych, 25% dla procesorów czterordzeniowych oraz 12.5% dla procesorów czterordzeniowych obsługujących technologię Hyper-Threading. Do obciążenia CPU wykorzystałem Super-PI

Wszystkie rdzenie. Na pulpicie Windows w stanie maksymalnego obciążenia wszystkich rdzeni, w tym tych udostępnionych przez Hyper-Threading. Menadżer zadań Windows wskazywał obciążenie 100% niezależnie od ilości rdzeni w jaką był wyposażony CPU. Do obciążenia CPU wykorzystałem Cinebench R10.

W tabelkach podane są odczytane z miernika wartości poboru mocy czynnej dla samej jednostki centralnej. Monitor nie był uwzględniony w pomiarach. W komputerze obciążany był tylko procesor, karta graficzna pracowała w stanie bezczynności.

Ponieważ zazwyczaj przy odczytach wartość wahała się o 2-3 W w obie strony, podane wartości są najmniejszymi jakie udało się zaobserwować podczas pomiarów.

Do testów użyłem następujących programów:

To znany i ceniony przez wszystkich benchmark kart graficznych. Na potrzeby testów procesorów wykorzystamy jedynie część pełnego przebiegu testów - testy CPU. Interesują nas zatem wyniki CPU Score, oraz cząstkowe CPU1 i CPU2. Im większy uzyskany wynik, tym lepiej.

1. Uruchamiamy program 3D Mark 2006
2. Klikamy przycisk „Select” w zakładce Tests
3. Odznaczamy „ptaszki” przy „SM2.0 Graphics Tests” i „HDR SM3.0 Graphics Tests”. Zaznaczone pozostaje tylko „CPU Tests”
4. Klikamy „OK.”, okienko Select Tests się zamknie
5. Klikamy przycisk „Run 3DMark”
6. Po zakończeniu testów pokaże się okno 3DMark Score, klikamy przycisk „Details” i odczytujemy wyniki

To prawdziwy kombajn służący do testowania różnych podzespołów komputera. W tym teście wykorzystamy dwa zestawy benchmarków - Procesor Arithmetic oraz Procesor Multi-Media Benchmark. Oba dają łącznie pięć wyników, dwa dla ALU oraz trzy dla FPU. Im większy uzyskany wynik, tym lepiej. Jak uzyskać taki wynik?

1. Uruchamiamy Sisoft Sandra
2. Z menu głównego programu wybieramy zakładkę „Benchmarks”
3. Uruchamiamy test „Processor Aritmetic”
4. Po zakończeniu testu odczytujemy wartości Dhrystone ALU i Whetstone iSSE3 z dolnej części okna programu
5. Uruchamiamy test „Processor Multi-Media”
6. Po zakończeniu testu odczytujemy wartości Multi-Media Int, Float, Double z dolnej części okna programu

Program mierzący wydajność procesora za pomocą renderingu sceny 3D. Umożliwia on zbadanie wydajności pojedynczego rdzenia, a także łącznej wydajności wszystkich rdzeni w tym także tych uzyskanych dzięki technologii Hyper-Threading. Niejako przy okazji możemy stwierdzić, jak dobrze skalują się procesory z więcej niż jednym rdzeniem. Wbrew pozorom nie obserwujemy liniowego wzrostu wydajności po dołożeniu kolejnej jednostki wykonawczej. Im większy uzyskany wynik, tym lepiej.

1. Uruchamiamy Cinebench R10
2. W oknie głównym po lewej stronie klikamy przycisk „Star All tests”
3. Po zakończeniu testów odczytujemy wyniki, z CPU Benchmark i OpenGL Benchmark po lewej stronie.

Kolejna aplikacja ze stajni Futuremark, program testuje ogólną wydajność komputera symulując pracę normalnych aplikacji. Na potrzeby testu podamy wszystkie wyniki cząstkowe poszczególnych testów bez zagłębiania się się w ich wewnętrzne składowe. Im większy uzyskany wynik, tym lepiej.

1. Uruchamiamy PC Mark Vantage
2. Nie zmieniamy żadnych ustawień
3. Klikamy przycisk Run Benchmark
4. Po zakończeniu testów w otwartym oknie klikamy „Submit Results”
5. Program otworzy stronę Internetową na której odczytamy wyniki

Jest programem służącym do szyfrowania danych. Specjalnie na Waszą prośbę dodajemy go do naszego zestawu aplikacji testowych. Program ma wbudowanych benchmark, który w naszym przypadku wykonywany był na pliku o wielkości 1GB. Podajemy tylko wartość średnią (Mean) dla pierwszych trzech algorytmów szyfrowania: AES, Twofish oraz Serpent. Wynik podawany jest w MB/s, im więcej tym lepiej.

1. Uruchamiamy TrueCrypt
2. Z menu Tools wybieramy opcję Benchmark
3. Jako Buffet Size wybieramy 1GB
4. Klikamy przycisk Benchmark
5. Odczytujemy wartość Mean dla algorytmów Twofish, AES, AES-Twofish

Wszystkie aplikacje testowe były uruchamiane w najnowszych dostępnych w dniu testów wersjach. Podczas testów jedyną uruchomioną aplikacją w systemie była aplikacja testowa.

