Testujemy Intel Core i9-12900K - dawno nie było takiej rewolucji w procesorach!

Procesor Intel Core i9-12900K to topowy przedstawiciel generacji Alder Lake dla komputerów stacjonarnych - uwagę zwraca mocna specyfikacja oraz wsparcie dla nowych interfejsówCore i9-12900K został u nas wyceniony na 3 tys. złotych, więc może konkurować z jednostkami Ryzen 9 5900X i 5950XWraz z nowymi procesorami, na rynku debiutują pamięci DDR5 RAM oraz płyty główne LGA 1700 z chipsetem Z690 (pozwalające na podkręcanie CPU)Jednostka została zaprojektowana z myślą o graczach i twórcach treści, którzy składają nowoczesny i wydajny komputer za kilkanaście tysięcy złotych

Wiemy, że czekaliście na tę premierę! Na rynku debiutują procesory Intel Core 12. generacji (Alder Lake-S) – układy zastępują 11. generację Core (Rocket Lake-S), ale tym razem nie ma mowy o odgrzewaniu kotletów czy dopisywaniu plusów do litografii. Intel wjeżdża z całkowicie nowym projektem, który ma tchnąć powiew świeżości na rynku komputerów PC, a przy okazji utrzeć nosa AMD. Czy tak się stanie?

W niniejszym artykule skupiliśmy się na modelu Core i9-12900K, czyli topowym przedstawicielu nowej serii – najmocniejszym, ale i najdroższym. Jeżeli szukacie czegoś tańszego (i siłą rzeczy słabszego), koniecznie zerknijcie do testu modelu Core i5-12600K, który powinien zainteresować większe grono odbiorców.

Nim jednak przejdziemy do samego procesora Core i9-12900K, warto jeszcze wspomnieć kilka słów o wprowadzonych zmianach (wszak mamy do czynienia z całkowicie nowym projektem). Nie będziemy jednak rozpisywać się na temat architektury (opisaliśmy ją przy okazji zapowiedzi rodziny Alder Lake). Skupmy się na konkretach.

Nowa generacja procesorów została wykonana w litografii Intel 7 (przed wprowadzeniem nowego systemu nazewnictwa określanej jako 10 nm Enhanced SuperFin). Producent postawił tutaj na hybrydową konstrukcję – w odróżnieniu od standardowej budowy, gdzie mieliśmy do czynienia z takimi samymi rdzeniami, układy Alder Lake łączą dwa typy rdzeni: wydajne Performance/P-Core (mikroarchitektura Golden Cove) i efektywne Efficient/E-Core (mikroarchitektura Gracemont). Dodatkowo zastosowano nową architekturę pamięci podręcznych.

Współpraca dwóch typów rdzeni ma przełożyć się na lepszą wydajność i efektywność energetyczną. Warto jednak zaznaczyć, że istotną rolę przy obsłudze hybrydowej architektury pełni technologia Intel Thread Director, która pomaga systemowi operacyjnemu na dobranie właściwego rdzenia do właściwego zadania we właściwym czasie. Technologia działa w sposób dynamiczny i adaptacyjny, a więc dostosowuje swoje funkcjonowanie w czasie rzeczywistym. Mechanizm został zaimplementowany w systemie Windows 11 (nowe procesory działają też pod Windows 10, ale mogą oferować trochę gorsze osiągi).

Nowa generacja układów to też nowe funkcje. Producent wprowadził obsługę dwóch generacji pamięci operacyjnej – starszego DDR4 i nowszego DDR5 (procesory wspierają obydwa standardy, ale obsługa pamięci zależy od wykorzystanej płyty głównej). Ponadto dodano obsługę magistrali PCI-Express 5.0, która oferuje dwukrotnie większą przepustowość względem PCI-Express 4.0 – teraz nie odgrywa to istotnego znaczenia, ale sytuacja może się zmienić za kilka lat, gdy na rynku pojawią się karty i dyski wykorzystujące potencjał PCIe 5.0.

No i oczywiście… nowe płyty główne. Tutaj jednak nie ma co śmieszkować, bo wprowadzone zmiany siłą rzeczy wymagały opracowania nowych konstrukcji. Procesory Alder Lake-S współpracują z płytami z podstawką LGA 1700 (zastosowano tutaj nowy system mocowania chłodzenia) i chipsetami z serii 600.

Tutaj też wprowadzono zmiany, bo układy komunikują się z procesorem szybszą magistralą DMI 4.0 x8, a ponadto oferują obsługę nowych funkcji – do dyspozycji oddano szybsze linie PCI-Express 4.0 (do 12 linii), a także kontroler USB 3.2 Gen2x2, Thunderbolt 4, a także Intel Killer Wi-Fi 6E. Funkcja Intel Volume Management Device (VMD) ułatwia zarządzanie dyskami SSD NVMe.

