Papież Leon XIV alarmuje: AI może odebrać ludziom wolność

Sztuczna inteligencja coraz mocniej wpływa na codzienne życie. Zmienia sposób pracy, komunikacji i zdobywania informacji. Dla jednych jest symbolem postępu, dla innych źródłem obaw o przyszłość człowieka, wolności i rynku pracy. Właśnie temu wyzwaniu papież Leon XIV poświęcił swoją pierwszą encyklikę społeczną "Magnifica humanitas”. 

Dokument został zaprezentowany w Watykanie. W wydarzeniu uczestniczyli duchowni, ale też naukowcy i świeccy przedstawiciele świata technologii, w tym także Christopher Olah, współzałożyciel Anthropic – firmy rozwijającej system AI Claude.

AI to nie wróg, ale nie jest też neutralna

Leon XIV podkreśla, że technologia sama w sobie nie jest złem. Nie można jej traktować jako siły stojącej przeciw człowiekowi. Papież zaznacza jednak, że sztuczna inteligencja nigdy nie jest całkowicie neutralna, bo odzwierciedla wartości ludzi, którzy ją tworzą, finansują i kontrolują. 

Dlatego w encyklice pojawia się wezwanie do “pozostania ludźmi” i budowania rozwoju technologicznego na fundamencie dobra wspólnego, a nie wyłącznie zysku czy przewagi politycznej.

Podczas prezentacji encykliki "Magnifica humanitas” zwrócono uwagę, że postęp technologiczny rozwija się dziś szybciej niż społeczna i etyczna refleksja nad jego skutkami (źródło: YouTube Vatican Media)

Papież ostrzega przed koncentracją władzy

Jednym z najważniejszych tematów dokumentu jest rosnąca koncentracja technologii w rękach największych korporacji i państw. Leon XIV ostrzega, że AI może pogłębić podziały społeczne i stworzyć nową formę cyfrowego wykluczenia. 

Papież pisze o ryzyku świata podzielonego na tych, którzy uczestniczą w cyfrowej rewolucji, oraz tych, którzy pozostają na jej marginesie. Według niego technologia nie może służyć interesom nielicznych kosztem reszty społeczeństwa. 

Mocne słowa pojawiają się w części poświęconej wojnie i bezpieczeństwu. Leon XIV apeluje o "rozbrojenie AI”, rozumiane nie jako rezygnacja z technologii, ale odebranie jej logiki dominacji i rywalizacji. 

Papież ostrzega przed wykorzystaniem sztucznej inteligencji w systemach uzbrojenia i podkreśla, że “żaden algorytm nie może uczynić wojny moralnie dopuszczalną”. Jego zdaniem decyzje o życiu i śmierci nie mogą być pozostawione autonomicznym systemom. 

Algorytmy mogą sterować ludźmi

W encyklice dużo miejsca poświęcono również zagrożeniom związanym z mediami społecznościowymi i cyfrową kontrolą. Leon XIV zwraca uwagę, że platformy internetowe są projektowane tak, by przyciągać uwagę użytkowników i wykorzystywać ich słabości. 

Papież ostrzega przed masowym gromadzeniem danych, profilowaniem ludzi oraz manipulowaniem opinią publiczną za pomocą algorytmów. Taką władzę określa jako nowe zagrożenie dla wolności człowieka. 

Praca, prawda i edukacja

Leon XIV apeluje także o ochronę godności pracy w czasach automatyzacji. Technologia – jak podkreśla – powinna uwalniać człowieka od najcięższych obowiązków, ale nie może prowadzić do wyrzucania ludzi z rynku pracy wyłącznie dla zwiększania zysków. 

Ważnym elementem dokumentu jest też edukacja. Papież obawia się świata, w którym młodzi ludzie przestaną zadawać pytania, uznając, że maszyny “wiedzą lepiej”. Dlatego szkoła – według niego – musi pozostać miejscem uczenia krytycznego myślenia i poszukiwania prawdy. 

Ważny apel papieża Leona XIV

"Magnifica humanitas” to jednocześnie apel o zachowanie człowieczeństwa w epoce gwałtownego rozwoju technologii. Leon XIV odrzuca wizję świata, w którym człowiek miałby zostać zastąpiony lub “ulepszony” przez maszyny. 

Papież przekonuje, że prawdziwy postęp nie polega na eliminowaniu ludzkiej kruchości, lecz na budowaniu relacji, solidarności i odpowiedzialności. Jak podkreśla na zakończenie encykliki, technologia może pomagać człowiekowi, ale nigdy nie powinna odbierać mu godności, wolności i zdolności do miłości.

Podczas prezentacji encykliki wypowiedział się też Christopher Olah, współzałożyciel Anthropic – firmy rozwijającej system AI Claude (źródło: YouTube Vatican Media)

Nawet twórcy AI przyznają: wciąż wiele pozostaje niewiadomą

Podczas prezentacji encykliki głos zabrał także Christopher Olah, współzałożyciel Anthropic i jeden z badaczy zajmujących się rozwojem sztucznej inteligencji. Jego słowa dobrze pokazały, dlaczego debata o AI coraz częściej wykracza poza świat technologii.

Olah podkreślił, że kieruje zespołem badającym strukturę modeli sztucznej inteligencji i przyznał, że naukowcy nadal odkrywają w nich zjawiska, których do końca nie rozumieją. Współzałożyciel Anthropic zaapelował o obecność "świadomych krytyków”, którzy będą potrafili powiedzieć laboratoriom technologicznym, kiedy popełniają błędy lub przekraczają granice. Podkreślił też, że świat AI potrzebuje moralnych autorytetów zdolnych upominać firmy technologiczne wtedy, gdy presja rynku i biznesu zacznie dominować nad odpowiedzialnością.

Zdaniem Olaha to dopiero początek współpracy między twórcami systemów sztucznej inteligencji a ludźmi, którzy potrafią dostrzec zagrożenia niewidoczne z perspektywy samych laboratoriów technologicznych.