Komfortowo zagrają tylko ostatni z nas - test kart i procesorów w The Last of Us na PC 

Sony zasadniczo znane jest z przygotowywania bardzo dobrych portów swoich konsolowych hitów na PC. Świetnym przykładem może być chwilę wcześniej wydany Uncharted 4, ale również Spider-Man Remastered i jego rozwinięcie z podtytułem Miles Morales. Niestety wygląda na to, że ich najgłośniejszy tytuł – The Last of Us – przełamie ten dobry trend. Możliwe, że wynika to z chęci wydania gry, zanim przeminie popularność niedawno wydanego na HBO Max serialu o tym samym tytule – jeżeli tak, to niestety nie pochwalamy takiego podejścia. Gracze, którzy czekali od 10 lat, zasługiwali na bardziej dopracowany port na PC. Ale nie uprzedzajmy wniosków z samych testów.

Opublikowane zaledwie kilka tygodni temu wymagania systemowe The Last of Us momentalnie podniosły w branży głosy, że są zbyt wysokie. Co prawda, to NIE JEST ta sama gra, którą można było ogrywać na Play Station 3 i później (w remasterowanej formie) na PlayStation 4 – SONY na potrzeby PlayStation 5 wydało we wrześniu zeszłego roku pełnoprawny remake pod tytułem The Last of Us Part I i to właśnie ta gra została przeniesiona na PC. Niemniej wskazanie w wymaganiach zalecanych dla rozdzielczości 1440p i 2160p aż 32 GB RAM (podczas gdy konsole mają łącznie 16 GB pamięci systemowej i graficznej) było co najmniej niepokojące.

• OS: Windows 10 (64-bit, build 1909)
• procesor: Intel Core i7-4770K lub AMD Ryzen 5 1500X
• RAM: 16 GB
• karta graficzna: NVIDIA GeForce GTX 1050 Ti 4GB lub AMD Radeon RX 470 4 GB
• dysk: 100 GB wolnego miejsca na dysku SSD

• OS: Windows 10 (64-bit)
• procesor: Intel Core i7-8700 lub AMD Ryzen 5 3600X
• RAM: 16 GB
• karta graficzna: NVIDIA GeForce RTX 2070 Super lub AMD Radeon RX 5700 XT
• dysk: 100 GB wolnego miejsca na dysku SSD

• OS: Windows 10 (64-bit)
• procesor: Intel Core i7-9700K lub AMD Ryzen 5 5600X
• RAM: 32 GB
• karta graficzna: NVIDIA GeForce RTX 2080 Ti lub AMD Radeon RX 6750 XT
• dysk: 100 GB wolnego miejsca na dysku SSD

• OS: Windows 10 (64-bit)
• procesor: Intel Core i5-12600K lub AMD Ryzen 9 5900X
• RAM: 32 GB
• karta graficzna: NVIDIA GeForce RTX 4080 lub AMD Radeon RX 7900 XTX
• dysk: 100 GB wolnego miejsca na dysku SSD

Pod względem zalecanych kart i procesorów sytuacja nie wygląda aż tak źle, ale też nie napawa optymizmem – aby pograć w ustawieniach zbliżonych do tych na nowej konsoli SONY i tak potrzebna będzie karta z przynajmniej 12 GB pamięci graficznej oraz dosyć świeży procesor z przynajmniej 6 rdzeniami.

To, za co należy twórców pochwalić, to poziom rozbudowania ustawień graficznych – biorąc pod uwagę, że mówimy o porcie gry z konsoli (gdzie ustawienia sprowadzają się do wyboru jednego z 2-3 trybów), stanowczo się tego nie spodziewaliśmy. Co więcej, każda z funkcji dokładnie prezentuje w formie zrzutów ekranu, jak wpływa na wizualny aspekt gry. Jedyne, czego tu brakuje, to określenia, jak dane ustawienia wpływają na wydajność.

Sama gra posiada wsparcie dla DLSS 2 oraz FSR 2 – zatem dwóch obecnie wiodących technik upscalingu. W dalszej części artykułu dokładnie się im przyjrzymy, ale teraz dość tylko powiedzieć, że stanowczo chcecie z nich korzystać – nie tylko z uwagi na drastyczny wzrost wydajności, ale również na wzrost jakości obrazu.