Jak już wspomnieliśmy we wstępie, Core i9-12900K to topowy przedstawiciel generacji Alder Lake-S. Specyfikacja wygląda naprawdę imponująco.

Układ został wyposażony w 16 rdzeni/24 wątki, ale mamy tutaj do czynienia z połączeniem 8 rdzeni/16 wątków typu P-Core i 8 rdzeni/8 wątków typu E-Core Wydajniejsze rdzenie pracują z taktowaniem 3,2 GHz, a w trybie Turbo Boost Max 3.0 mogą przyspieszyć maksymalnie do 5,2 GHz. Słabsze rdzenie mają niższy zegar – bazowo 2,4 GHz i maksymalnie 3,9 GHz w trybie Turbo.

12900K oferuje 14 MB pamięci podręcznej drugiego poziomu (po 1,25 MB na każdy rdzeń P-Core i po 2 MB na moduł czterech rdzeni E-Core) oraz 30 MB współdzielonej pamięci podręcznej trzeciego poziomu. Oczywiście jest też dwukanałowy kontroler pamięci z natywną obsługą modułów DDR4 3200 MHz i DDR5 4800 MHz.

Standardowy model 12900K został wyposażony w zintegrowany układ graficzny UHD Graphics 770 – grafika oferuje 32 jednostki wykonawcze na bazie architektury Xe LP (w niniejszym tekście pominęliśmy jej wydajność, ale na pewno wrócimy do tej kwestii przy okazji innego artykułu). W sprzedaży pojawi się też tańszy model 12900KF bez zintegrowanej grafiki.

Warto jeszcze zwrócić uwagę na pobór mocy. Co prawda współczynnik TDP oszacowano na 125 W, ale tak naprawdę opisuje on tylko bazowy pobór mocy (Processor Base Power). W trybie Turbo może on wzrosnąć do 241 W (Maximum Turbo Power). Jak się to przekłada na pobór mocy z gniazdka? Sprawdzimy to podczas testów.

Intel Core i9-12900K został wyceniony na 589 dolarów, co u nas powinno przełożyć się na jakieś 3000 złotych (wersja 12900KF to koszt 564 dolarów, czyli jakieś 2900 złotych). AMD nie oferuje bezpośredniego konkurenta, ale można przyjąć, że powinien on uplasować się między 12-rdzeniowym modelem Ryzen 9 5900X (który jest o około 400 złotych tańszy) a 16-rdzeniowym modelem Ryzen 9 5950X (który jest o jakieś 500 złotych droższy).

Warto tutaj jednak zwrócić uwagę na koszt całej platformy. W przypadku Intela 12900K dobrze wybrać płytę główną z chipsetem Z690, których ceny zaczynają się od około 1000-1500 złotych, ale przyzwoite modele to już koszt około 2000 złotych (dla porównania dobre modele pod AMD AM4 można kupić już za 1000 złotych). Nowe pamięci DDR5 to koszt co najmniej 1400 złotych za zestaw 2x 16 GB (więc o jakieś 600 złotych więcej niż za porządny zestaw DDR4 o tej pojemności).

Testy procesora Intel Core i9-12900K przeprowadziliśmy na platformie, która nie powinna ograniczać potencjału sprzętu. Zdecydowaliśmy się na wykorzystanie konfiguracji z pamięciami DDR5 RAM - na potrzeby zwykłych testów, moduły pracowały z natywnym taktowaniem kontrolera pamięci - 4800 MHz CL38-40-40 w trybie Gear 2 (kontroler pamięci w procesorze pracował z połową rzeczywistego taktowania pamięci RAM). Pozostałe platformy korzystały z pamięci DDR4-3200 CL16-18-18-36.

• Procesor: Intel Core i9-12900K (MTP 241 W)
• Chłodzenie procesora: Arctic Liquid Freezer II 420
• Płyta główna: ASUS ROG Maximus Z690 Extreme (BIOS 0702)
• Pamięć RAM: Corsair Dominator Platinum RGB DDR5 2x 16 GB 5200 MHz CL38
• Karta graficzna: Nvidia GeForce RTX 3080 Founders Edition
• Dysk SSD: Corsair MP600 1 TB
• Zasilacz: be quiet! Dark Power 12 750W

Aby wykorzystać pełny potencjał nowej platformy, testy Core i9-12900K przeprowadziliśmy pod obsługą systemu operacyjnego Windows 11, który zapewnia obsługę technologii Intel Thread Director. Pozostałe procesory były testowane pod systemem Windows 10, który w ich przypadku powinien sprawiać mniej problemów.