1. Uruchamiamy program Fraps
2. Klikamy zakładkę "FPS"
3. W lewym dolnym rogu okienka, w sekcji "Save detailed benchmark statistics" zaznaczamy ptaszki przy opcjach "MinMaxAvg" oraz "FPS"
4. Minimalizujemy Frapsa. Ikonka programu będzie widoczna w obszarze systemowym.
5. Uruchamiamy testowaną grę, w prawym górnym rogu powinna być widoczna dynamicznie zmieniająca się liczba klatek na sekundę.
6. Wybieramy dogodny moment i rozpoczynamy benchmark przyciskiem F11, licznik FPS w tym momencie zniknie z ekranu 7. Po (domyślnych) 60 sekundach licznik FPS powinien pojawić się na ekranie. Na tym etapie pomiar został zakończony 8. Wyłączamy grę i przechodzimy do katalogu gdzie został zainstalowany Fraps. Domyślnie jest to C:\Fraps 9. W katalogu benchmark odnajdujemy dwa pliki z rozszerzeniem csv z wynikami pomiarów.

Jeśli czytaliście wcześniejszy test Athlona II X4 620, to pewnie pamiętacie, że tamta konfiguracja była przetestowana na pamięciach DDR2. Teraz, niejako przy okazji, możemy porównać jak 620-tka radzi sobie z pamięciami DDR3. Nie omieszkam oczywiście sprawdzić, jak wspomniany procesor się podkręca. Zapraszam do analizy wyników.

Komplet testów mamy już za sobą. Na wykresach widać, że pozbawiony cache L3 Athlon II X4 jest w stanie skorzystać z potencjału pamięci DDR3. O ile w przypadku Phenoma II różnice były w zasadzie marginalne, tutaj widać zysk o co najmniej 3-4%. Cieszy to szczególnie w momencie, gdy okazuje się, że ceny pamięci DDR3 spadły do odpowiedniego poziomu.

Jeśli chodzi o podkręcanie, to Phenom II przyzwyczaił nas, że bez większych problemów uzyskujemy 3,8 GHz, a lepsze egzemplarze podkręcały się nawet do ponad 4 GHz. Athlon II X4 oparty jest na rdzeniu Propus, który ma nieco mniejsze możliwości O/C. Pomimo że teoretycznie powinno być odwrotnie - jest przecież pozbawiony cache L3.

Nasz egzemplarz dał się stabilnie podkręcić do 3,2 GHz, czyli o 600 MHz, co daje około 23%. Nie jest to wynik rewelacyjny i być może ma związek z tym, że płyta Gigabyte nie była projektowana do O/C.

Procesor można kręcić wyłącznie przy pomocy magistrali HTT, ponieważ wszystkie modele mają zablokowany mnożnik, a do tego przydałaby się przynajmniej płyta na 790X.

Z drugiej strony, czytając inne recenzje w sieci, można dojść do wniosku, że zegar 3,5 GHz jest w zasięgu reki. Niewykluczone, że trafił nam się nieco słabszy egzemplarz. Cóż, warto w tym przypadku przypomnieć sobie, że mamy do czynienia z procesorem relatywnie tanim.

To nowoczesna, wykorzystująca w zasadzie wszystkie nowinki technologiczne ze stajni AMD płyta gówna. Oczywiście ma kilka niedociągnięć, jednak można ją dostać za nieco ponad 300 zł, a przy końcowej ocenie bezapelacyjne należy wziąć to pod uwagę.

GA-MA785GT-UD3 to płyta główna dla wszystkich, którzy chcą złożyć tani komputer do obsługi internetu, nauki, czy do biura. Świetnie radzi sobie w parze z tanim procesorem czterordzeniowym. Również potencjalni nabywcy komputerów typu HTPC powinni być zadowoleni z tej płyty.

Zaintegrowana karta graficzna Radeon HD 4200 w zupełności wystarczy, aby pograć sobie w minimalnych ustawieniach w mniej wymgające gry. Ale jak każda zintegrowana grafika, raczej nie nadaje się do wyczynowego grania. Oczywiście zawsze możemy zainstalować dedykowaną kartę w slocie.

Reasumując, GA-MA785GT-UD3 to bardzo uniwersalna płyta główna, mająca większość komponentów potrzebnych do uruchomienia komputera. Po instalacji zewnętrznej karty graficznej bez problemu sprawdzi się u rasowego gracza. Płyta jest wyposażona we wszystkie najnowsze zdobycze techniki ze stajni AMD, a przy tym ma bardzo przystępną cenę. 

Ustawienia grafiki na minimalne, rozdzielczość 1024x768. Misja: Crew Expandable

Ustawienia grafiki na minimalne, rozdzielczość 1024x768. Kampania No Mercy

Ustawienia grafiki na minimalne, rozdzielczość 1024x768. Tryb Exhibition

Ustawienia grafiki na minimalne, rozdzielczość 1024x768. Act 3: House Cleaning, part-1

Ustawienia grafiki na minimalne, rozdzielczość 1024x768.