Gra nie posiada na ten moment wsparcia dla żadnej formy śledzenia promieni. Jedna z opcji dumnie została okraszona mianem „odbić świetlnych w czasie rzeczywistym”, a jeszcze inna „odbiciami cieni chmur w czasie rzeczywistym”, ale żadna z nich nie mam nic wspólnego ze śledzeniem promieni. Niemniej trzeba studiu Naughty Dog oddać, że zawsze bardzo starannie przygotowują mapy świetlne i gra nawet bez nowoczesnych technik prezentuje się bardzo dobrze. Dla wygody graczy przygotowano również cztery gotowe profile ustawień jakości – Niski, Średni, Wysoki oraz Ultra. Posłużymy się nimi w ramach naszych testów.

Testy wykonywaliśmy na naszej liczącej sobie już ponad rok istnienia platformie testowej. Miejsce testowe GPU uwzględnia obszar z gęstą roślinnością, zbiornikiem wodnym oraz ogólnie dużą ilością detali, ale bez żadnych przeciwników (tak aby odciążyć CPU i dać szansę na wykazanie się kartom graficznym).

• Procesor: Intel Core i9-12900KS
• Chłodzenie: NZXT Kraken Z73
• Pamięć: Fury Beast 2x16 GB DDR 5 (5600 MHz, CL40, gear 2)
• Płyta główna: ASUS ROG Strix Z690-F
• SSD: Samsung SSD 980 PRO 1 TB (PCI-E 4.0)
• Zasilacz: Corsair RM1000x
• Obudowa: Cooler Master Master Case H500M

W czasie testów używaliśmy systemu Windows 11 22H2 oraz najnowszych sterowników dostępnych na dzień 30.03.2023, tj. Adrenaline 22.40.43.05 dla kart AMD (beta dedykowana TLoU), Game Ready 531.41 dla kart NVIDII oraz sterownika nr 31.0.101.4257(beta). Wszystkie sterowniki miały oficjalne wsparcie dla The Last of Us - to szczególnie istotne w przypadku kart Intela, do czego jeszcze wrócimy...

Grę do testów otrzymaliśmy od producenta już po premierze sklepowej – nie chcemy się tu doszukiwać spisku, ale trudno nie odnieść wrażenia, że twórcy byli świadomi stanu technicznego i stąd decyzja o nie przekazywaniu gry prasie przed premierą… A problemy są i to duże. Głównie dotyczą zestawów o słabszej specyfikacji, ale stanowczo się do nich nie ograniczają – nasza platforma testowa z grą odpaloną na GeForce RTX 4090 też kilka razy została wyrzucona do pulpitu. Na słabszych kartach kilka razy błąd w grze był na tyle poważny, że skończył się twardym restartem całego komputera… A najlepsze, że to wszystko dotyczy tylko siedzenia w głównym menu gry!

Ale jak to? – zapytacie. Dlaczego siedzimy w menu gry? Otóż gra posiada system budowania shaderów, co w zamyśle ma przyspieszyć wczytywanie gry oraz umożliwić znaczne zredukowanie przycięć w samej grze, wywołanych właśnie koniecznością przygotowania w locie jakiegoś shadera. Idea szczytna i bardzo doceniamy, ale nie w takiej implementacji, w której proces ten trwa ponad 30 minut na 16-rdzeniowym procesorze!

Jesteśmy pełni podziwu wobec redakcji, które w mniej niz 36 godzin od premiery The Last of Us na PC zdołały porządnie przetestować kilkadziesiąt kart graficznych!

Owszem – tyle czasu każda z testowanych 21 kart potrzebowała na przygotowanie jej do testów… Spędziliśmy zatem 10 godzin patrząc się w ekran ładowania gry (a realnie znacznie więcej, jako że proces ten często potrafił zakończyć się błędem i trzeba było go wznowić od nieco wcześniejszego momentu).

Proces ten można zignorować i rozpocząć grę bezpośrednio po jej pierwszym uruchomieniu. Głęboko współczujemy graczom, którzy się na to zdecydowali, zwłaszcza jeżeli akurat nie używali topowego Core i9… Gra, co prawda, ostrzega komunikatem, że granie przed zakończeniem budowania shaderów może być mało komfortowe, ale bądźmy szczerzy – ilu graczy będzie miało cierpliwość, aby kilkadziesiąt minut (albo i godzinę na takim Core i3-12100F) czekać na zakończenie tego procesu?