Na pierwszy ogień testy w programach - skupiliśmy się na zastosowaniach, gdzie procesor powinien mieć największy wpływ na wydajność (przeważająca większość testów opiera się o pracę wielowątkową).

Core i9-12900K w programach wypada naprawdę nieźle - często plasuje się właśnie pomiędzy modelami Ryzen 9 5900X i 5950X, ale czasami potrafi dogonić lub nawet przegonić tego drugiego (nie mówiąc już o 8-rdzeniowym poprzedniku). Nie bez znaczenia jest też wydajność pojedynczego wątku, która bez problemu niszczy wszystkie wcześniejsze modele.

Producent podczas prezentacji nowych procesorów chwalił się, że Core i9-12900K to najwydajniejszy procesor do gier. Oczywiście postanowiliśmy to sprawdzić na przykładzie syntetycznego benchmarka 3DMark oraz kilku nowszych, popularnych tytułów - testy przeprowadziliśmy w rozdzielczości 1080p, gdzie procesor odgrywa istotną rolę w kwestii wydajności (w wyższych rozdzielczościach odgrywa mniejszą rolę, więc różnice między poszczególnymi modelami powinny być mniejsze).

3DMark Time Spy pokazuje rewelacyjną wydajność procesora. Co prawda ogólny wynik aż tak bardzo się nie różni od innych modeli (główną rolę odgrywa tutaj składowa karty graficznej), ale sama składowa procesora jest DUŻO lepsza.

Co tu dużo mówić, mamy nowego króla wydajności w grach! Core i9-12900K oferuje zauważalnie lepsze osiągi względem Core i9-11900K i konkurencyjnych modeli Ryzen 9 5900/5950X.

Na koniec sprawdziliśmy pobór mocy procesora - to kwestia, która jeszcze przed premierą procesorów wywoływała sporo emocji. Testy przeprowadziliśmy dla dwóch kluczowych scenariuszy: mocnego obciążenia procesora w wielowątkowym programie i wymagającej grze. Nie zdejmowaliśmy limitów mocy, aczkolwiek w nowych jednostkach maksymalny limit mocy (Maximum Turbo Power) moze być utrzymany przez dłuższy czas.

Niestety, tutaj potwierdziły się nasze obawy - Core i9-12900K nawet przy standardowych ustawieniach jest bardzo energochłonną jednostką (a przy okazji gorącą - na chłodzeniu wodnym AiO 420 mm przy bardzo mocnym obciążeniu układ rozgrzewał się do 85 stopni Celsjusza). Patrząc na efektywność energetyczną, na pewno możemy mówić o sporym progresie względem poprzedniej generacji Core wykonanej w 14-nanometrowej litografii, ale do modeli AMD pod tym względem jeszcze sporo brakuje.

Intel Core i9-12900K oferuje odblokowany mnożnik, więc może być dodatkowo podkręcony (wymagana jest do tego płyta główna z chipsetem Z690). Na jakie wyniki można liczyć? Posłużyliśmy się tutaj płytą główną ASUS ROG Maximus Z690 Extreme (czyli jednym z topowych modeli pod LGA 1700, który oferuje potężną sekcję zasilania w układzie 24+1 105A) i chłodzeniem Arctic Liquid Freezer II 420.

Udostępniona nam sztuka była zdolna do pracy z taktowaniem 5,1 GHz na rdzeniach P-Core (+200 MHz) i 4,2 GHz na rdzeniach E-Core (+500 MHz). Do uzyskania stabilności wymagane było zwiększenia napięcia zasilającego do 1,35 V (uwzględniając V-dropy realnie było to jakieś 1,32 V) i ustawienia Load Line Calibration na poziomie 5. Ograniczeniem okazały się temepratury, bo procesor przy mocnym obciążeniu osiągał 100 stopni Celsjusza, co skutkowało aktywowaniem zabezpieczeń i obniżaniem taktowań (Thermal Throttling).

Na potrzeby testów podkręciliśmy też pamięć RAM - dla Core i9-12900K z DDR5 4800 MHz CL38-40-40 na DDR5 5200 MHz CL38-40-40, a w pozostałych przypadkach z DDR4 3200 MHz CL16-18-18 na DDR4 3600 MHz CL16-18-18.

Jak Core i9-12900K radzi sobie w programach? Sprawdziliśmy to w kilku scenariuszach nastawionych na wydajność procesora (osiągi testowanego modelu porównaliśmy do innych układów po "typowym" OC). 

Wydajność procesora po podkręceniu nie powinna być dla nas zaskoczeniem - Core i9-12900K plasuje się pomiędzy konkurencyjnymi modelami Ryzen 9 5900X i 5950X (aczkolwiek ten drugi w większości przypadków potrafi mu mocniej "uciec"). Podobnie jak w zwykłych testach, nowy model Intela odznacza się rewelacyjną wydajnością pojedynczego wątku.