Nasz pobieżny test dosyć dobitnie pokazuje, dlaczego mimo wszystko warto grę zostawić odpaloną i przejść się na spacer. O ile jeszcze w przypadku procesorów, które mają istotny nadmiar rdzeni, można zacisnąć zęby i jakoś grać, tak na Core i3/i5 oraz odpowiadającym im Ryzenach stanowczo grać się nie da. Miejmy też na uwadze, że proces ten dodatkowo się wydłuży, gdy będzie przebiegać w tle, podczas gry…

Dosyć już tego biadolenia, pora na konkretne testy. Te wykonaliśmy na łatce 1.0.1.5, a następnie powtórzyliśmy na 1.0.1.6 dla czterech reprezentatywnych kart – różnicy nie odnotowaliśmy, zatem wszystkie wyniki można traktować jako aktualne na dzień 01.04.2023 (i nie – to nie żart – one naprawdę takie wyszły :P).

Najniższe ustawienia (które w zasadzie można nazwać „trybem retro”, jako że gra wygląda tutaj jak żywcem wyjęta z PS3…) działają całkiem dobrze nawet na bardzo tanim sprzęcie, przynajmniej jeżeli posiada on więcej niż 4 GB pamięci graficznej i nie ma w nazwie „ARC”. Zgadza się, karty Intela w tym tytule, przynajmniej na dzień testów, wypadają bardzo słabo. Co więcej, na Intel ARC A750 z 8 GB vRAM średnio co trzecie odpalenie gry mieliśmy efekty, które "utrudniają grę" – zobaczcie sami:

ARC A770 z 16 GB pamięci graficznej przynajmniej takich błędów nie generuje, ale i tak tutaj polecamy poczekać na optymalizację w sterownikach. Karta, czego by nie robić, to nie chce przekroczyć 50 FPS, mimo iż w tych najniższych ustawieniach GPU tej karty obciążone jest w zaledwie 50%... Zakładamy, że po wydaniu odpowiedniej łatki lub aktualizacji sterowników problem zniknie i karty Intela wrócą na swoje miejsce na wykresach (pomiędzy RX 6600 a RTX 3060) i na tym zakończymy ogólnie omawianie występu kart Intela w tym teście.

Ustawienia średnie wyglądają już całkiem dobrze, za wyjątkiem cieni i odbić. Ten tryb można przyrównać do trybu wydajności na konsolach i faktycznie tutaj nadal większość niedrogich kart zaoferuje bardzo przyzwoitą wydajność, nawet bez posiłkowania się upscalingiem. Na poziomie 140-150 FPS limituje nas już procesor.

Wysokie ustawienia w naszym mniemaniu to taki złoty środek – gra nadal działa przyzwoicie, a już wygląda niemal identycznie, co w najwyższych ustawieniach (grając różnicy prawdopodobnie nie zauważymy). W tych ustawieniach, bez wspierania się FSR/DLSS, nadal wystarczą karty graficzne za mniej niż 2000 zł (a po prawdzie to również Radeon RX 6600 za 1200 zł radzi sobie całkiem dobrze). Do tych ustawień konieczne jest już posiadanie karty graficznej z 8 GB pamięci, ale jeżeli posiadacie starszą kartę i nie przeszkadza Wam granie w „konsolowej płynności”, tj. ~30 FPS, to wystarczy obniżyć ustawienia wszystkich tekstur. W takim przypadku nawet leciwy GTX 970 z efektywnym dostępem do 3,5 GB vRAM pozwoli na przyzwoitą zabawę, zwłaszcza gdy podeprzemy się FSR.

Najwyższe ustawienia nawet w rozdzielczości FHD przeznaczone są dla posiadaczy kart za obecnie około 2500 zł – Radeon RX 6700 XT i GeForce RTX 3060 Ti oferują optymalną płynność. Na tańszych kartach nadal pogramy, tylko że zwyczajnie nie ma to sensu, biorąc pod uwagę, jak niewiele w kwestii jakości oprawy zyskujemy.

Podnosząc rozdzielczość oczko wyżej wkraczamy już na terytorium, w którym potrzebne będą topowe karty z poprzedniej generacji – dopiero GeForce RTX 3080 oraz Radeon RX 6800 XT zapewnią odpowiednią płynność. Z drugiej strony, w tej rozdzielczości wręcz wskazane będzie używanie FSR/DLSS, co w praktyce oznacza, że posiadacze RTX 3060 Ti/RX 6700 XT też będą mogli cieszyć się bardzo płynną rozgrywką, a od biedy pograją też posiadacze kart z jeszcze nieco niższego segmentu.

Najwyższa rozdzielczość to już nie przelewki. Przede wszystkim kartom z 8 GB vRAM zaczyna brakować tej pamięci. Do grania w natywnej rozdzielczości nadają się tylko trzy karty – GeForce RTX 4080, RTX 4090 oraz Radeon RX 7900 XTX (przy czym ten ostatni, mimo niższej ceny, zdołał minimalnie wyprzedzić swojego bezpośredniego przeciwnika). Jeżeli uwzględnimy upscaling, to sytuacja znacznie się poprawia – pograją bez problemu użytkownicy kart, takich jak Radeon RX 6900 XT/RX 6800 XT oraz GeForce RTX 3080 Ti lub niedawno wydany GeForce RTX 4070 Ti.

Kilka razy już wspomnieliśmy o metodach upscalingu i pora wyjaśnić, dlaczego tak mocno je tutaj wychwalamy. Wyjaśnienie jest proste – obraz, który otrzymujemy w 2160p, 1440p a nawet w 1080p po aktywacji FSR 2 lub DLSS w trybach Quality, jest znacznie wyższej jakości od natywnego. Nie ma już co ukrywać, że rekonstrukcja obrazu to kolejne pole, w którym AI wygrało i puryści grania w natywnym 4K muszą złożyć broń. W przypadku The Last of Us na PC wyróżnia się bardzo pozytywnie FSR 2 – używając domyślnych ustawień obu upscalerów, to właśnie ten opracowany przez AMD oferuje dużo wyraźniejszy obraz. Miejscami może nawet zbyt ostry, ale ogólnie jest on subiektywnie bardziej atrakcyjny dla oka niż konkurencyjne DLSS 2 i znacznie bardziej atrakcyjny od „zwykłego” 4K.

Dodamy, że nasze subiektywne wrażenia biorą się z testów na 48” monitorze OLED 4K 120 Hz – nie ma więc mowy o tym, aby jakiś detal nam umknął albo coś było pasywnie rozmazywane przez ekran. Na filmie powyżej też to widać, nawet pomimo kompresji, jaką dodatkowo nakłada YT. W trybie Zbalansowanym obraz jest tej samej jakości, co natywne 4K lub marginalnie gorszy w przypadku 1440p. Dopiero w trybie Wydajności możemy bez większego problemu rozróżnić natywne 4K od tego wygenerowanego przez FSR/DLSS… ale tylko na statycznych SS z powiększeniem 200%! W samej grze różnice nadal dla większości użytkowników będą niewielkie (za wyjątkiem odbić w wodzie - te wyglądają stanowczo lepiej bez upscalingu). A różnica w wydajności?

Tutaj nawet nie ma z czym się kłócić – w trybie Quality dostajemy poprawę jakości obrazu i w gratisie 40% wydajności. Lekką przewagę w wydajności oferuje DLSS, który po ręcznym wyostrzeniu również znacznie poprawia jakość obrazu, ale nie jest to przewaga na tyle duża, aby trzeba było porównywać ze sobą różne tryby. Przy okazji – FSR 2 możemy również aktywować w trybie Ultrawydajności, ale ten nawet w 4K nie wygląda zbyt dobrze (gra renderuje wtedy obraz 720p). Wnioski? Stanowczo warto aktywować upscaling, również w rozdzielczości FHD (co potwierdzą poniższe porównania) - jeżeli nie chcecie się bawić w dodatkową regulację, to nawet na kartach NVIDII lepiej wybrać FSR 2. 

Po testach kart graficznych wzięliśmy się za testy procesora. Tutaj nieco zajęło nam szukanie dobrego miejsca testowego, ponieważ w większości przypadku gra jest bardzo „korytarzowa”. Są lokalizacje, takie jak miasto na początku gry, gdzie mamy dużo NPC i tutaj tańsze procesory potrafią nieco zwolnić, ale w takich sytuacjach nie ma to znaczenia. Ostatecznie testy wykonywaliśmy na jednej z największych aren walki w grze, gdzie na naszych bohaterów naciera kilkunastu przeciwników ludzkich.

Jeżeli gracie w rozdzielczości FHD, która limituje karty graficzne (choć nawet schodząc z ustawień ultra na wysokie będzie to dotyczyć tylko kart najnowszej generacji i najszybszych modeli z generacji ją poprzedzającej), to okazuje się, że Core i7 będzie miało przewagę nad Core i5, zwłaszcza tym bez dodatkowych e-core. Budżetowy Core i3 nie pozwoli uzyskać więcej niż 100 FPS i w tym przypadku frametime jest stale bardzo nierówny, co realnie wpływa na wrażenia z gry. Ogólnie rekomendujemy przynajmniej Core i5-10400F oraz Ryzen 5500 do grania w The Last of Us. A co w wyższych rozdzielczościach?