Nie omieszkaliśmy też sprawdzić wydajności podkręconego procesora w grach. Czy dalej mamy do czynienia z królem wydajności?

3DMark ponownie pokazuje świetne osiągi procesora - Core i9-12900K po OC jeszcze mocniej "ucieka" pozostałym modelom Intela i AMD.

Core i9-12900K po podkręceniu pozwala uzyskać nieco lepszą płynność animacji i ponownie okazuje się on liderem wydajności, zostawiając w tyle wcześniejsze modele Intela i AMD o kilka-kilkanaście procent.

No dobrze, a jak podkręcenie procesora wpływa na jego pobór mocy?

Zwiększenie zegarów nie przełożyło się na dużo wyższy pobór energii (bo i tak przy standardowych zegarach był bardzo wysoki), ale i tak to jeden z bardziej energochłonnych modeli w naszym zestawieniu - cała platforma w grach pobierała przeszło 500 W energii.

Zaskoczeni? Bo my bardzo! Intel zauważył, że serwowanie odgrzewanego kotleta nie jest dobrą strategią na wygranie z konkurencją, więc w końcu opracował całkowicie nową konstrukcję. Mamy jednak mieszane uczucia co do testowanej jednostki. Core i9-12900K na pewno jest innowacyjny i bardzo wydajny, ale przy okazji też bardzo energochłonny i gorący. Pod znakiem zapytania stoi też opłacalność zakupu nowej platformy „niebieskich”. Ale po kolei…

Core i9-12900K pod względem wydajności wywołał u nas „opad szczeny”. W procesorowych, wielowątkowych zastosowaniach jednostka właściwie plasuje się między topowymi modelami konkurencji – 12-rdzeniowym Ryzenem 9 5900X i 16-rdzeniowym Ryzenem 9 5950X. W jednowątkowych zastosowaniach (z którymi coraz rzadziej można się spotkać) procesor właściwie nie ma żadnej konkurencji – pod tym względem jest najwydajniejszym modelem dostępnym na rynku.

Core i9-12900K oferuje topową wydajność w grach, a przy tym zachowuje konkurencyjność w procesorowych zastosowaniach

W grach sytuacja wygląda jeszcze lepiej, bo – zgodnie z zapowiedziami producenta - nowa architektura przynosi spory progres wydajności. Core i9-12900K wypada znacznie lepiej nie tylko względem konkurencyjnych modeli Ryzen 5000, ale też poprzedniej generacji Core. Bez wątpienia można mówić o nowym królu wydajności w grach, którego można parować z topowymi kartami pokroju GeForce RTX 3080 Ti / RTX 3090 czy Radeon RX 6900 XT.

Procesor oczywiście można podkręcić (wymagana jest do tego płyta główna z chipsetem Z690). Nie powinniśmy jednak oczekiwać znacznej różnicy, bo jednostka i tak jest mocno wyżyłowana przy standardowych zegarach – po OC możemy liczyć co najwyżej na kilka procent przyrostu wydajności w programach i grach. Dla jednych będzie to okazja na dodatkowe podniesienie osiągów, ale dla większości raczej gra niewarta świeczki.

Niegdyś to AMD było kojarzone z gorącymi i prądożernymi procesorami, ale obecnie te określenia bardziej pasują do jednostek Intela. Nie inaczej jest w przypadku najnowszego modelu Core i9-12900K – to gorący sprzęt… i to dosłownie!

Poważnym mankamentem wydaje się kwestia poboru mocy i temperatur. Core i9-12900K teoretycznie cechuje się współczynnikiem TDP na poziomie 125 W, ale realnie jego maksymalny limit mocy wzrasta do 241 W (czyli prawie 2-krotnie więcej!). Oznacza to bardzo wysoki pobór mocy i bardzo wysokie temperatury – warto zaopatrzyć się w porządne chłodzenie AiO. Po podkręceniu jest jeszcze gorzej, więc taką zabawę polecamy tylko posiadaczom wydajnych, customowych układów LC.

Komu zatem polecamy Core i9-12900K? Właściwie chyba tylko maniakom wydajności, którzy planują budowę mocnego komputera do grania i tworzenia treści… i nie zwracają uwagi na cenę sprzętu. Wprawdzie sam procesor nie jest tak drogi jakby mogło się wydawać (przy czym bardziej opłacalnym wyborem dla gracza będzie trochę tańszy Core i9-12900KF bez zintegrowanej grafiki), ale trzeba tutaj uwzględnić koszt całej platformy, który mocno podnosi cenę zakupu komputera, szczególnie jeżeli zdecydujemy się na wykorzystanie konfiguracji z pamięciami DDR5 (moduły i płyty są horrendalnie drogie!).