Większe obciążenie karty graficznej naturalnie sprawia, że procesor nie musi się aż tak wysilać. Do grania w 1440p tak samo dobrze sprawdzi się Core i5-12400F, jak i Core i9-13900KS. Różnice, nawet jeżeli będą, to będą marginalne. Grając w 4K ten poziom przesunęlibyśmy na okolicę Core i5-13400F oraz Ryzen 7 5700X.

Niestety – nawet, jeżeli mamy najnowszego GeForce RTX 4080 i Ryzena 7 7700X, ale przyoszczędziliśmy na DDR5, biorąc „na teraz” tylko 16 GB tej pamięci, to możemy zapomnieć o komfortowym graniu w rozdzielczości wyższej niż FHD, a nawet w tym FHD nie będzie różowo. To kolejny, po Hogwarts Legacy, tytuł, który zdaje się uznawać 32 GB RAM za standard w komputerach graczy…

Zestaw „ze średniej półki”, w którym do niedawna jeszcze polecaliśmy jako optymalne 16 GB RAM, często łapie mikroprzycięcia, związane właśnie z małą ilością pamięci. Granie na 8 GB jest zabawą dla prawdziwych koneserów sztuki, jako że miejscami mamy nawet kilka sekund na dokładną analizę zatrzymanej klatki, zanim gra na krótką chwilę ruszy dalej.

Na „topowym PC-cie” gra działa dosyć podobnie na 32 GB RAM, co na 64 GB, zatem o tyle dobrze, że jeszcze nie czas, aby graczom wciskać aż tyle pamięci… Tutaj jednak granie na 16 GB jest już bardzo uciążliwe i realnie tracimy na wydajności. Przy 8 GB gra wywala się podczas wczytywania. Tutaj w sumie warto jeszcze The Last of Us skrytykować za czasy wczytywania – mimo iż gra siedzi na SSD PCI-E 4.0, który bez problemu osiąga odczyty na poziomie 6 GB/s, to i tak pierwsze wczytanie gry (już po skompilowaniu shaderów) zajmuje bardzo długo, przynajmniej jak na dzisiejsze standardy. Szczęśliwie w samej grze takich ekranów ładowania nie ma już praktycznie wcale.

Omawiana gra to bez wątpienia jeden z najbardziej wyczekiwanych przez PC-towców tytułów. Po bardzo dobrze przyjętym na konsolach nowej generacji remake’u oryginału oraz po wcześniejszych grach tego studia przeniesionych na PC, trudno było nie oczekiwać bardzo solidnego wydania. Niestety takiego nie otrzymaliśmy. Co prawda sama gra nie posiada praktycznie żadnych problemów natury glitchowej – wszystko tutaj działa jak powinno, przynajmniej tak długo, jak gra nagle sama się nie wyłączy… I pod warunkiem, że przed rozpoczęciem gry odczekamy kilkadziesiąt minut na zbudowanie się shaderów konkretnie pod naszą konfigurację.

Optymalizacja na PC stoi pod wieloma względami na wysokim poziomie, głównie za sprawą dodania trybu niskich ustawień – dzięki temu pograją również posiadacze bardzo starych kart i będą mogli poznać wyjątkową fabułę (mimo wszystko dużo lepiej pokazaną niż zrobił to serial HBO). Posiadacze komputerów ze średniej półki mogą czuć się najbardziej wyrolowani, gdyż w praktyce powinni razem z grą dokupić sobie RAM… Niemniej tutaj naprawdę nie potrzeba wiele, aby grę ujrzeć w pełnej okazałości na monitorze FHD – Radeon RX 6600 lub GeForce RTX 3060 to optymalne karty w tym przypadku. Jeżeli chcemy pograć w 1440p, to w zasadzie wystarczą karty półkę wyżej, wspierane przez FSR 2, a do grania w 4K dobrze spiszą się karty klasy GeForce RTX 3080 Ti i Radeon RX 6800 XT (oczywiście z DLSS/FSR 2).

Posiadacze starszych, 6-8-wątkowych procesorów będą musieli pogodzić się z mikroprzycięciami, ale jeżeli chcecie składać komputer konkretnie pod tę grę, to w zupełności wystarczy Ryzen 5 5600. Graficznie gra stoi na bardzo wysokim poziomie, co głównie jest zasługą projektu artystycznego – technologicznie nie mamy tutaj nic przełomowego (nie ma nawet śledzenia promieni). Część tekstur i dalszych planów świata gry wypada znacznie gorzej od tego, co zwykle widzimy bezpośrednio przed kamerą, ale to nadal dalece lepsze doznanie niż oryginał lub jego remaster.

Grę The Last of Us (PC) na potrzeby niniejszego testu otrzymaliśmy bezpłatnie od firmy SONY.